Nội dung trên nêu tại Nghị quyết về hình thức sử dụng, khai thác quỹ đất nông nghiệp tại các bãi sông, bãi nổi thuộc các tuyến sông có đê được HĐND thành phố thông qua ngày 10/7.

Theo đó, cá nhân, quỹ đất nông nghiệp tại bãi sông, bãi nổi có thể sản xuất nông nghiệp sinh thái, kết hợp du lịch, giáo dục trải nghiệm. Điều kiện là cá nhân, tổ chức đang quản lý, sử dụng đất hợp pháp. Việc khai thác quỹ đất phù hợp với các quy hoạch liên quan, không làm tăng rủi ro thiên tai, phù hợp với môi trường.

Nghị quyết cho phép sử dụng đất kết hợp đa mục đích song hạn chế ảnh hưởng đến bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, đa dạng sinh học. Các công trình xây lắp trên đất nông nghiệp ở bãi sông, bãi nổi chỉ được tồn tại có thời hạn, không sử dụng vào mục đích để ở hay chứa hóa chất độc hại.

Quỹ đất sản xuất nông nghiệp kết hợp du lịch, giáo dục trải nghiệm phải có tổng diện tích 10.000 m2 trở lên (không gồm khu chăn nuôi tập trung, trồng cây lâu năm) và được cấp có thẩm quyền chấp thuận giải pháp thiết kế xây dựng. Vị trí xây lắp công trình phải ngoài phạm vi bảo vệ đê điều, thủy lợi; ngoài khu vực bãi sông có nguy cơ sạt lở.

Cụ thể, với bãi sông thuộc hệ thống sông Đáy, công trình phải nằm ngoài chỉ giới hành lang thoát lũ còn với hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình, phải nằm ở khu vực được nghiên cứu xây dựng. Kết cấu công trình một tầng, chiều cao không quá 6 m, không có tầng hầm, cần sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, dễ tháo dỡ.

Tổ chức, cá nhân không được bồi thường khi hết hạn sử dụng khu đất hoặc bị thu hồi đất để làm dự án. Hết thời hạn sử dụng, người dân cần khôi phục lại đất theo mục đích sử dụng ban đầu. UBND cấp xã có thẩm quyền cấp phép xây dựng, lắp dựng công trình trên đất đồng thời hướng dẫn, kiểm tra, lập hồ sơ theo dõi việc sử dụng.

Ngọc Diễm

Bộ Xây dựng đang tham vấn ý kiến về dự thảo Nghị quyết thí điểm phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp ngay sau khi Thủ tướng yêu cầu cần có chính sách nhà ở cho người thu nhập trung bình (mức trên 20 triệu đồng mỗi tháng).

Theo cơ quan soạn thảo, việc ban hành nghị quyết này là cấp bách trong bối cảnh bình quân giá bán sơ cấp chung ở Hà Nội năm ngoái đạt 100 triệu đồng mỗi m2 (tăng 40% so với 2024), còn tại TP HCM đạt 111 triệu mỗi m2 (tăng 23%). “Mức tăng giá nhà ở, đất ở cao hơn nhiều so với đà tăng thu nhập bình quân, khiến khả năng tiếp cận nhà ở của người dân thêm khó khăn”, Bộ Xây dựng nêu.

Các cơ chế, chính sách về nhà ở xã hội đã được hoàn thiện, thực thi đạt nhiều kết quả tích cực thời gian qua. Tuy nhiên, theo Bộ Xây dựng, các dự án nhà xã hội chưa nhiều và cần sự hỗ trợ của Nhà nước, nhất là cơ chế miễn tiền sử dụng đất và hỗ trợ đầu tư hạ tầng. Đồng thời, nhà xã hội cũng chỉ giải quyết được một phần chỗ ở cho các đối tượng thu nhập thấp. Bộ nhận định rất nhiều người thu nhập trung bình “còn rất khó khăn” về nhà ở với mức giá hiện tại, đặc biệt ở các đô thị lớn.

Chính sách dự kiến để phát triển nhà thương mại giá phù hợp cũng có một số điểm tương đồng với nhà ở xã hội, theo dự thảo. Trong đó, giá bán của hai loại hình nhà ở đều được xác định theo nguyên tắc tính đúng, đủ các chi phí đất đai, xây dựng, lãi vay… cộng với một mức lợi nhuận định mức.

Chủ đầu tư của nhà xã hội và thương mại giá phù hợp đều được tiếp cận nguồn vốn với lãi suất ưu đãi thấp hơn, thời gian vay dài hơn so với các dự án thương mại thông thường.

Với người mua, họ chỉ mua được sở hữu 1 sản phẩm thuộc hai loại hình nhà ở được Nhà nước ưu đãi này. Cùng với đó, sản phẩm này cũng bị hạn chế chuyển nhượng, không được bán lại trong ít nhất 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền.

Cơ quan quản lý cũng yêu cầu chủ đầu tư nhà xã hội, nhà thương mại giá phù hợp phải kiểm toán, quyết toán và gửi cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh để kiểm tra giá bán, giá thuê mua.

Về điểm khác biệt, nhà ở xã hội được miễn tiền sử dụng đất và tiền thuê đất đối với toàn bộ diện tích dự án, còn loại hình nhà giá phù hợp dự kiến vẫn phải nộp tiền sử dụng đất.

Căn cứ để tính toán nghĩa vụ tài chính của nhà đầu tư với loại hình nhà ở giá phù hợp là bảng giá đất và hệ số điều chỉnh. Việc áp dụng bảng giá đất có thể giúp chủ đầu tư xác định được chi phí đầu vào về đất đai một cách ổn định và cũng thấp hơn so với đấu giá (như dự án thương mại thông thường), qua đó có cơ sở để giảm giá bán nhà cho người dân.

