Thông tin được Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc khẳng định tại phiên thảo luận tổ chiều 21/5, về dự thảo Nghị quyết thí điểm một số cơ chế đặc thù phát triển nhà ở xã hội.

Theo dự thảo nghị quyết, Chính phủ đề xuất lập Quỹ nhà ở quốc gia. Đây là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách.

Theo Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc, nguồn vốn của quỹ này từ ngân sách và một số nguồn khác như đóng góp tự nguyện của nhà đầu tư; thu từ quỹ đất 20% xây nhà xã hội trong các dự án nhà thương mại…

“Quỹ này làm nhiệm vụ kiến tạo nhà xã hội, giá rẻ cho người trẻ chưa có nhà. Tức là, nhà ở xã hội là một phần đầu tư của quỹ. Quỹ hoạt động trên nguyên tắc bảo tồn, phi lợi nhuận, bởi còn nhiệm vụ đầu tư và như vậy có thể phát triển nhà giá rẻ cho người dân”, Phó thủ tướng nói.

Cũng theo dự thảo nghị quyết, Quỹ nhà ở quốc gia được lập tại Trung ương và địa phương. Ở Trung ương, quỹ sẽ do Bộ Xây dựng quản lý, để xây dựng một số dự án, điều hòa cho những địa phương không cân đối được ngân sách. Còn tại địa phương, Chủ tịch UBND có quyền thành lập quỹ, rồi giao Sở Xây dựng quản lý.

“Chúng tôi kỳ vọng quỹ này sẽ hỗ trợ một phần cho thúc đẩy nhà ở xã hội, nhà giá rẻ cho người thu nhập thấp, người trẻ”, ông nói thêm.

Góp ý trước đó việc lập Quỹ nhà ở quốc gia, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng cần phát triển nguồn thu bền vững và tính toán cấu trúc nguồn vốn.

Bà Phạm Thúy Chinh – Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính lo lắng trong cùng thời điểm việc hình thành nhiều quỹ tài chính ngoài ngân sách sẽ phá vỡ cơ cấu ngân sách, tài khoá do yêu cầu nguồn lực vốn lớn.

Theo bà, một số địa phương lớn như TP HCM, Đồng Nai đã có quỹ tương tự phát triển nhà ở xã hội, nhưng kết quả không như mong muốn, lý do thiếu vốn điều lệ.

“Nếu vốn Quỹ nhà ở quốc gia phụ thuộc vào ngân sách thì có đảm bảo hoạt động của quỹ này không?”, bà nói, đồng thời đề nghị Quỹ nhà ở quốc gia kết thúc hoạt động vào 2030 – cùng thời điểm hoàn thành mục tiêu có 1 triệu căn nhà ở xã hội.

Trả lời đại biểu Chinh, Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc khẳng định “việc vận hành quỹ này ảnh hưởng không đáng kể tới điều hành ngân sách”.

Theo Đề án phát triển 1 triệu căn nhà ở xã hội tới 2030, đến năm 2024, cả nước phát triển 130.000 căn. Tuy nhiên, báo cáo từ Bộ Xây dựng cho thấy dù nỗ lực, các địa phương chỉ hoàn thành được 21.000 căn, tương ứng hơn 16% kế hoạch.

Giai đoạn 2025-2030, Thủ tướng giao nhiệm vụ cả nước cần đạt mục tiêu hơn 995.000 căn hộ. Trong đó, Hà Nội phải hoàn thành gần 45.000 căn, còn TP HCM khoảng 67.000 căn.

Đề cập tới nguồn lực cho phát triển nhà ở xã hội, ông Nguyễn Trường Giang – Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đặt vấn đề “tiền, nguồn lực ở đâu để làm nhà ở xã hội”.

Ông Giang cho rằng kỳ họp đang diễn ra, bàn thảo nhiều nội dung liên quan tới dùng ngân sách, như tinh giản biên chế, chi cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo… Do đó, dự thảo nghị quyết cũng cần đưa ra rõ kế hoạch, bố trí nguồn lực dự kiến cụ thể. Ví dụ năm nay sẽ sắp xếp tinh gọn bộ máy, sáp nhập địa phương… thì kế hoạch tính làm bao nhiêu căn nhà ở xã hội để có chỗ ở cho cán bộ công chức.

“Cần xem lại quy hoạch về nhà ở xã hội để có nguồn lực đầu tư thỏa đáng”, ông Giang góp ý.

