Áp lực đi thuê mặt bằng

Bà Mỹ Vân (45 tuổi, quê Gia Lai) kinh doanh thực phẩm trong một con hẻm trên đường Ung Văn Khiêm (phường Thạnh Mỹ Tây, TPHCM). Dù chỉ nhập rau củ, hải sản từ các vùng lân cận về bán, cửa hàng của bà vẫn cần mặt bằng đủ rộng để tập kết hàng, phân loại, đóng gói và bảo quản trong tủ đông, thậm chí sơ chế theo yêu cầu của khách.

Vì vậy, bà chấp nhận thuê một căn nhà phố với giá 15 triệu đồng/tháng làm nơi kinh doanh. Mỗi ngày, vừa mở cửa buôn bán, bà lại phải tính toán cách xoay sở để trả gần 500.000 đồng tiền thuê mặt bằng. Dù vậy, bà vẫn cho rằng mức giá này là “may mắn”, bởi các căn nhà xung quanh thường có giá 18-20 triệu đồng/tháng.

Thế nhưng từ đầu năm nay, lượng khách giảm rõ rệt. Có ngày doanh thu không đủ bù chi phí thuê nhà, chưa kể tiền công lao động, vận chuyển và các khoản thuế. “Nhiều hôm bán từ sáng đến tối mà không lời được đồng nào, chỉ đủ trả tiền mặt bằng”, bà chia sẻ.

Trước áp lực tài chính ngày càng lớn, bà Mỹ Vân quyết định đóng cửa điểm bán cũ và chuyển toàn bộ cửa hàng về khu Bình Quới (Thanh Đa cũ). Trên khu đất nông nghiệp rộng 1.000m2, bà thuê lại một căn nhà lá dựng sẵn, có đầy đủ điện nước để tiếp tục kinh doanh.

Không gian rộng rãi giúp nhân viên dễ dàng sơ chế thực phẩm, tập kết thùng cá, mực mà không phải luồn lách trong hẻm chật chội. Quan trọng hơn, chi phí mặt bằng giảm xuống còn 7 triệu đồng/tháng, giúp bà Vân phần nào giảm bớt áp lực gánh nặng tài chính.

Trên thực tế, trường hợp “trốn chạy” khỏi những mặt bằng giá cao như bà Mỹ Vân không phải cá biệt. Nhiều hộ kinh doanh và cửa hàng buộc phải tính toán lại bài toán chi phí – mặt bằng trong bối cảnh thị trường liên tục biến động.

Từ sau đại dịch Covid-19, tình trạng mặt bằng bỏ trống, không có khách thuê hoặc người thuê trả mặt bằng ồ ạt xuất hiện trên nhiều tuyến phố tại TPHCM và đến nay vẫn chưa dừng lại. Những tuyến đường từng sầm uất, được xem là “đất vàng” để hiện diện thương hiệu, nay phủ kín biển cho thuê như Cách Mạng Tháng Tám, Lý Tự Trọng, Đồng Khởi, Hai Bà Trưng, Nguyễn Trãi, Nguyễn Đình Chiểu…

Nhiều căn nhà phố bỏ trống suốt vài năm liền nhưng vẫn khó tìm khách thuê mới. Giá rao cho thuê ở các tuyến đường đắt đỏ dao động 200-300 triệu đồng/tháng, tùy diện tích và vị trí.

Riêng trên đường Đồng Khởi – một trong những khu vực trung tâm nhất TPHCM – giá thuê có nơi lên tới 500-600 triệu đồng/tháng. Theo báo cáo của Cushman & Wakefield năm 2024, tuyến đường này nằm trong nhóm có giá thuê mặt bằng cao nhất Việt Nam và đứng thứ 14 toàn cầu.

Cuộc “dịch chuyển” ở cả phía chủ nhà và khách thuê

Lý giải tình trạng mặt bằng bỏ trống ngày càng nhiều trên các tuyến phố, ông Đinh Minh Tuấn – Giám đốc khu vực miền Nam của PropertyGuru Việt Nam – cho rằng dù thị trường tiêu dùng có tín hiệu cải thiện, giá thuê mặt bằng lại gần như không biến động. Trong khi đó, hoạt động kinh doanh ở khu vực trung tâm vẫn đối mặt nhiều áp lực.

