TP HCM đang tính cho người dân đăng ký xây dựng thay vì phải xin cấp phép tại các khu vực có quy hoạch rõ ràng, từ 1/7. Động thái này đưa ra sau yêu cầu của Thủ tướng về cắt bỏ thủ tục hành chính không cần thiết, gồm cấp phép xây dựng hồi cuối tháng 5.

Theo quy định hiện hành, hai nhóm công trình phải thực hiện cấp phép xây dựng gồm dự án bất động sản (nhà ở thương mại, cao ốc, chung cư, nhà máy thuộc khu công nghiệp) và nhà riêng lẻ trong khu dân cư ở đô thị.

Với nhà ở riêng lẻ, việc miễn cấp phép hay chuyển đổi sang đăng ký xây dựng còn nhiều băn khoăn khi quy hoạch chưa đồng bộ, thiếu công cụ công nghệ. Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA), cho biết năm 2018, TP HCM từng thí điểm miễn giấy phép xây dựng với nhà riêng lẻ tại phường Tân Quy, quận 7. Điều kiện là phải có quy hoạch 1/500 (quy hoạch cụ thể, cơ sở để được cấp giấy phép xây dựng) của phường, nhưng thực tế chưa có nên việc thí điểm không thể triển khai.

Theo ông, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là quy hoạch chi tiết 1/2.000 (bản đồ tổng mặt bằng sử dụng, cơ sở làm quy hoạch 1/500 và duyệt giấy phép xây dựng) chưa phủ kín toàn đô thị. Trong khi đó, đề xuất trước đây yêu cầu đất phải nằm trong quy hoạch 1/500 hoặc có thiết kế đô thị mới được miễn giấy phép.

Tại nhiều nước trên thế giới, chuyên gia cho rằng giấy phép xây dựng không cần thiết vì họ có nền tảng quy hoạch và quản lý đô thị vững chắc, đặc biệt là hệ thống quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị đầy đủ.

“Chỉ cần truy cập vào thông tin quy hoạch của lô đất, người dân biết rõ mọi chỉ tiêu từ số tầng, mật độ xây dựng…”, ông nói.

Tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP HCM, việc cắt giảm thủ tục cấp phép có thể gặp thách thức do đặc điểm mật độ dân cư dày, nhà ở không đồng bộ về diện tích, lộ giới, ranh giới và kết cấu. Có nhiều năm kinh nghiệm tư vấn xây dựng, đầu tư các công trình tại TP HCM, chuyên gia bất động sản Lê Quốc Kiên nhìn nhận nếu người dân chỉ đăng ký xây dựng mà không có khâu thẩm tra trước, rủi ro về pháp lý khi hậu kiểm rất cao. Việc xử lý, khắc phục sai phạm cũng phức tạp, tốn nguồn lực hơn.

“Quy hoạch chi tiết – cơ sở thay thế cấp phép, hiện chưa đầy đủ tại nhiều khu dân cư, nhất là nhà trong ngõ, hẻm, dễ dẫn đến xây dựng tự phát, sai lệch và tranh chấp”, ông Kiên cho hay.

Cùng quan điểm, ông Lê Văn Thịnh, nguyên Trưởng phòng Giám định 1, Cục Giám định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng (Bộ Xây dựng), cho rằng những công trình không phép hoặc “lách luật” thường vi phạm nghiêm trọng về chiều cao, mật độ, khoảng lùi, kiến trúc mặt ngoài… Trong khi việc xử lý, khắc phục các công trình đã hoàn thành (thường nằm sâu trong ngõ, hẻm) gặp nhiều khó khăn.

Tại Hà Nội, sau cuộc tổng kiểm tra gần 70.000 công trình vào tháng 12/2023, Sở Xây dựng ghi nhận 7.300 nhà không phép, 2.300 nhà sai phép, trong đó có 385 chung cư mini. Các tòa chung cư mini thường có quy mô 5-10 tầng, nằm xen kẽ ở các khu có mật độ dân cư đông.

Ông Thịnh nhìn nhận nếu bỏ giấy phép với các công trình riêng lẻ, việc kiểm soát trật tự xây dựng sẽ hoàn toàn dựa vào thanh, kiểm tra. Trong khi lực lượng này đang quá tải, dẫn đến nguy cơ gia tăng vi phạm, tranh chấp và hợp thức hóa sai phạm. Hệ lụy là phá vỡ quy hoạch, mất mỹ quan đô thị, ảnh hưởng đến hạ tầng kỹ thuật xung quanh.

Để việc miễn giấy phép xây dựng khả thi với cả công trình riêng lẻ, các chuyên gia kiến nghị cần hoàn thiện quy hoạch, quản lý đô thị và tăng áp dụng công nghệ số.