Ở khía cạnh này, ông Dương Khắc Mai – Phó trưởng đoàn Đăk Nông cũng cho rằng “có an cư mới lạc nghiệp, nếu chính sách có rồi, không có tiền triển khai, thủ tục kéo dài năm này qua năm khác, sẽ không hiệu quả”, ông nói, thêm rằng từ 2021 đến nay mới có 66.000 căn nhà ở xã hội được xây dựng là quá chậm.

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cũng lưu ý Quỹ nhà ở quốc gia để cấp vốn cho đầu tư xây dựng. Do đó, ông cho rằng cần bổ sung quy định Chính phủ cân đối, hoặc hướng dẫn địa phương cân đối vốn. Trường hợp vượt thẩm quyền báo cáo Thường vụ Quốc hội, Quốc hội để có nguồn lực thực hiện.

Góp ý ở tổ, ông Phan Đức Hiếu – đại biểu chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính – đề nghị bổ sung cơ chế giá trần cho nhà ở xã hội.

Theo quy định hiện hành, giá bán nhà xã hội do chủ đầu tư xác định trên cơ sở tính đủ các chi phí để thu hồi vốn đầu tư, lãi vay (nếu có) và lợi nhuận định mức (không quá 10%). Giá này do UBND tỉnh thẩm duyệt, không tính các khoản ưu đãi của Nhà nước.

Tuy nhiên, ông Hiếu phân tích nếu quy định đầu tư, thẩm định theo cách hiện nay sẽ tốn nhiều thời gian xác định chi phí, kiểm toán… Giá bán sau này cao hơn thì mất nhiều chi phí hạch toán. Với giá trần, doanh nghiệp thấy “giá bán có lời họ sẽ đầu tư, còn lỗ chịu, nhưng giảm được thời gian và chi phí xã hội”.

Đề xuất có giá trần nhà ở xã hội từng được Bộ Tư pháp nêu khi thẩm định dự thảo Nghị quyết, nhưng Bộ Xây dựng không đồng ý.

Đây không phải lần đầu đề nghị áp giá trần nhà xã hội được đưa ra. Tháng 6/2023, thời điểm dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) được lấy ý kiến, Bộ Tài chính cho rằng nhà ở xã hội do Nhà nước hay doanh nghiệp bỏ vốn đầu tư đều cần “Nhà nước duyệt giá” và quy định mức trần. Giải pháp này giúp nhà ở xã hội mới bán, cho thuê đúng đối tượng, “nếu không, sẽ rơi vào kênh nhà ở thương mại”. Tuy nhiên, Luật Nhà ở 2023 có hiệu lực từ 1/8/2024 không nêu quy định trên.

Khi tiếp thu ý kiến các bộ, ngành về dự thảo nghị quyết, Bộ Xây dựng cho biết việc quy định giá trần bán, cho thuê nhà xã hội “cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng”.

Anh Minh

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai 2024, trước khi trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc bỏ quy định thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất bổ sung với phần thời gian chưa được tính tiền trong các trường hợp chuyển mục đích sử dụng hoặc giao đất có thu tiền.

Cụ thể, Điều 257 trong dự thảo đã bỏ quy định “khoản tiền người sử dụng đất phải nộp bổ sung”, chỉ còn giữ lại nội dung “Chính phủ quy định về việc áp dụng phương pháp định giá đất”. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp và người dân sẽ không phải nộp phần tiền bổ sung từng gây nhiều tranh cãi trong thời gian qua.

Hiện nay, mức thu tiền sử dụng đất bổ sung được Luật quy định là 5,4% mỗi năm. Trong dự thảo sửa đổi Nghị định 103 về tiền sử dụng đất và tiền thuê đất, Bộ Tài chính đề xuất giảm mức thu này xuống còn 3,6% hoặc bỏ hoàn toàn. Tuy nhiên, cơ quan này cho biết việc bãi bỏ hoàn toàn khoản thu chỉ có thể thực hiện nếu được quy định trực tiếp trong Luật Đất đai và đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu vấn đề này trong quá trình sửa luật.

Quy định thu tiền đất bổ sung lâu nay bị các chuyên gia và doanh nghiệp bất động sản xem là bất hợp lý. Việc chậm xác định nghĩa vụ tài chính thường xuất phát từ phía cơ quan nhà nước, nhưng chi phí lại đổ lên vai doanh nghiệp và người dân. Trong khi đó, tiền sử dụng đất vốn đã là một khoản đầu tư trả trước, được tính vào giá bán sản phẩm bất động sản. Việc truy thu thêm khiến chi phí bị đẩy sang người mua, làm giảm khả năng tiếp cận nhà ở và góp phần tạo ra lệch pha cung – cầu trên thị trường.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM, nhận định việc dự thảo Luật Đất đai sửa đổi bỏ quy định thu tiền sử dụng đất bổ sung là tín hiệu tích cực với thị trường. Theo ông, điều này sẽ giúp doanh nghiệp giảm áp lực tài chính, góp phần hạ giá thành dự án, tạo điều kiện khơi thông nguồn cung nhà ở và gián tiếp hạ nhiệt giá nhà vốn đang neo cao do chi phí phát triển bị đội lên.