Một trong những nguyên nhân chính là sự thay đổi trong hành vi mua sắm. Người tiêu dùng chuyển dịch sang các khu đô thị tích hợp ở vùng ven – nơi tập trung hệ sinh thái “tất cả trong một” gồm mua sắm, giải trí, ẩm thực. Sự tiện lợi này khiến lượng khách đổ vào khu trung tâm giảm sút.

Bên cạnh đó, hạ tầng giao thông và thiếu chỗ đậu xe tiếp tục là rào cản lớn đối với khách di chuyển bằng ô tô, làm giảm trải nghiệm khi tiếp cận các tuyến phố thương mại truyền thống.

Thị trường còn chịu áp lực từ các trung tâm thương mại quy mô lớn, vốn ngày càng hút khách nhờ đầu tư mạnh vào trải nghiệm và không gian. Sự bùng nổ của thương mại điện tử và các nền tảng bán hàng trực tuyến cũng khiến mô hình kinh doanh mặt bằng nhà phố chịu sức ép lớn.

Đồng quan điểm, chuyên gia Võ Huỳnh Tuấn Kiệt cho biết hành vi mua sắm của người trẻ đang thay đổi mạnh mẽ. Thay vì đến cửa hàng truyền thống, họ ưu tiên trải nghiệm mua sắm tại trung tâm thương mại hoặc chuyển hoàn toàn sang mua hàng trực tuyến. Xu hướng này khiến nhu cầu thuê mặt bằng nhà phố tiếp tục giảm.

Tại các tuyến phố đắt đỏ như Hai Bà Trưng hay Đồng Khởi (TPHCM), việc thuê mặt bằng không còn nhằm tối đa hóa doanh thu. Nhiều doanh nghiệp chọn những vị trí này chủ yếu để xây dựng hiện diện thương hiệu và phục vụ các hoạt động marketing thay vì lợi nhuận trực tiếp.

Một số thương hiệu chấp nhận lỗ tại điểm bán để duy trì hình ảnh. Trong khi đó, các thương hiệu nhỏ chuyển hướng mạnh sang bán hàng trực tuyến để cắt giảm chi phí.

Mặc dù giá thuê mặt bằng trung tâm không tăng từ đầu năm 2024, giá bất động sản lại tiếp tục nhích lên. Theo khảo sát của phóng viên Dân trí, giá nhà riêng trên đường Nguyễn Đình Chiểu tăng 22% lên khoảng 260 triệu đồng/m2, còn đường Cách Mạng Tháng Tám tăng 14%, phổ biến 180 triệu đồng/m2.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt nhìn nhận: Dù nhu cầu thuê giảm, nhiều chủ nhà vẫn không muốn điều chỉnh giá, kỳ vọng giá trị bất động sản sẽ tăng theo thời gian. Sự lệch pha giữa kỳ vọng của chủ sở hữu và khả năng chi trả của người thuê khiến nhiều mặt bằng đẹp rơi vào cảnh bỏ trống kéo dài.

Để thu hút khách thuê, một số chủ nhà bắt đầu áp dụng chính sách linh hoạt như chiết khấu giá thuê trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ mang tính tạm thời, chưa xử lý được những điểm nghẽn của thị trường mặt bằng bán lẻ.

Một xu hướng đáng chú ý khác là các thương hiệu F&B – vốn chuộng mặt phố lớn – đang chuyển sang đặt cửa hàng trong trung tâm thương mại để tối ưu dòng vốn lưu động và cải thiện hiệu quả kinh doanh. Mô hình này cho phép doanh nghiệp linh hoạt hơn trong thanh toán, thậm chí có thể áp dụng hình thức chia sẻ doanh thu với chủ mặt bằng.

Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) vừa có văn bản góp ý dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 100 về phát triển và quản lý nhà ở xã hội.

Ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch HoREA – đề nghị sửa đổi quy định về lãi suất cho vay bằng 5,4%/năm bởi mức này quá cao. Con số hợp lý nên là 4,8%/năm, như mức Thủ tướng hàng năm quyết định lãi suất ưu đãi, giai đoạn 2021-7/2024.

Trong trường hợp cần thiết phải thay đổi mức lãi suất cho vay thì các đơn vị có liên quan trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định tạo cơ chế linh hoạt để quy định chính sách lãi suất cho vay ưu đãi để mua, thuê mua nhà ở xã hội tùy thuộc nguồn lực của ngân sách nhà nước trong từng năm tài chính.

