Áp dụng bảng giá đất lần đầu

Từ 1/1, hệ thống bảng giá đất lần đầu theo Luật Đất đai 2024 chính thức có hiệu lực, thay thế cho bảng giá ban hành theo Luật Đất đai 2013 (gia hạn đến 31/12/2025). Bảng giá lần đầu được xây dựng theo loại, vị trí, khu vực đất với nguyên tắc thị trường và được sửa đổi, bổ sung khi cần thiết.

Từ cuối năm ngoái, liên tiếp các địa phương công bố bảng giá đất mới với xu hướng tăng như Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thanh Hóa… Tại Thủ đô, giá đất ở biến động mạnh tại một số xã ngoại thành như Đông Anh, Hoài Đức, Đan Phượng, An Khánh, dao động 24-26%. Tương tự, bảng giá đất lần đầu của TP HCM áp dụng đầu năm sau tăng hầu hết ở các khu vực, song không đồng đều, Bình Dương cũ tăng cao nhất, có nơi gấp 8 lần mức hiện hành.

Theo các chuyên gia, bảng giá mới tiệm cận giá thị trường giúp tăng tính minh bạch cho thị trường, hạn chế tình trạng “hai giá” kéo dài nhiều năm, tăng thu ngân sách và thúc đẩy công tác giải phóng mặt bằng.

Dù vậy, nhiều chuyên gia lưu ý mức điều chỉnh tăng mạnh ở một số khu vực sẽ kéo chi phí tài chính liên quan đến đất leo thang, gồm tiền sử dụng đất, lệ phí, thuế chuyển nhượng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp phát triển dự án và người mua nhà ở thực.

Ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), cho rằng chi phí đầu tư leo thang kéo giá thành sản phẩm tiếp tục tăng theo, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nhà ở và tính thanh khoản của thị trường. Ông nhấn mạnh việc xây dựng bảng giá đất cần hướng đến mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi cho môi trường đầu tư, kiểm soát biến động giá và thúc đẩy sản xuất kinh doanh.

Giảm 70% tiền chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư

Nghị quyết về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn thực hiện Luật Đất đai mới cho phép giảm tiền sử dụng đất khi chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư từ đầu năm 2026. Cụ thể, người dân chuyển đất nông nghiệp sang đất ở trong hạn mức chỉ phải nộp 30% phần chênh lệch giữa giá đất ở và nông nghiệp.

Với phần vượt nhưng không quá một lần hạn mức, người dân sẽ nộp 50% chênh lệch. Nếu phần vượt trên một lần hạn mức, khoản phải nộp là toàn bộ chênh lệch giữa giá đất nông nghiệp và đất ở như hiện hành.

Chính sách mới được đánh giá là “phao cứu sinh” cho hộ gia đình có nhu cầu tách thửa, xây nhà. Ông Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý bất động sản, nhìn nhận quy định gắn mức ưu đãi tiền sử dụng đất (30%, 50%) với hạn mức giao đất ở tại địa phương góp phần bảo vệ đúng nhóm cần được hỗ trợ, và ngăn chặn tình trạng “gom” đất nông nghiệp rồi chuyển mục đích hàng loạt để hưởng chênh lệch.

Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý việc giảm tiền chuyển đổi khá hẹp, chỉ áp dụng một lần cho hộ gia đình, cá nhân tính trên một thửa đất, và gắn với hạn mức giao đất ở tại địa phương. Do đó, trường hợp hộ gia đình có nhiều con, cần chia tách đất để ổn định chỗ ở lâu dài vẫn có thể gặp khó khăn, bởi số lần được giảm giới hạn.

Bổ sung 3 trường hợp thu hồi đất

Từ 1/1, Quốc hội chốt thêm 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội. Thứ nhất là thu hồi đất để thực hiện dự án khu thương mại tự do hay trong trung tâm tài chính quốc tế.

Thứ hai là trường hợp chủ đầu tư đã đàm phán được trên 75% diện tích và hơn 75% người có đất. HĐND cấp tỉnh sẽ xem xét, thông qua việc thu hồi phần đất còn lại để giao cho chủ đầu tư. Cuối cùng, trường hợp Nhà nước thu hồi để tạo quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT, cho thuê đất, tiếp tục sản xuất kinh doanh.