Theo ông Châu, trong bối cảnh thị trường đang thiếu lực cầu, mọi biện pháp tháo gỡ về thủ tục và tài chính đều mang lại hiệu ứng tích cực, đặc biệt là với các dự án chậm triển khai do vướng mắc về xác định nghĩa vụ tài chính.

Các chuyên gia cũng cho rằng việc điều chỉnh chính sách theo hướng giảm gánh nặng cho doanh nghiệp và người dân cho thấy cơ quan soạn thảo đã lắng nghe ý kiến từ thực tế, không chỉ giúp thị trường bất động sản phục hồi, mà còn góp phần cải thiện môi trường đầu tư và tăng tính minh bạch trong quản lý đất đai.

Bên cạnh việc bỏ quy định thu bổ sung tiền sử dụng đất, dự thảo sửa đổi Luật Đất đai 2024 cũng thêm cơ chế chuyển tiếp để đảm bảo ổn định trong thực thi. Trường hợp phương án giá đất đã được trình Chủ tịch UBND cấp có thẩm quyền trước thời điểm luật mới có hiệu lực, vẫn được quyết định theo phương án cũ mà không cần áp dụng quy định mới, tránh xáo trộn cho các hồ sơ gần hoàn tất.

Ngoài ra, trong trường hợp đến khi luật có hiệu lực nhưng cơ quan chức năng chưa ban hành tỷ lệ phần trăm hoặc hệ số cần thiết để định giá đất, như tỷ lệ khấu trừ chi phí hạ tầng, thì vẫn tiếp tục áp dụng quy định hiện hành trong Luật Đất đai 2024 để tính nghĩa vụ tài chính. Quy định này nhằm tránh gián đoạn trong quá trình xử lý hồ sơ và đảm bảo tính liên tục khi chuyển tiếp giữa các giai đoạn pháp lý.

Phương Uyên

Thông tin trên được ông Lê Khắc Hiệp, Phó chủ tịch Tập đoàn Vingroup cho biết tại hội nghị trực tuyến toàn quốc về tháo gỡ phát triển nhà xã hội, chiều 6/3. Ông Hiệp cho hay tập đoàn đã đăng ký xây dựng 500.000 căn nhà xã hội từ nay đến 2030 với “quyết tâm thực hiện mục tiêu”.

Trước đó, tại hội nghị về nhà xã hội do Thủ tướng chủ trì hồi tháng 3/2024, Phó chủ tịch Tập đoàn Vingroup từng cho biết Vinhomes đã khởi công 4 dự án nhà xã hội, quy mô hơn 10.000 căn tại Hải Phòng, Thanh Hóa, Quảng Trị và Khánh Hòa. Tập đoàn cũng đang hoàn thành các thủ tục pháp lý để sớm khởi công các dự án khác tại Hà Nội, Hưng Yên, Hà Tĩnh, TP HCM…

Không riêng Vinhomes, nhiều doanh nghiệp cũng cam kết hoàn thành số lượng lớn nhà xã hội. Đại diện Tập đoàn Hoàng Quân đăng ký triển khai 50.000 sản phẩm trong giai đoạn 2022-2030. Đến nay, công ty đã xây dựng chuỗi 24 dự án với hơn 35.000 căn ở nhiều tỉnh thành.

Tương tự, Công ty cổ phần Địa ốc Kim Oanh đặt mục tiêu phát triển 40.000 căn từ nay đến năm 2028. Tổng công ty Viglacera cũng đang triển khai 10 dự án với khoảng 17.200 căn, trong đó có 5.500 căn đã bàn giao cho Hà Nội để đưa vào sử dụng.

Tổng công ty Đầu tư phát triển nhà và đô thị (HUD) cho biết sẽ triển khai 2.800 căn và hướng tới mục tiêu 17.500 căn vào 2030. Hiện đơn vị đã hoàn thành khoảng 3.500 căn nhà xã hội.