Đồng thời, Hiệp hội đề nghị Ngân hàng Nhà nước, không phải Ngân hàng Chính sách xã hội chủ trì, phối hợp với Bộ Xây dựng và các đơn vị có liên quan trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định lãi suất cho vay. Bởi Ngân hàng Nhà nước là cơ quan ngang Bộ, ngang hàng với Bộ Xây dựng nên việc phối hợp giữa 2 cơ quan này sẽ đạt hiệu quả tốt hơn.

Một vấn đề khác là Luật Nhà ở 2023 quy định sau 5 năm, bên mua nhà ở xã hội được bán lại nhà ở và bên bán không phải nộp tiền sử dụng đất. Trừ trường hợp nhà ở xã hội là nhà ở riêng lẻ thì bên bán phải nộp tiền sử dụng đất theo quy định của Chính phủ. Điều 42 Nghị định 100 quy định bên bán phải nộp 50% tiền sử dụng đất.

Tuy nhiên, ông Lê Hoàng Châu cho rằng mức nộp 50% tiền sử dụng đất là quá cao, nhất là bảng giá đất (điều chỉnh) của các địa phương ban hành theo quy định tại khoản 1 Điều 257 Luật Đất đai 2024 đã tích hợp các hệ số điều chỉnh giá đất vào bảng giá đất nên các mức giá đất tăng nhiều lần so với trước đây.

Vì vậy, Hiệp hội đề nghị bổ sung quy định về người mua nhà ở xã hội riêng lẻ sau 5 năm được bán lại nhà ở này và đề nghị bên bán chỉ phải nộp lại 20% tiền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai.

Về lâu dài, Hiệp hội đề nghị Bộ Xây dựng trình Chính phủ và cấp có thẩm quyền xem xét sửa đổi theo hướng đề nghị quy định chính sách cho các đối tượng hưởng chính sách nhà ở xã hội được mua, thuê mua nhà ở xã hội riêng lẻ sau 5 năm được bán lại.

Bên bán không phải nộp lại tiền sử dụng đất, để các đối tượng hưởng chính sách nhà ở xã hội được hưởng chính sách miễn tiền sử dụng đất một lần trong đời.

Đầu tư khách sạn có tỷ suất sinh lời ra sao?

Ngành du lịch Việt Nam duy trì đà tăng trưởng tích cực trong thời gian gần đây, khi nhu cầu du lịch quốc tế phục hồi mạnh. Trong 10 tháng, cả nước đón hơn 17 triệu lượt khách quốc tế, tăng gần 22% so với cùng kỳ, theo số liệu từ Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam. Con số kỷ lục này đưa Việt Nam là một trong 2 quốc gia dẫn đầu thế giới về mức tăng trưởng lượng khách quốc tế.

Xu hướng tăng trưởng của ngành du lịch được giới chuyên gia kỳ vọng mở đường cho dịch vụ lưu trú, bao gồm khách sạn. Theo báo cáo từ JLL, nguồn cung khách sạn tại Việt Nam tập trung ở 3 thị trường chính gồm TPHCM, Hà Nội và Đà Nẵng. Trong đó, Đà Nẵng và Hội An dẫn đầu các dự án đang trong xây dựng hoặc quy hoạch đến năm 2028, với 33% nguồn cung tương lai dự kiến thuộc phân khúc trung cấp.

Đơn vị này nêu nguồn cung khách sạn đã tăng trưởng bền vững với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm 7% đến năm 2024. Tính đến tháng 7 năm nay, các khách sạn đang duy trì đà tăng trưởng 20% so với cùng kỳ nhờ tỷ lệ lấp đầy phòng nghỉ tăng liên tục. Doanh thu trên phòng hiện hữu tăng trung bình 21%/năm cho giai đoạn 2020-2024.

Trong đó, TPHCM đã vượt qua mức hiệu suất năm 2019 trong năm 2024 và tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực trong năm nay. Còn Hà Nội có hiệu suất vượt trội so với mức trung bình toàn quốc nhờ thu hút đa dạng khách du lịch từ khách công tác đến khách nghỉ dưỡng.

