Nhà ở xã hội “nóng” trở lại

Thời gian gần đây, nhiều địa phương rục rịch mở bán nhà ở xã hội và hàng trăm người dân phải xếp hàng từ đêm để chờ nộp hồ sơ. Một số dự án, số lượng căn hộ mở bán rất ít còn lượng người nộp hồ sơ thì gấp nhiều lần.

Ông Long (tạm trú tại phường Linh Trung, TPHCM) cũng hồ hởi dò hỏi khắp nơi thông tin về việc mở bán dự án nhà ở xã hội tại phường Hiệp Bình, mặc dù chủ đầu tư mới chỉ khởi công. Vợ chồng ông là nhân viên văn phòng, nhiều năm muốn có ngôi nhà che nắng che mưa để con cái ổn định học hành nhưng thu nhập hạn chế. Giá nhà ở thương mại ngày một tăng, vượt xa tầm tay, gia đình nhỏ chỉ trông chờ vào nhà ở xã hội.

Tuy nhiên, nhiều năm qua, gia đình gặp vướng mắc về quy định thu nhập. Vợ chồng ông có thu nhập 35 triệu đồng/tháng, vượt 5 triệu đồng so với quy định nên không thể mua. Vừa mới đây, Chính phủ nới rộng lên 40 triệu đồng/tháng nhen nhóm hi vọng của gia đình nhỏ trong việc sở hữu một căn nhà ở xã hội, an cư lạc nghiệp.

Nhiều chuyên gia cho rằng sự cởi mở của chính sách trong thời gian gần đây đã “làm nóng” hơn thị trường nhà ở xã hội. Nếu như trước đây, cá nhân độc thân chỉ được mua nhà ở xã hội khi có thu nhập không quá 15 triệu đồng/tháng và hộ gia đình 2 vợ chồng không quá 30 triệu đồng/tháng, thì nay mức trần đã được nâng lên.

Cụ thể, cá nhân thu nhập được nâng lên không quá 20 triệu đồng/tháng, người độc thân nuôi con nhỏ được nâng lên 30 triệu đồng/tháng, còn hộ gia đình 2 vợ chồng có tổng thu nhập không quá 40 triệu đồng/tháng. Lãi suất vay mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội cũng được điều chỉnh giảm, từ 6,6%/năm xuống 5,4%/năm.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn luật sư TP Hà Nội) đánh giá việc nâng mức thu nhập được mua nhà ở xã hội phù hợp với biến động giá cả và chi phí sinh hoạt, mở rộng cơ hội tiếp cận cho công chức, viên chức và người lao động, người thu nhập thấp tại đô thị. Cơ chế linh hoạt cho phép địa phương điều chỉnh theo thực tế và ưu tiên hộ đông con là điểm tiến bộ trong chính sách an sinh.

Ngoài ra, việc giảm lãi suất cho vay tại ngân hàng chính sách xã hội giúp người thu nhập thấp giảm đáng kể gánh nặng tài chính, tạo điều kiện dễ dàng hơn khi tiếp cận chính sách nhà ở xã hội. Quy định cho phép điều chỉnh các khoản vay cũ thể hiện tính nhân văn, công bằng và khuyến khích người dân mạnh dạn vay mua nhà ở xã hội.

Ngoài những điểm mới này, Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về một số cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc trong phát triển nhà ở xã hội. Theo đó, Bộ đề xuất người được bố trí tái định cư theo hình thức mua, thuê mua nhà ở xã hội; hộ gia đình, cá nhân thuộc đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất hoặc thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho dự án nhà ở xã hội thì được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Cá nhân, hộ gia đình thuộc diện này cũng không phải đáp ứng điều kiện về nhà ở và điều kiện về thu nhập, trừ trường hợp đã được mua, thuê mua nhà ở xã hội theo quy định.

Một nội dung quan trọng khác là Bộ Xây dựng đề xuất tiêu chí ưu tiên giao chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội có năng lực tài chính, kinh nghiệm đã triển khai các dự án nhà ở; cam kết và trách nhiệm với xã hội.

Trong đó, doanh nghiệp có cam kết tiến độ hoàn thành dự án nhanh nhất và không vượt quá 3 năm kể từ ngày được nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở xã hội.

Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội có thể thực hiện

Phát triển nhà ở xã hội được xác định là nhiệm vụ quan trọng của Đảng và cả hệ thống chính trị, là một trong những nhiệm vụ trọng tâm cần ưu tiên trong phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Mục tiêu đến năm 2030, cả nước xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp.