Tuy nhiên, UBND cấp tỉnh có thể chấp thuận chủ trương đồng thời giao chủ đầu tư dự án nhà thương mại giá phù hợp không thông qua đấu giá, đấu thầu. Với dự án nhà xã hội khi có từ hai nhà đầu tư quan tâm trở lên, cơ quan quản lý vẫn cần thực hiện đấu thầu để lựa chọn doanh nghiệp thực hiện.

Chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại giá phù hợp cũng có thể không cần bố trí quỹ đất 20% để xây dựng nhà xã hội trong phạm vi dự án. Đây là một nghĩa vụ bắt buộc đối với các dự án nhà thương mại ở các đô thị lớn.

Về lợi nhuận định mức, doanh nghiệp làm nhà ở thương mại giá phù hợp có thể được hưởng tối đa 15% tổng vốn đầu tư, cao hơn 5% so với các dự án nhà xã hội. Ngoài ra, chủ đầu tư nhà giá phù hợp dự kiến được giảm bớt điều kiện để huy động vốn khi không yêu cầu phải có quyết định giao, cho thuê đất.

Bộ Xây dựng cho rằng những ưu đãi này khuyến khích doanh nghiệp tham gia làm nhà giá phù hợp, thúc đẩy tăng nguồn cung cho thị trường nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của người dân.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) cũng đánh giá thị trường bất động sản tại các đô thị hiện nay rất thiếu nhà ở giá phù hợp. Theo ông, đây là các loại căn hộ 1-2 phòng ngủ, diện tích 50-70 m2. Với đơn giá 30-70 triệu đồng mỗi m2, căn hộ sẽ có giá trị 2-5 tỷ đồng.

Ông Châu chỉ ra năm 2020, TP HCM cũ trước sáp nhập chỉ có 163 căn nhà giá phù hợp, tương đương khoảng 1% tổng nguồn cung mới ra thị trường. Tuy nhiên, từ sau đó đến tháng 6/2025, loại hình nhà ở trên đã biến mất ở thành phố này, chỉ còn nhà trung và cao cấp, trong đó nhà cao cấp chiếm 70% nguồn cung.

Theo ông, tình trạng này bởi thị trường thiếu nguồn cung dự án nhà ở thương mại, nhà xã hội. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp sẵn dự án, có điều kiện chiếm lĩnh thị trường và thường chọn phân khúc cao cấp hoặc “làm giá” sản phẩm để tối đa hóa lợi nhuận. Đồng thời, chuyên gia này cũng cho rằng Luật Nhà ở 2023 vẫn chưa có quy định cơ chế tạo điều kiện để hỗ trợ người thu nhập trung bình, thu nhập thấp ở đô thị có nhà ở giá phù hợp.

Vì vậy, ông Lê Hoàng Châu đề nghị bổ sung vào Luật Nhà ở quy định tạo điều kiện để người thu nhập thấp, trung bình ở đô thị được vay với lãi suất 6-7% mỗi năm để mua, thuê mua nhà thương mại giá phù hợp trong kỳ hạn 10-12 năm.

Ông Phạm Đức Toản, Tổng giám đốc EZ Property đánh giá đề xuất ưu tiên nhóm thu nhập trung bình được mua nhà giá phù hợp sẽ là chính sách ưu việt, giúp đảm bảo an sinh xã hội với mục tiêu “không ai bị bỏ lại phía sau”. Đây là nhóm phần lớn mắc kẹt trong giấc mơ an cư khi thu nhập vượt qua ngưỡng mua nhà xã hội song không thể với đến nhà ở thương mại.

Tuy nhiên, ông vẫn lo ngại tình trạng chủ đầu tư thiếu mặn mà với phân khúc này bởi ưu đãi có thể chưa thực sự hấp dẫn. Chuyên gia này cho rằng doanh nghiệp vẫn phải trả tiền sử dụng đất, thuê đất – vốn chiếm tỷ lệ lớn trong chi phí cấu thành giá nhà ở – giống như các dự án nhà thương mại khác. Trong khi đó, từ đầu năm nay, bảng giá đất mới ở nhiều địa phương tiếp tục tăng mạnh, kéo chi phí liên quan đất đai từ giải phóng mặt bằng, đền bù thu hồi đất, thuế phí đều leo thang.

Theo ông Toản, mức lợi nhuận định mức làm nhà giá phù hợp chỉ cao hơn nhà xã hội 5% cũng có thể khiến doanh nghiệp chịu nhiều rủi ro. “Chỉ cần quá trình triển khai gặp vướng mắc khiến tiến độ chậm quá hai năm, doanh nghiệp sẽ phải chịu chi phí tài chính rất lớn khi hết giai đoạn ưu đãi lãi suất”, ông nói.

Để chính sách khả thi và thực sự thu hút doanh nghiệp, CEO EZ Property đề xuất chủ đầu tư xây nhà thương mại giá phù hợp được hưởng cơ chế miễn hoặc giảm một phần ba tiền sử dụng đất. Điều này vừa giúp đảm bảo công bằng giữa các địa phương vừa đảm bảo lợi nhuận cho chủ đầu tư.

Ông cũng cho rằng dự thảo cần quy định cụ thể hơn về điều kiện nhà ở và thu nhập người thụ hưởng. Việc giới hạn khung thu nhập rất cần thiết thay vì chỉ đưa ra mức sàn (trên 20 triệu mỗi tháng) mà thiếu mức trần.

Anh Tú – Ngọc Diễm