Chủ tịch HoREA khuyến nghị hệ thống quy hoạch cần triển khai đồng bộ, công khai và thường xuyên cập nhật. Người dân có thể dễ dàng tiếp cận thông tin và phải tự chịu trách nhiệm nếu xây sai phép. Cơ quan quản lý cũng cần tăng cơ chế kiểm soát thị trường dựa trên nền tảng công nghệ cao, ví dụ quản lý bằng mã số công trình với cơ sở dữ liệu liên thông.

Ở góc độ khác, ông Lê Văn Thịnh cho rằng thay vì cắt bỏ hoàn toàn thủ tục cấp phép xây dựng, hướng đi đúng là đổi mới quy trình cấp phép, ứng dụng công nghệ số và nâng cao năng lực quản lý hậu kiểm.

“Thủ tục cấp phép nên áp dụng mạnh mẽ công nghệ số, tích hợp quy hoạch, dữ liệu đất đai, phòng cháy chữa cháy, kiến trúc… trên một nền tảng. Từ đó doanh nghiệp, người dân có thể xin cấp phép trực tuyến, giám sát được quy trình và thời hạn giải quyết”, ông Thịnh nêu.

Với các dự án bất động sản đã có quy hoạch chi tiết 1/500, các chuyên gia ủng hộ đề xuất giảm thủ tục cấp phép xây dựng.

Theo quy định, sau khi quy hoạch chi tiết 1/500 được duyệt, chủ đầu tư phải lập, duyệt thiết kế cơ sở; trình thẩm định thiết kế kỹ thuật và xin cấp giấy phép xây dựng. Ông Lê Hữu Nghĩa, Tổng giám đốc Công ty Bất động sản Lê Thành, cho rằng các bước này có nội dung tương tự với quy hoạch 1/500, gồm yêu cầu về tầng cao, mật độ xây dựng, khoảng lùi…

Ông nói, bản chất các thủ tục trên lặp lại nhau nhưng doanh nghiệp mất thêm nhiều tháng để chờ đợi, hoàn thiện. Do đó, ông Thành ủng hộ đề xuất bỏ giấy phép xây dựng tại các khu vực đã có quy hoạch chi tiết để giảm bớt thủ tục, tiết kiệm thời gian.

Tương tự, ông Lê Hoàng Châu nhìn nhận thủ tục cấp phép xây dựng hiện còn nhiều bất cập. Đơn cử dự án đã được duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 song phải xin phép xây dựng khi san lấp mặt bằng, thi công đường giao thông, hồ cảnh quan… khiến tiến độ triển khai kéo dài, tốn kém nguồn lực.

“Cần loại bỏ các giấy phép con để hạn chế cơ chế xin – cho, tạo môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng”, ông Châu cho biết.

Mới đây, Bộ trưởng Xây dựng cũng yêu cầu rà soát, sửa đổi quy định, giảm thủ tục cấp phép xây dựng cho công trình đã có quy hoạch chi tiết 1/500 hoặc thiết kế đô thị được duyệt. Mô hình tiền kiểm (cấp phép trước khi xây dựng) được nghiên cứu chuyển sang hậu kiểm (kiểm tra sau xây dựng) để phù hợp với xu hướng quản lý hiện đại.

Ngọc Diễm – Phương Uyên

Mua nhà đất ở Việt Nam thường đi kèm cảm giác mơ hồ về giá, hoài nghi về lịch sử căn nhà và lo sợ những rủi ro ngầm. Ở Nhật thì ngược lại, tôi được “rảnh cái đầu”.

Sự an tâm đó đến từ minh bạch thông tin gần như tuyệt đối. Mọi dữ liệu bất động sản đều được lưu trữ đầy đủ và chi tiết trong hệ thống công khai. Đọc hồ sơ, tôi biết được giá mua lần đầu, lịch sử sang tay, lãi lỗ từng chặng, các lần cho thuê, thậm chí cả những “vết sẹo” quá khứ nếu có. Luật quy định môi giới phải chủ động thông báo mọi thông tin bất lợi. Nếu che giấu, họ có thể bị tước giấy phép, còn công ty môi giới chịu chế tài rất nặng.

Vì thế, đã vài lần khi tôi hỏi về một căn có giá thấp hơn mặt bằng chung, câu trả lời đầu tiên rất thẳng thắn: “Căn này rẻ vì từng có người tự tử 30 năm trước”, hay “Tòa nhà này có tầng từng là văn phòng của các băng nhóm xã hội đen”. Nếu tôi thấy phù hợp thì mới trao đổi tiếp. Còn đa phần, khi hỏi “có vấn đề gì không” mà câu trả lời là không thì tôi có thể an tâm luôn.