Bài toán nguồn cung đang từng bước được tháo gỡ, khi dự thảo thành lập Quỹ nhà ở quốc gia và các cơ chế thí điểm phát triển nhà ở xã hội đã được Bộ Xây dựng trình Chính phủ. Bộ Xây dựng kỳ vọng quỹ này sẽ góp phần cân đối cung – cầu, từ đó kéo giá thành nhà ở thương mại xuống mức hợp lý, giúp thị trường bất động sản phát triển ổn định, lành mạnh, đồng thời tạo nguồn lực dài hạn, bền vững cho phát triển nhà ở xã hội.

Việc tháo gỡ nguồn cung nhà ở xã hội là cần thiết. Giữa bối cảnh nguồn cung nhà ở liên tục sụt giảm rồi dần phục hồi trong 2 năm trở lại đây nhưng cơ cấu sản phẩm lại ngày càng mất cân đối, đặc biệt là thiếu hụt nghiêm trọng phân khúc đáp ứng khả năng chi trả của đại đa số người dân.

Viện nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) nêu tỷ trọng nguồn cung nhà ở bình dân và trung cấp liên tục sụt giảm, giảm lần lượt từ mức 19% và 33% năm 2019 chỉ còn 7% và 19% vào năm 2024. Đáng chú ý, riêng tại Hà Nội và TPHCM (cũ), 2 địa phương có nhu cầu nhà ở lớn nhất thì 2 phân khúc này gần như vắng bóng hoàn toàn kể từ năm 2023. 

Tuy nhiên, chỉ trong 3  năm kể từ khi Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội đi vào triển khai, thị trường đã ghi nhận những tín hiệu tích cực. Số liệu thống kê từ Bộ Xây dựng cho thấy, lũy kế đến nay, cả nước có 692 dự án nhà ở xã hội đang được triển khai với quy mô hơn 633.000 căn. Số lượng dự án đã hoàn thành, khởi công, chấp thuận chủ trương đầu tư đến năm nay đạt gần 60% so với chỉ tiêu đã đặt ra trong Đề án này.

Đặc biệt, số lượng căn nhà ở xã hội hoàn thành bứt tốc mạnh mẽ. Riêng 7 tháng đầu năm nay, cả nước đã hoàn thành hơn 36.800 căn nhà ở xã hội. Mặc dù mới chỉ đạt 37% mục tiêu của cả năm nhưng kết quả này bằng hơn 80% kết quả của cả năm trước và gấp hơn 7 lần so với năm 2022. Đồng thời, 9/31 địa phương được giao chỉ tiêu xây dựng nhà ở xã hội trong năm nay có khả năng hoàn thành và vượt chỉ tiêu đề ra.

VARS IRE nhận định tốc độ triển khai Đề án nhanh hơn gấp nhiều lần so với giai đoạn trước nhờ hàng loạt các chính sách thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, từ sự quyết tâm từ Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và sự tham gia ngày càng mạnh mẽ của các địa phương, doanh nghiệp trong việc đưa phân khúc này phát triển có chiến lược.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết cơ sở pháp lý liên quan đến nhà ở xã hội đã đầy đủ, không còn vướng mắc, dự thảo Nghị định về Quỹ nhà ở quốc gia Bộ Xây dựng sẽ trình lên Chính phủ trong tháng 11. Bộ cũng đã dự thảo xong và trình lên Chính phủ Chỉ thị về việc chấn chỉnh, tăng cường minh bạch, phòng ngừa tiêu cực trong xét duyệt mua, bán, cho thuê nhà ở xã hội.

Bộ trưởng khẳng định mục tiêu hoàn thành 100.000 căn nhà ở xã hội trong cuối năm 2025 – đầu năm 2026 cũng như việc hoàn thành 1 triệu căn nhà ở xã hội là có thể thực hiện được bởi các địa phương đang rất nỗ lực và dành nhiều tâm huyết cho việc đẩy nhanh tiến độ các dự án.

Các điểm nghẽn được tháo gỡ, thị trường dịch chuyển

Sở Xây dựng TPHCM nhận định thị trường bất động sản của thành phố có nhiều chuyển biến tích cực trong những năm gần đây. Giai đoạn từ năm 2020 đến giữa năm 2024, thị trường ghi nhận nhiều biến động, có thời điểm tăng trưởng âm hơn 15%. Tuy nhiên sau đó, mức suy giảm đã từng bước được thu hẹp.

