Lo ngại “gánh nặng kép” với người dân, doanh nghiệp

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội vừa công bố dự thảo tờ trình về xây dựng bảng giá đất lần đầu, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Theo dự thảo, giá đất sẽ được chia thành 17 khu vực, thay cho cách xác định theo ranh giới quận, huyện như trước đây.

Giá đất cao nhất được đề xuất tại khu vực 1, bao gồm các phường nằm trong vành đai 1, với mức tối đa hơn 702 triệu đồng/m2, tăng khoảng 2% so với bảng giá hiện hành. Ở khu vực ngoại thành, một số vị trí dự kiến tăng mạnh 25-26%, như khu vực 9, nơi giá đất vị trí 1 trên Quốc lộ 32 có thể đạt khoảng 65 triệu đồng/m2.

Nêu quan điểm, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng việc điều chỉnh bảng giá đất của Hà Nội là tất yếu khi Luật Đất đai (sửa đổi) có hiệu lực, nhằm đưa giá đất tiệm cận giá thị trường. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế hiện nay, việc triển khai cần được thực hiện thận trọng, linh hoạt và nhân văn, để vừa phản ánh đúng giá trị thực của đất, vừa không gây thêm áp lực lên đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp.

Theo ông Huy, nếu được xây dựng khoa học và minh bạch, bảng giá đất mới sẽ giúp nâng cao tính công bằng trong quản lý, hạn chế tình trạng “hai giá”, đảm bảo Nhà nước thu đúng, thu đủ, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho công tác bồi thường, tái định cư và đấu giá đất công. Về lâu dài, điều này sẽ góp phần thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển lành mạnh, bền vững và có trật tự.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng trong ngắn hạn, mức điều chỉnh tăng tại một số khu vực có thể khiến chi phí tài chính liên quan đến đất (như tiền sử dụng đất, lệ phí, thuế chuyển nhượng) tăng lên, tác động trực tiếp đến người mua nhà ở thực và doanh nghiệp phát triển dự án. Nếu không có lộ trình phù hợp, giá thành sản phẩm và chi phí đầu tư có thể tăng, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nhà ở và tính thanh khoản của thị trường.

Liên quan đến dự thảo này, Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA) có văn bản gửi đến UBND TP Hà Nội, nhấn mạnh rằng việc xác định giá đất minh bạch, phản ánh đúng giá trị quyền sử dụng đất là cần thiết để hoàn thiện khung pháp lý và quản lý đất đai hiệu quả.

Tuy nhiên, VNREA lưu ý rằng đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đầu vào và giá thành sản phẩm. Việc điều chỉnh giá đất sẽ tác động đến cơ hội tiếp cận đất đai, chi phí sản xuất, giá bán và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Do đó, việc xây dựng bảng giá đất cần hướng đến mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi cho môi trường đầu tư, kiểm soát biến động giá và thúc đẩy sản xuất kinh doanh.

Hiệp hội cho rằng, giá đất hợp lý sẽ giúp giảm giá bất động sản, trong đó có nhà ở. Hiện Chính phủ và các địa phương đang tìm cách hạ nhiệt giá nhà bằng nhiều giải pháp, trong đó giảm chi phí đầu vào là yếu tố then chốt. Nếu giá đất tăng quá nhanh, giá thành sản phẩm và chi phí đầu tư sẽ đội lên, làm giảm khả năng tiếp cận nhà ở của người dân và ảnh hưởng đến tính khả thi của các dự án nhà ở thương mại.

VNREA cũng cảnh báo, giá đất cao có thể làm tăng chi phí phát triển nhà ở, giảm sức hấp dẫn đầu tư, đặc biệt tại các khu vực ngoại thành, làm chậm quá trình giãn dân và khiến nguồn cung nhà ở giảm, gây khó khăn cho mục tiêu ổn định an sinh xã hội.

Bên cạnh đó, việc tăng giá đất còn tạo áp lực tài chính đối với người dân và doanh nghiệp do nghĩa vụ tài chính với Nhà nước tăng lên, đồng thời làm tăng chi phí ngân sách trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Hiệp hội nhấn mạnh, trong bối cảnh thị trường bất động sản đang phục hồi mong manh, nhiều doanh nghiệp còn gặp khó về vốn và phải tái cấu trúc hoạt động, việc tăng giá đất vào thời điểm này có thể tạo thêm “gánh nặng kép”, khiến quá trình phục hồi của thị trường chậm lại.