Minh bạch thông tin, dưới sự bảo hộ của pháp luật, cho phép người mua quyết định tỉnh táo thay vì đánh cược mù mờ. Đó là điều tôi luôn mong mỏi thấy ở thị trường Việt Nam, nơi mỗi giao dịch nhà ở thường gắn với cả gia sản đời người.

Việc Chính phủ triển khai mã định danh điện tử cho bất động sản từ 1/3/2026 chính là bước chuyển căn bản: từ quản lý bằng hồ sơ rời rạc sang quản lý bằng danh tính số. Mỗi bất động sản sẽ có một “chứng minh thư” gắn với nó suốt vòng đời, dù đổi chủ bao nhiêu lần, không bị rơi rớt trong giấy tờ chồng chất như hiện nay.

Logic này giống căn cước công dân gắn chip, nhưng phức tạp hơn nhiều vì gắn với đất đai, quy hoạch và những lợi ích xã hội chồng lớp. Đây là một cú đột phá về tư duy quản trị chứ không chỉ nâng cấp kỹ thuật.

Nghị định 357/2025/NĐ-CP đặt nền tảng pháp lý cho bước đi đó với một nguyên tắc rõ ràng: đất đai là gốc. Mã định danh thửa đất đứng đầu, sau đó mới đến dự án và công trình. Cách tiếp cận này khẳng định bất động sản trước hết là một thực thể pháp lý gắn với quyền sử dụng đất, không chỉ là hàng hóa lưu thông.

Việc định danh mở ra nhiều lợi ích thiết thực. Với đất đai, nó là công cụ làm sạch bản đồ pháp lý, đưa những “vùng mờ” kéo dài nhiều năm như đất bỏ hoang, không rõ sở hữu hay sử dụng sai mục đích ra ánh sáng dữ liệu. Với căn hộ, nó ngăn chặn tình trạng “nhân bản” pháp lý, đảm bảo mỗi tài sản chỉ tồn tại duy nhất một lần trên hệ thống, với trạng thái giao dịch và thế chấp được ghi nhận xuyên suốt. Nhà nước nhờ đó kiểm soát sớm hơn, chuyển từ quản lý phản ứng sang quản lý phòng ngừa, giảm thiểu những cú sốc chính sách về sau.

Khi bất động sản được đưa vào cùng một không gian dữ liệu, những thành quả chính sách sâu hơn bắt đầu lộ diện. Khi Nhà nước biết chính xác ai sở hữu bao nhiêu bất động sản và ở đâu, các chính sách thuế lũy tiến nhằm hạn chế đầu cơ, bình ổn thị trường sẽ dễ triển khai, và phòng chống tham nhũng có thêm cơ sở.

Minh bạch dữ liệu cũng giúp giảm mạnh chi phí giao dịch và thời gian xử lý, thu hẹp bất cân xứng thông tin. Người mua bớt dò dẫm, người bán mất lợi thế mập mờ, thị trường phản ứng sát hơn với cung cầu thực. Ngân hàng có thể định giá tài sản thế chấp chính xác hơn, giúp bất động sản kết nối với thị trường vốn thay vì mắc kẹt trong những tập hồ sơ câm lặng.

Từ đó, một không gian mới mở ra cho các doanh nghiệp công nghệ bất động sản (proptech). Các mô hình định giá tự động, quản lý tài sản hay phân tích rủi ro chỉ thực sự có ý nghĩa khi dữ liệu đầu vào đủ tin cậy. Mã định danh không phải lời hứa công nghệ, mà là điều kiện cần để AI, dữ liệu lớn hay blockchain phát huy hiệu quả.

Tuy nhiên, khi quyền lực số gia tăng, rủi ro cũng không thể xem nhẹ. Rủi ro lớn nhất là sai lệch dữ liệu. Một lỗi nhỏ khi đã gắn vào mã định danh và lan sang hệ thống thuế hay tín dụng có thể gây hệ quả nghiêm trọng cho người dân, nhất là những tài sản gắn bó lâu dài với cả gia đình. Vì vậy, cơ chế đính chính, khiếu nại và cập nhật phải được thiết kế như phần lõi, chứ không phải phần phụ của hệ thống.