Ông Phạm Thanh Tuấn đánh giá quy định mới giúp tăng tính khả thi cho những dự án thương mại quy mô lớn vốn phải thỏa thuận với nhiều hộ dân nhờ cơ chế hỗ trợ khi đạt mức đồng thuận cao. Chính sách này góp phần tháo gỡ vướng mắc với dự án theo mô hình xây dựng – chuyển giao (BT) và doanh nghiệp cần bố trí lại đất để duy trì hoạt động khi Nhà nước thu hồi đất. Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả, ông Tuấn lưu ý cơ quan quản lý cần tăng cường minh bạch quản lý đất đai, kiểm soát chặt rủi ro lạm dụng chính sách.

Miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp thêm 5 năm

Nghị quyết kéo dài thời gian miễn thuế đất nông nghiệp cũng có hiệu lực từ 1/1. Hộ gia đình, cá nhân và tổ chức trực tiếp sử dụng đất để sản xuất nông nghiệp sẽ được miễn thuế đất này tới hết 2030, tức thêm 5 năm. Việc này để đảm bảo an ninh lương thực, tăng cạnh tranh của Việt Nam.

Trường hợp Nhà nước giao đất nhưng tổ chức, cá nhân không trực tiếp sử dụng và cho đơn vị khác thuê lại để sản xuất nông nghiệp, họ phải nộp 100% thuế đất nông nghiệp trong thời gian Nhà nước chưa thu hồi đất.

Theo Bộ Tài chính, việc miễn thuế đất nông nghiệp sẽ khuyến khích tập trung đất đai để sản xuất quy mô lớn, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại hóa. Đây không chỉ là giải pháp hỗ trợ nông dân mà còn là chiến lược dài hơi nhằm phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Ngọc Diễm

Trong báo cáo gửi UBND TP HCM về thí điểm cho thuê căn hộ chung cư ngắn hạn mới đây, Sở Xây dựng cho biết đã soạn dự thảo hướng dẫn mô hình này và lấy ý kiến góp ý từ các sở ngành, UBND phường, xã. Sở dự kiến phối hợp các cơ quan liên quan để công bố danh mục các chung cư có căn hộ đủ điều kiện cho thuê ngắn hạn nếu mô hình được triển khai.

Tuy nhiên, trong phần đóng góp ý kiến, Sở Tư pháp cho rằng hiện dự thảo có nhiều nội dung mang tính quy phạm pháp luật, như điều kiện sử dụng căn hộ, nguyên tắc áp dụng và trách nhiệm của cơ quan, cá nhân liên quan… chưa phù hợp với pháp luật hiện hành. Vì vậy, cơ quan này khuyến nghị rà soát, tránh ban hành nội dung trái luật, đồng thời nếu cần, các điều khoản nên được bổ sung vào Quyết định 26 về quản lý và sử dụng nhà chung cư.

Sở Du lịch cũng có đề xuất tạm dừng một số nhiệm vụ liên quan việc khai thác căn hộ cho lưu trú du lịch phục vụ phát triển kinh tế, để tập trung đánh giá kỹ các điều kiện pháp lý và thực tiễn.

Trên thực tế, dư luận tại TP HCM cũng có hai luồng ý kiến trái chiều. Một số cư dân và ban quản trị chung cư phản đối việc thí điểm, lo ngại ảnh hưởng đến môi trường sống tập thể, tiện ích chung và an ninh trật tự. Ngược lại, một số chủ căn hộ mong muốn khai thác lưu trú du lịch để tăng thu nhập.

Tại hội nghị đối thoại Doanh nghiệp – Chính quyền do Sở Xây dựng thành phố phối hợp với Trung tâm Xúc tiến Thương mại – Đầu tư TP tổ chức gần đây, nhiều ý kiến phản đối gay gắt việc thí điểm, lo ngại ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và quá trình sử dụng tiện ích chung.

Trên cơ sở rà soát pháp lý, thực tiễn và góp ý từ người dân, Sở Xây dựng TP HCM sẽ tiếp tục nghiên cứu, bổ sung thêm các điều khoản liên quan cho thuê lưu trú ngắn hạn vào Quyết định 26, nhằm hài hòa giữa phát triển kinh tế – du lịch và đảm bảo môi trường sống an toàn, ổn định cho cư dân.