Báo cáo từ đơn vị này cũng chỉ ra việc đầu tư khách sạn cũng có tỷ suất sinh lời mỗi năm từ 6% đến 7,5%, tiệm cận mức kỳ vọng của nhà đầu tư (8-9%).

Đơn vị trên dự báo giá trị đầu tư vào ngành khách sạn tại Việt Nam sẽ đạt 125 triệu USD, tăng 25% so với ước tính ban đầu, phản ánh sự tin tưởng vào nền tảng tăng trưởng của thị trường cũng như sức hấp dẫn ngày càng gia tăng đối với các dòng vốn đầu tư trong nước và quốc tế.

Báo cáo chỉ ra Việt Nam đang trải qua đợt cải cách pháp lý toàn diện tạo môi trường đầu tư thuận lợi chưa từng có. Sự kết hợp giữa chính sách visa linh hoạt, cải cách pháp lý toàn diện và tái cơ cấu hành chính hiệu quả đang tạo ra một chu kỳ tăng trưởng bền vững cho ngành khách sạn.

Công suất và doanh thu đã phục hồi so với trước đại dịch?

Năm sau, ngành này tiếp tục được đặt nhiều kỳ vọng, với nguồn cung khách sạn đạt chuẩn và số lượng thương vụ sẽ ngày càng tăng, miễn là thị trường duy trì được mức độ minh bạch và môi trường pháp lý ổn định. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất đối với thị trường vẫn là sàng lọc được các tài sản đủ tiêu chuẩn đầu tư tổ chức tham gia thị trường, khi nguồn cung thực tế vẫn còn tương đối hạn chế.

Tình hình hoạt động tích cực của phân khúc bất động sản lưu trú cũng được nhiều đơn vị nghiên cứu đưa ra đánh giá. Báo cáo của Avison Young nêu trong quý III, tại TPHCM, căn hộ dịch vụ thuê dài hạn ghi nhận lực cầu tăng, đặc biệt với sản phẩm lớn (2-3 phòng ngủ) nhiều khi kín phòng.

Sau sáp nhập, TPHCM mới được định vị là điểm đến du lịch, hội nghị và sự kiện quốc tế lớn, tạo ra nhu cầu đa dạng nhưng cũng phân mảnh theo vùng: TPHCM và Bình Dương (cũ) thiên về lưu trú công vụ, thương mại; Bà Rịa -Vũng Tàu (cũ) giữ vị thế nghỉ dưỡng cao cấp với mức giá thuê vượt trội.

Khách quốc tế dự báo tiếp tục tăng nhờ chính sách visa nới lỏng và mở rộng miễn thị thực, kéo theo nhu cầu cho sản phẩm lưu trú có thương hiệu vận hành chuyên nghiệp. Chính sách thuê linh hoạt và khả năng đa dạng hóa trải nghiệm là chiến lược để tối ưu công suất thuê và nâng giá phòng trung bình.

Ông Mauro Gasparotti, Giám đốc cấp cao kiêm Trưởng bộ phận Tư vấn Khách sạn Đông Nam Á của Savills TPHCM, đánh giá thị trường khách sạn TPHCM đang chuyển từ giai đoạn phục hồi sang tái định vị, với trọng tâm là nâng cấp chất lượng sản phẩm. Cơ cấu nguồn khách thay đổi cũng góp phần cải thiện hiệu quả kinh doanh và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Dù ghi nhận sự cải thiện liên tục nhưng vị này cho rằng công suất và doanh thu ở các phân khúc vẫn chưa trở lại mức trước đại dịch, khi lượng khách quốc tế còn thấp hơn giai đoạn trước Covid-19. Tốc độ phục hồi của TPHCM cũng chậm hơn mặt bằng chung cả nước, phản ánh việc phân bổ lại thị phần giữa TPHCM và các điểm đến có đường bay quốc tế trực tiếp.

Triển vọng thị trường được vị đại diện dự báo tích cực nhờ các mục tiêu tăng trưởng của Chính phủ, chính sách thị thực nới lỏng và mạng lưới hàng không quốc tế mở rộng. Nguồn cung mới hạn chế đến năm 2028 được dự báo sẽ giúp tránh nguy cơ dư thừa, đồng thời hỗ trợ hoạt động kinh doanh của các khách sạn hiện hữu duy trì ở mức tốt hơn.