Các rủi ro vận hành cũng hiện hữu. Sự cố kỹ thuật hay lỗi hệ thống có thể làm đình trệ cả chuỗi giao dịch, thế chấp và công chứng. Rủi ro an ninh dữ liệu càng không thể xem nhẹ, từ rò rỉ thông tin cá nhân và tài sản đến tấn công mạng hay khai thác trái phép. Người dân và doanh nghiệp chỉ chấp nhận “lộ diện” trong không gian dữ liệu khi họ tin rằng thông tin được bảo mật, sử dụng đúng mục đích và chịu sự giám sát chặt chẽ. Điều này đòi hỏi Việt Nam một khung pháp lý bảo vệ dữ liệu cá nhân đủ mạnh, học hỏi các chuẩn mực quốc tế như GDPR của châu Âu.

Thách thức khác nằm ở thể chế. Chủ trương liên thông dữ liệu là rõ ràng, nhưng trên thực tế, mỗi cơ quan vẫn có xu hướng giữ một “vương quốc dữ liệu” với lợi ích riêng, chia sẻ cầm chừng hoặc mang tính hình thức. Nếu tư duy “dữ liệu ngành tôi” không được hóa giải, nguy cơ liên thông nửa vời và sai lệch khi khớp nối các hệ thống dẫn tới mâu thuẫn và tắc nghẽn thủ tục là nhãn tiền, với cái giá phải trả không hề rẻ.

Để mã định danh không trở thành một lớp số hóa hình thức, ba ưu tiên cần được xác lập sớm. Trước hết là một đầu mối liên ngành đủ quyền lực để làm sạch dữ liệu. Giai đoạn đến tháng 3/2026 mang tính quyết định, bởi nếu dữ liệu đầu vào đã nhiễu, toàn bộ hệ thống sẽ dựng trên nền móng lệch, khó có cơ sửa sai.

Tiếp đó là thiết kế cơ chế “công lý dữ liệu” nhanh và thực chất. Người dân cần có quyền sửa lỗi dễ dàng, thậm chí dễ hơn cả khi lỗi xảy ra. Một nút “Báo sai” trên ứng dụng định danh, với cam kết xử lý trong thời hạn rõ ràng thí dụ 48 giờ, hiệu quả hơn nhiều so với quy trình khiếu nại qua nhiều cấp. Nếu lỗi thuộc về cơ quan nhà nước, trách nhiệm bồi thường phải được đặt ra, thay vì đẩy gánh nặng chứng minh cho người dân.

Cuối cùng là công khai tiến độ và chất lượng dữ liệu theo địa phương. Minh bạch hệ thống chính là cách bền vững nhất để xây dựng niềm tin. Khi các địa phương học hỏi lẫn nhau và người dân có quyền giám sát, áp lực cải cách sẽ đến từ cả trong lẫn ngoài bộ máy, tạo ra vòng phản hồi lành mạnh.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không tồn tại mô hình hoàn hảo, nhưng có những bài học lặp lại đủ rõ để không thể bỏ qua. Estonia bắt đầu số hóa đăng ký đất đai từ đầu thập niên 1990, kết nối dữ liệu đất đai với dân cư, thuế và tư pháp trong một kiến trúc chính phủ điện tử toàn diện và mẫu mực. Khi coi dữ liệu là hạ tầng thiết yếu được đầu tư và bảo trì liên tục, hệ thống này giúp thời gian xử lý rút từ vài tháng xuống vài ngày, chi phí giảm mạnh và mức độ minh bạch tăng rõ rệt.

Singapore triển khai hệ thống INLIS tích hợp sâu, cho phép tra cứu qua một đầu mối. Ngay cả với quy mô nhỏ và hạ tầng công nghệ cao, nước này vẫn mất nhiều năm để làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu lịch sử. Nhật Bản và Hàn Quốc tiếp tục đối mặt dữ liệu phân mảnh và nhà bỏ hoang, trong đó Nhật Bản đặc biệt chịu sức ép về tài sản vô thừa kế.

Ở Ấn Độ, các chương trình số hóa quy mô lớn từng buộc một số bang phải tạm dừng khi dữ liệu thiếu đồng bộ, cho thấy không thể đi tắt khâu làm sạch dữ liệu. Bài học chung không nằm ở công nghệ, mà ở tư duy coi dữ liệu là hạ tầng thể chế, cùng cam kết chính trị dài hạn và nguồn lực đủ lớn cho giai đoạn khó nhất.

Nghị định 357 là một cuộc cải cách thể chế dựa trên dữ liệu.

Nếu làm tốt, mã định danh có thể trở thành viên gạch nền cho nhà nước số và một thị trường nhà đất minh bạch hơn. Người mua nhà bắt đầu từ dữ liệu thay vì linh cảm, từ hồ sơ rõ ràng thay vì những câu hỏi treo lơ lửng. Cảm giác an tâm trong giao dịch lớn nhất đời người không còn là đặc quyền của các thị trường phát triển.