Ấp ủ nhiều kỳ vọng nhưng gần hai năm qua, đề án phát triển nhà ở xã hội thực tế vẫn triển khai trì trệ. Báo cáo của Bộ Xây dựng cho biết cả nước chỉ đạt 16% kế hoạch trong năm 2024. TP HCM và Hà Nội đi đầu về chỉ tiêu xây dựng đến 2030 nhưng hiện nay tiến độ mới đạt 4% và 20%. Cả năm, hai thành phố lớn nhất cả nước chỉ có một dự án nhà ở xã hội cho thuê được cấp phép xây dựng.

Việc thực hiện gói vay ưu đãi cho loại hình nhà ở này cũng hạn chế. Cụ thể, đến nay có 90 dự án đăng ký vay gói tín dụng 145.000 tỷ đồng, tuy nhiên số tiền đã giải ngân được chưa đến 2%, đạt 2.845 tỷ đồng.

Nguyên nhân được các doanh nghiệp chỉ ra là quy trình, thủ tục làm nhà xã hội còn vướng mắc, mất nhiều thời gian.

Đại diện Tổng công ty HUD cho biết trình tự thủ tục, thời gian để phát triển, kinh doanh một dự án nhà xã hội thường kéo dài. Có những dự án của đơn vị khi hoàn thiện hạ tầng bên trong nội khu lại thiếu, chậm được kết nối với hạ tầng khu vực. Nhiều địa phương lúng túng trong việc giải ngân vốn để hỗ trợ chi phí giải phóng mặt bằng, đầu tư hạ tầng kỹ thuật.

Vingroup kiến nghị Thủ tướng cho phép các địa phương được chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư dự án nhà xã hội đồng thời rút ngắn thủ tục hoặc cho làm song song. Ví dụ, nhà đầu tư có thể vừa làm quy hoạch, vừa làm thủ tục đầu tư xây dựng… giúp “rút ngắn nhiều thời gian”, thay vì làm xong quy hoạch mới đến khâu đầu tư, tài chính.

Đại diện Tổng công ty HUD cũng kiến nghị chỉ định thầu với các dự án đã có nhà đầu tư đáp ứng đủ điều kiện. Trường hợp có nhiều nhà đầu tư đáp ứng, cơ quan quản lý có thể xếp hạng theo thang điểm, tính theo hồ sơ năng lực, kinh nghiệm ở bước mời đầu tư hoặc theo quy mô dự án. HUD cũng đề nghị rút ngắn quy trình đấu thầu, giảm bớt thời gian không cần thiết như sửa đổi, làm rõ, gia hạn hồ sơ mời thầu; đánh giá hồ sơ dự thầu.

Tương tự, đại diện Tập đoàn Viglacera đề xuất giao thẳng dự án nhà xã hội cho đơn vị đủ năng lực “để làm cho nhanh vì thủ tục này tốn rất nhiều thời gian”. Ngoài ra, Viglacera đề xuất bổ sung đối tượng chủ khu công nghiệp được thuê nhà ở xã hội. Lý do là nhu cầu chủ khu công nghiệp muốn thuê các toà nhà xã hội rất lớn. Họ sẽ tự lắp đặt nội thất và cho công nhân vào ở miễn phí nhưng điều này đang vướng quy định.

Việc phát triển nhà xã hội, theo Thủ tướng, đã được bàn nhiều nhưng triển khai chưa hiệu quả. Ông nêu vấn đề, các doanh nghiệp chưa làm, liệu có phải “do chính quyền chưa dám giao việc”. Thủ tướng nói, có thể giao dự án trực tiếp cho doanh nghiệp, không cần qua đấu thầu, miễn đảm bảo công khai, minh bạch. Ông yêu cầu đảm bảo thực chất khi đấu thầu, không “quân xanh, quân đỏ”.

Người đứng đầu Chính phủ cũng lưu ý, nhà ở xã hội không có nghĩa là làm ở những chỗ đất “đầu thừa đuôi thẹo, khỉ ho cò gáy”, không làm được nhà ở thương mại thì làm nhà ở xã hội. Ông yêu cầu phải ưu tiên nhà ở xã hội trước rồi mới đến nhà ở thương mại.

Trước đó, Thủ tướng đã giao chỉ tiêu cả nước cần xây xong hơn 100.000 căn nhà xã hội trong năm nay. Bắc Ninh và Hải Phòng có chỉ tiêu cao nhất, vượt 10.000 căn mỗi địa phương. Với Hà Nội và TP HCM, chỉ tiêu hoàn thành nhà xã hội năm nay lần lượt 4.670 căn và gần 2.900 căn.

5 năm tới, cả nước cần đạt mục tiêu hơn 995.000 căn hộ. Trong đó, Hà Nội cần hoàn thành gần 45.000 căn, còn TP HCM khoảng 67.000 căn.

Ngọc Diễm