Trước đó, theo dự thảo hướng dẫn sử dụng căn hộ chung cư để cho thuê lưu trú ngắn hạn của Sở Xây dựng, chỉ những chung cư có mục đích sử dụng hỗn hợp – kết hợp ở với thương mại, dịch vụ – mới được xem xét cho thuê lưu trú ngắn hạn. Các tòa nhà đủ điều kiện phải đảm bảo hệ thống kỹ thuật như điện, nước, thang máy, phòng cháy chữa cháy, xử lý rác thải đúng hồ sơ thiết kế được phê duyệt.

Chủ căn hộ muốn cho thuê phải đăng ký với UBND cấp xã, ban quản trị và đơn vị quản lý, khai báo lưu trú cho khách và tuân thủ các quy định về du lịch, cư trú, thuế, phòng cháy chữa cháy, bảo hiểm. Việc cho thuê chỉ được thực hiện khi nghị quyết hội nghị nhà chung cư thông qua, xác định số căn hộ, số khách tối đa và mức phí quản lý tăng thêm. Vi phạm các quy định có thể bị xử phạt hành chính, tái phạm nhiều lần có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Hiện TP HCM vẫn áp dụng Quyết định 26/2025 về quản lý, sử dụng nhà chung cư, trong đó quy định căn hộ chỉ được sử dụng đúng mục đích để ở, không cho thuê theo giờ hoặc theo ngày. Quy định này hiện vẫn là vấn đề có nhiều phản ứng từ các chủ căn hộ cho thuê qua Airbnb và một số nhà đầu tư dịch vụ lưu trú.

Phương Uyên

Luật Đất đai 2024 có hiệu lực từ 1/8/2024, nhưng sau một năm đã bộc lộ bất cập cần sửa.

Từ 1/7, cả nước bỏ cấp huyện và vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, gồm cấp tỉnh và phường/xã. Trong khi đó, luật hiện hành vẫn tồn tại quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, tỉnh và huyện hàng năm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng việc tồn tại quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo cả 3 cấp này là vướng mắc, chưa phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Chưa kể, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành, lĩnh vực có sử dụng đất cũng chưa thống nhất, đồng bộ. Cùng với đó, các dự án đầu tư công hay dự án quan trọng có tính chất cấp bách, đặc thù để phục vụ những nhiệm vụ chính trị, đối ngoại chưa có hoặc chưa phù hợp quy hoạch. Trước đó, các dự án nhóm này đã có ý kiến về chủ trương đầu tư từ cơ quan quản lý.

Các dự án quan trọng kể trên cũng chưa có quy định về thu hồi đất, ví dụ như những công trình phục vụ Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) hay dự án trong khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế… Luật hiện hành cũng khuyết quy định về thu hồi đất khi nhà đầu tư không thỏa thuận được phần diện tích còn lại (quy mô nhỏ), khiến dự án “treo”, gây lãng phí nguồn lực và chậm tiến độ đầu tư.

Để khắc phục những hạn chế này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất hai phương án, gồm thay thế quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện bằng cấp xã hoặc bỏ quy định này.

Cùng với đó, cơ quan soạn thỏa cũng bổ sung hai trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội. Số này gồm các dự án xây dựng cấp bách cho nhiệm vụ chính trị, đối ngoại; dự án trong khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, logistic hoặc khu đô thị, du lịch dịch vụ thương mại, văn hóa, thể thao… do HĐND cấp tỉnh quyết định. Trường hợp dự án thực hiện qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất, chủ đầu tư đàm phán được trên 75% diện tích hoặc người sử dụng, Nhà nước sẽ thu hồi phần còn lại để giao cho họ.