Còn nếu làm nửa vời, mã định danh chỉ là lớp mã số phủ lên những bất cập cũ, thậm chí khiến sự bất an tinh vi hơn dưới vỏ bọc công nghệ. Ranh giới giữa hai con đường không nằm ở kỹ thuật, mà ở tư duy dữ liệu và năng lực kỹ trị từ trung ương tới địa phương.

Sau cùng, cải cách này chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó trả lại cho người đi tìm tổ ấm một quyền rất giản dị: được an tâm khi biết rõ mình đang mua cái gì, trong toàn bộ vòng đời của nó, không phải qua cảm tính mà bằng dữ liệu khách quan và đáng tin cậy.

Tô Kiên

UBND tỉnh Đồng Nai vừa phê duyệt điều chỉnh cục bộ quy hoạch 1/5000 phân khu C4 thuộc TP Biên Hòa. Phạm vi điều chỉnh nằm trên địa bàn xã Long Hưng (1.175 ha) và một phần cù lao Phước Hưng, xã Tam Phước (325 ha). Đây là một trong 5 phân khu thuộc khu đô thị phía Tây đường cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu.

Sau điều chỉnh, diện tích toàn khu C4 giữ nguyên khoảng 1.500 ha, quy mô dân số tăng lên gần 140.000 người, với chỉ tiêu kỹ thuật đất khu đô thị 45-55 m2 mỗi người, đất công cộng dịch vụ đô thị 6-10 m2 mỗi người, đất giao thông đô thị 8-15 m2 mỗi người. Quy định cũng bổ sung diện tích đất ở cao tầng, giảm nhẹ quỹ đất nhà ở thấp tầng.

Về tầng cao công trình, quy hoạch mới cho phép xây dựng tối đa đến 110 m, các khu nhà ở cao tầng được phép xây dựng từ 15-25 tầng, khu ở thấp tầng từ 2-6 tầng. Trên cơ sở đó, nhiều chỉ tiêu kỹ thuật và chức năng sử dụng đất được điều chỉnh cho phù hợp với định hướng phát triển đô thị của tỉnh.

Quyết định cũng điều chỉnh vị trí, ranh giới các khu chức năng tại các khu đô thị Long Hưng, Waterfront, Aqua City và Cù lao Phước Hưng. Cụ thể, tại Khu dân cư Long Hưng, thực hiện điều chỉnh tầng cao tại ô A-OCT-12,13,14 từ 15 tầng thành 25 tầng; điều chỉnh các khu vực đất hạ tầng kỹ thuật. Tại các khu đô thị Waterfront, khu đô thị Aquacity, Cù lao Phước Hưng, điều chỉnh chiều rộng quy hoạch đất hành lang cây xanh ven sông; đất hạ tầng kỹ thuật, đất thương mại, dịch vụ, cây xanh công viên…

Phân khu C4 là một trong những khu vực phát triển đô thị trọng điểm của TP Biên Hòa. Trên địa bàn này, thời gian qua đã triển khai hàng loạt dự án lớn như khu dân cư Long Hưng, khu đô thị Đồng Nai Waterfront, Aqua City và Khu đô thị thương mại – dịch vụ cao cấp Cù lao Phước Hưng.

Tuy nhiên, do quy hoạch chung và quy hoạch phân khu C4 trước đây chưa cập nhật đầy đủ các hồ sơ quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 đã được duyệt trước đó, dẫn đến sự không đồng bộ giữa các cấp quy hoạch. Điều này khiến nhiều dự án gặp vướng mắc pháp lý, buộc phải dừng triển khai xây dựng và kinh doanh.

Việc điều chỉnh lần này được xem là cơ sở quan trọng để đảm bảo tính đồng bộ giữa các cấp quy hoạch, tạo điều kiện để các chủ đầu tư tiếp tục hoàn thiện điều chỉnh quy hoạch chi tiết 1/500. Đồng thời, đây cũng là bước mở đường cho việc tái khởi động các dự án tại phân khu C4, đặc biệt là các đại đô thị như Long Hưng, Waterfront, Aqua City và Cù lao Phước Hưng.

Theo báo cáo từ UBND tỉnh Đồng Nai, từ năm 2021 đến nay tỉnh có hơn 180 dự án bất động sản lớn nằm trong danh mục các dự án cần rà soát, gỡ vướng. Đến nay, trên địa bàn tỉnh vẫn còn hơn 120 dự án đang tiếp tục phân loại để tháo gỡ vướng mắc. Đây là một điểm nghẽn trong phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh.

Phương Uyên