Đề xuất chuyển đổi giá đất theo lộ trình phù hợp, kết hợp các công cụ khác

Luật sư Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý trong lĩnh vực bất động sản, cho rằng việc điều chỉnh bảng giá đất, về nguyên tắc, sẽ tác động nhất định đến người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, điều quan trọng là chính sách đi kèm phải giúp giảm thiểu ảnh hưởng tài chính đối với các nhóm chịu tác động.

Ông Tuấn đề xuất Nhà nước nên áp dụng các công cụ tài chính linh hoạt, chẳng hạn điều chỉnh cách tính tiền sử dụng đất hoặc thuế. Cụ thể, với hộ gia đình, cá nhân chuyển mục đích sử dụng đất (từ đất nông nghiệp sang đất ở), mức nộp tiền sử dụng đất có thể giảm từ 100% xuống còn 30%, nhằm giảm gánh nặng cho người dân trong bối cảnh giá đất tăng.

Tương tự, thuế thu nhập cá nhân trong giao dịch bất động sản có thể được điều chỉnh giảm từ 2% xuống 1% để bù đắp chi phí phát sinh do bảng giá đất mới.

Theo ông Tuấn, cách tiếp cận linh hoạt này vừa bảo vệ nhóm yếu thế, vừa giúp Nhà nước chủ động điều chỉnh chính sách ưu đãi đầu tư, thuế và tiền sử dụng đất, hướng tới mục tiêu quản lý hiệu quả và tránh thất thu ngân sách.

Đồng quan điểm, chuyên gia của Trường Đại học Nguyễn Trãi, đề xuất Hà Nội nên điều chỉnh giá đất theo lộ trình, đồng thời tăng cường ứng dụng dữ liệu số và công nghệ định giá hiện đại để giá đất bám sát thực tế nhưng tránh “sốc giá”. Cùng với đó, chính quyền có thể hỗ trợ người dân bằng các biện pháp như giãn thời gian nộp nghĩa vụ tài chính hoặc giảm một số khoản phí trong giai đoạn đầu áp dụng.

Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA) cũng chia sẻ quan điểm rằng việc tăng giá đất cần có lộ trình hợp lý, trong bối cảnh thị trường bất động sản đang phục hồi mong manh. Việc điều chỉnh đột ngột có thể ảnh hưởng tiêu cực đến các lĩnh vực liên quan như xây dựng, vật liệu, tài chính – ngân hàng, từ đó tác động tới mục tiêu tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô.

VNREA nhấn mạnh, một mức giá đất hợp lý không chỉ giúp duy trì ổn định thị trường mà còn đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng GRDP của thành phố. Hiệp hội kiến nghị UBND TP Hà Nội cân nhắc kỹ quá trình điều chỉnh bảng giá đất, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Thách thức khi triển khai nhà ở xã hội

Dù nhiều doanh nghiệp khẳng định quyết tâm đồng hành lâu dài với phân khúc nhà ở xã hội, thực tế triển khai vẫn gặp không ít rào cản. Đại diện các doanh nghiệp cho rằng cần sớm tháo gỡ vướng mắc để thị trường vận hành hiệu quả và gia tăng nguồn cung.

Đại diện Công ty Nam Long cho biết thị trường còn đối mặt với nhiều áp lực như chi phí đầu vào cao, thủ tục đầu tư phức tạp và nguy cơ giảm chất lượng sản phẩm nếu phải lựa chọn vị trí xa trung tâm hoặc cắt giảm tiện ích để giảm giá thành. Ngoài ra, tình trạng thiếu quỹ đất sạch, hạn chế về vốn tín dụng và lo ngại về biên lợi nhuận thấp khiến nhiều doanh nghiệp chưa mạnh dạn tham gia.

Theo công ty, các dự án nhà ở xã hội phải tuân thủ trần lợi nhuận theo quy định, trong khi thủ tục đầu tư vẫn kéo dài. Do đó, doanh nghiệp đề nghị cần có chính sách đồng bộ và ổn định để phát triển phân khúc này một cách bền vững.

Khẳng định chiến lược gắn bó với nhà ở xã hội, bà Đặng Thị Kim Oanh – Chủ tịch Tập đoàn Kim Oanh – cho biết doanh nghiệp đang gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn và triển khai thực tế dự án.

Bà cho biết gói tín dụng 120.000 tỷ đồng giải ngân quá chậm. Dự án của tập đoàn gần hoàn thiện nhưng mới chỉ được giải ngân 200 tỷ đồng. Người mua nhà cũng chưa được ngân hàng giải ngân dù dự án đã cận ngày bàn giao, khiến nhiều gia đình không thể nhận nhà đúng hạn.