Luật hiện hành quy định giao, cho thuê đất phải qua đấu thầu, đấu giá quyền sử dụng đất. Thực tế qua một năm thực hiện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhìn nhận việc này cần nhiều thời gian chuẩn bị và dự án khó chọn được nhà đầu tư có năng lực, dẫn tới chậm đưa đất vào sử dụng, ảnh hưởng khả năng thu hút đầu tư. Chẳng hạn, việc bắt buộc đấu giá quyền sử dụng với quỹ đất trụ sở, cơ sở làm việc dôi dư, thu hồi từ cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp nhà nước cũng làm kéo dài thời gian, thủ tục, tăng chi phí tuân thủ, đặc biệt cho các dự án ưu đãi đầu tư.

Ngoài ra, quy định cho thuê đất trả tiền hàng năm theo luật hiện hành cũng gây khó khăn cho nhà đầu tư trong hạch toán kinh doanh, thế chấp quyền sử dụng, huy động vốn, đặc biệt với các dự án y tế, giáo dục, văn hóa, xã hội và kinh doanh dịch vụ lưu trú.

Bởi vậy, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa nội dung này theo hướng cho phép nhà đầu tư chọn hình thức thuê đất trả tiền một lần hoặc hàng năm. Riêng đơn vị sự nghiệp công lập không được chuyển nhượng hoặc thế chấp quyền sử dụng đất.

Bộ cũng bổ sung trường hợp giao đất thông qua đấu thầu với dự án có sử dụng đất thuộc trường hợp Nhà nước cho thuê thu tiền hàng năm, đối với quỹ đất do cơ quan, tổ chức được giao quản lý.

Quy định tài chính về đất đai cũng là một trong những vướng mắc cần thay đổi khi sửa luật lần này. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất việc định giá đất không còn theo “nguyên tắc thị trường”, phải bảo đảm vai trò đại diện chủ sở hữu và quyền quyết định của Nhà nước về giá đất.

Theo lý giải của cơ quan này, việc định giá đất của Nhà nước tại thị trường sơ cấp phụ thuộc vào giá trên thị trường thứ cấp và kết quả từ đơn vị tư vấn. Ngoài ra, việc xác định giá cụ thể gặp khó khăn do phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thông tin dữ liệu đầu vào chưa đầy đủ, trình độ năng lực chuyên môn, đạo đức của người định giá, biến động thị trường… Những yếu tố này không phản ánh đúng bản chất giá đất và chưa phát huy vai trò quyết định, điều tiết của Nhà nước.

Tương tự, việc sử dụng phương pháp thặng dư để định giá phụ thuộc vào khả năng thu thập thông tin, giá chuyển nhượng, thuê, loại hình kinh doanh. Phương pháp này cũng không phản ánh đúng giá trị tăng thêm của đất trong tương lai, làm cho giá do Nhà nước quyết định bị phụ thuộc, chạy theo sự biến động của thị trường.

Bởi vậy, việc Nhà nước áp dụng giá đất cụ thể khi trao quyền sử dụng cho doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư còn bị cho là tận thu từ đất, cũng như kéo dài thời gian, tăng chi phí, giảm năng lực cạnh tranh.

Tại dự thảo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất hai phương án sửa đổi. Một là Chính phủ ban hành bảng giá đất 5 năm một lần, thay vì hàng năm như hiện hành. Bảng giá này được xây dựng theo khu vực, vị trí. Hai là, bỏ giá đất cụ thể và áp dụng lại hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K). UBND cấp tỉnh sẽ ban hành hệ số K từ năm tiếp theo của kỳ 5 năm áp dụng bảng giá đất.

Cuối cùng, việc sửa Luật Đất đai 2024 nhằm đảm bảo tính đồng bộ của pháp luật trong bối cảnh hệ thống vẫn tiếp tục điều chỉnh ở nhiều lĩnh vực như đấu giá tài sản, đấu thầu, quy hoạch đô thị và nông thôn… Các địa phương lúng túng trong xử lý, triển khai bởi nhiều dự án phải trải qua nhiều giai đoạn pháp lý khác nhau.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định việc sửa Luật Đất đai sẽ giúp khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế – xã hội, tăng hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai, cũng như đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng. Dự án luật sửa đổi này dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10, và có hiệu lực từ đầu 2026 nếu được thông qua.

Anh Tú

Nội dung được nêu trong Thông báo số 256 của Văn phòng Chính phủ ngày 23/5, truyền đạt kết luận của Phó thủ tướng tại cuộc họp về tình hình thị trường bất động sản.

Theo đó, bất động sản là mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất, tín dụng, thị trường vốn và lao động. Thời gian qua, Chính phủ đã liên tục chỉ đạo tháo gỡ vướng mắc cho lĩnh vực này. Tuy nhiên, thị trường vẫn đối mặt nhiều hạn chế như thiếu nguồn cung, giá tăng cao so với thu nhập người dân, khả năng tiếp cận nhà ở còn thấp.

Lãnh đạo Chính phủ cho rằng cần những giải pháp mạnh và thực chất hơn. Đất đai bị bỏ hoang, dự án chậm triển khai phải được xem xét thu hồi hoặc đánh thuế cao. Chính sách thuế cần phân biệt rõ giữa người sử dụng hợp pháp và hành vi đầu cơ, gây lãng phí tài nguyên.

Phó thủ tướng giao Bộ Tài chính phối hợp Bộ Xây dựng và Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu chính sách thuế với đất hoang hóa, dự án treo; đồng thời rà soát thuế nhà đất thứ hai, thuế chuyển nhượng và thời gian sở hữu bất động sản, tránh đánh thuế chồng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao hoàn thiện cơ sở dữ liệu giá đất đến từng thửa, trên cơ sở vùng giá trị và thửa đất chuẩn, tiến tới áp dụng một mức giá đất thống nhất. Đây sẽ là căn cứ xây dựng chính sách thuế minh bạch, công bằng và chống đầu cơ, đẩy giá. Bộ này cũng cần phối hợp Bộ Tài chính rà soát quy định về định giá, thủ tục hành chính, tiếp cận đất đai và các quy định chuyển tiếp để trình Chính phủ ban hành nghị định sửa đổi trong tháng 6.

Với Bộ Xây dựng, Phó thủ tướng yêu cầu sớm xây dựng hệ thống dữ liệu thị trường bất động sản, bao gồm thông tin giao dịch, giá cả, cung – cầu. Trên cơ sở đó, Nhà nước có thể điều tiết thị trường thông qua quy hoạch, kế hoạch phát triển đô thị và nhà ở, điều chỉnh tiến độ, cơ cấu dự án, áp dụng chính sách tài chính, tín dụng, thuế phù hợp từng thời kỳ.

Cơ quan này cũng được giao nghiên cứu phát triển các trung tâm giao dịch bất động sản phù hợp từng địa phương; tích hợp các thủ tục đầu tư, thẩm định thiết kế, phòng cháy chữa cháy vào giấy phép xây dựng nhằm rút ngắn thời gian triển khai dự án. Ngoài ra, Bộ Xây dựng cần ban hành thiết kế mẫu nhà ở xã hội, mở rộng đối tượng thụ hưởng và đa dạng hình thức tiếp cận như thuê, thuê mua, mua.

Nhằm hạn chế tình trạng đầu cơ, lãng phí tài nguyên đất, năm ngoái, đoàn giám sát của Quốc hội cũng đã kiến nghị, sớm ban hành chính sách thuế áp dụng với người sở hữu nhiều nhà đất, bỏ hoang bất động sản. Nhiều địa phương hiện nay dư thừa các sản phẩm như shophouse, biệt thự không người ở. Trong khi đó, nhà ở bình dân, vừa túi tiền ngày càng khan hiếm, nhất là tại Hà Nội và TP HCM ghi nhận tình trạng lệch pha trên thị trường bất động sản trầm trọng.

Chủ trương tính thuế cao hơn với người sử dụng nhiều diện tích đất, nhiều nhà ở, đầu cơ, chậm sử dụng, bỏ đất hoang, đã được Trung ương nêu trong Nghị quyết 18, tháng 6/2022. Cuối 2022, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) từng cho biết nghiên cứu tính thuế người bỏ hoang đất hoặc sử dụng nhiều đất đai hơn so với hạn mức.

Bên cạnh thuế hoang hoá tài sản, Bộ Tài chính cũng đang nghiên cứu phương án tính thuế 20% trên giá trị chuyển nhượng nhà đất, đánh thuế bất động sản thứ hai, thuế theo thời gian sở hữu tài sản…

Phương Uyên