Bà Oanh đề nghị Chính phủ chỉ đạo quyết liệt hơn để tháo gỡ vướng mắc, giúp doanh nghiệp đủ điều kiện tiếp cận vốn nhanh hơn. Với Quỹ Đầu tư phát triển địa phương, bà kiến nghị nên cho doanh nghiệp vay trước 2 năm để đảm bảo tiến độ, nhất là khi việc sáp nhập đơn vị hành chính khiến tiếp cận vốn khó hơn. Bà cũng đề xuất rút ngắn quy trình giải ngân cho người mua nhà để họ sớm ổn định cuộc sống.

Về diện tích căn hộ, bà cho biết quy định hiện hành chỉ cho phép 10% quỹ căn hộ có diện tích tối đa 70-77 m². Trong khi đó, nhu cầu thực tế của nhiều gia đình Việt Nam là sống đa thế hệ. Vì vậy, bà kiến nghị nâng diện tích tối đa lên 90-100 m² và tăng tỷ lệ lên 10-15% để phù hợp hơn với nhu cầu dân số và sinh hoạt.

Tại các khu vực xa trung tâm như Long Khánh, Dầu Giây (Đồng Nai), Tân Uyên, Bến Cát, Bàu Bàng (TPHCM), bà Oanh cho rằng người dân vẫn chưa quen với mô hình căn hộ cao tầng. Bà đề nghị cho phép phát triển nhà ở xã hội thấp tầng ở những khu vực này thay vì bắt buộc phải xây cao tầng.

Liên quan tới quy định 20% nhà ở thương mại trong dự án nhà ở xã hội, bà cho biết nhiều dự án đã hoàn thiện nhưng thuế vẫn chưa được tính. Nguyên nhân là cơ chế tính thuế hiện tại khiến tổng chi phí có nguy cơ bị âm vốn. Do đó, bà kiến nghị Chính phủ xem xét lại cơ chế tính thuế và phân loại rõ hai nhóm đất: đất Nhà nước giao để làm nhà ở xã hội và phần 20% đất thương mại trong dự án – vốn cần được áp dụng mức giá khác.

Áp lực từ tiền phạt chậm nộp sử dụng đất

Bên cạnh vướng mắc về tín dụng và thủ tục, nhiều doanh nghiệp cũng phản ánh áp lực từ khoản thu bổ sung trong thời gian chờ xác định tiền sử dụng đất. Mặc dù mức phạt chậm nộp đã giảm từ 5,4%/năm xuống 3,6%/năm, đây vẫn là gánh nặng đáng kể với chủ đầu tư.

Nhiều doanh nghiệp đã gặp khó khăn vì khoản phạt này, điển hình như trường hợp của Tập đoàn Lotte hay liên doanh Thành phố Đế Vương – chủ đầu tư dự án Empire City tại Khu đô thị Thủ Thiêm.

Theo ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA), hiện có khoảng 100 dự án tại TPHCM đang chờ thông báo nghĩa vụ tài chính, trong đó nhiều dự án có khoản tiền phải nộp bổ sung. Một số tập đoàn lớn bị ảnh hưởng như Novaland (13 dự án) và Hưng Thịnh Land (8 dự án).

Ông Châu nhiều lần nhấn mạnh việc chậm xác định giá đất là trách nhiệm của cơ quan quản lý, không phải lỗi của doanh nghiệp. Doanh nghiệp chỉ phải chịu phạt khi đã có thông báo nghĩa vụ tài chính mà chậm nộp.

Trong kiến nghị mới nhất gửi Chính phủ, ông Châu đề xuất khoản tiền sử dụng đất phải nộp bổ sung cần được loại trừ khi không do lỗi của doanh nghiệp. Người sử dụng đất được coi là không có lỗi nếu tại thời điểm ban hành quyết định giá đất không có văn bản xác định lỗi từ cơ quan nhà nước. Đồng thời, UBND tỉnh cần cho phép khấu trừ khoản tiền đã nộp so với phần nghĩa vụ chưa được tính.

Cùng quan điểm, Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cũng cho rằng cần xem xét bãi bỏ thu bổ sung tiền sử dụng đất trong trường hợp doanh nghiệp chưa được xác định giá đất. Việc sớm ban hành phương pháp xác định tiền sử dụng đất rõ ràng, thống nhất sẽ giúp giảm chi phí, tạo dư địa giảm giá nhà và thúc đẩy nguồn cung ra thị trường.