Qua từng năm, tốc độ tăng trưởng âm giảm dần, thị trường dần lấy lại trạng thái cân bằng và chính thức quay trở lại đà tăng trưởng dương từ cuối năm 2024. Bước sang năm 2025, lĩnh vực kinh doanh bất động sản duy trì mức tăng trưởng dương, đạt 3,06%.

Động lực quan trọng thúc đẩy sự phục hồi của thị trường đến từ việc các luật trọng yếu về nhà ở, đất đai và kinh doanh bất động sản chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8/2024. Trong đó, Luật Kinh doanh bất động sản 2023, Luật Nhà ở 2023 và Luật Đất đai 2024 đã bổ sung nhiều quy định mới theo hướng thông thoáng, đồng bộ hơn, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ hàng loạt vướng mắc cho doanh nghiệp và dự án bất động sản tại thành phố. Nhờ vậy, nhiều dự án bị đình trệ trong thời gian dài đã có điều kiện tái khởi động trong suốt năm 2025 đến nay.

Song song với hoàn thiện thể chế, TPHCM tập trung tháo gỡ các “nút thắt” về đất đai – yếu tố then chốt kìm hãm sự phát triển của thị trường trong nhiều năm qua. Trong năm 2025 và đầu năm 2026, thành phố đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính đột phá nhằm khơi thông nguồn lực đất đai và hồi sinh các dự án bất động sản bị ách tắc.

Về tổng thể, Sở Xây dựng TPHCM cho rằng các điểm nghẽn lớn của thị trường bất động sản cơ bản đã được tháo gỡ thông qua các quy định pháp luật mới và nỗ lực cải cách hành chính mạnh mẽ. Trên cơ sở đó, Sở kỳ vọng trong năm 2026, thị trường bất động sản TPHCM sẽ ghi nhận những chuyển biến rõ nét, đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của địa phương.

Bà Dương Thùy Dung, Giám đốc điều hành CBRE Việt Nam, cho rằng TPHCM tiếp tục giữ vai trò hạt nhân cung cấp các sản phẩm cao cấp và hạng sang, trong khi Bình Dương chiếm gần 80% nguồn cung căn hộ trung cấp trong năm 2025. Các địa phương giáp ranh như Long An, Đồng Nai – với mặt bằng giá chỉ bằng khoảng 50% TPHCM – đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng mạnh, phản ánh xu hướng hình thành mặt bằng giá mới trên toàn vùng.

CBRE dự báo trong năm nay, thị trường sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng nhờ hàng loạt dự án hạ tầng quan trọng đi vào vận hành, cùng với nhu cầu ổn định đối với các sản phẩm nhà ở chất lượng cao. Dự kiến, khu vực 5 tỉnh phía Nam sẽ ghi nhận hơn 50.000 sản phẩm nhà ở mở bán mới, trong đó khoảng 65% là căn hộ và 35% là nhà liền thổ, tăng gần 30% so với năm 2025.

Giá bán sẽ có sự phân hóa rõ nét theo vị trí, đặc biệt giữa khu vực lõi TPHCM và các tỉnh lân cận. Người mua nhà vì vậy có nhiều lựa chọn hơn ở các mức giá khác nhau, khiến thị trường cạnh tranh hơn và thời gian ra quyết định mua kéo dài hơn. Các nhà đầu tư được khuyến nghị chuyển từ chiến lược “lướt sóng” sang “đầu tư giá trị”, tập trung vào những khu vực hưởng lợi trực tiếp từ hạ tầng chiến lược.

Thị trường điều chỉnh, có thể xuất hiện “điểm nóng” cục bộ

Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng của nền kinh tế Việt Nam khi tăng trưởng GDP vượt 8%, trong đó khu vực công nghiệp và công nghệ cao đóng vai trò động lực chủ đạo. Sự tăng trưởng này phản ánh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, khi Việt Nam từng bước rời khỏi mô hình sản xuất thâm dụng lao động để hướng tới các ngành có giá trị gia tăng cao hơn.

Các lĩnh vực như điện tử, bán dẫn, năng lượng tái tạo và công nghiệp công nghệ cao đang thu hút dòng vốn FDI chất lượng, góp phần nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất. Trên bình diện quốc tế, Việt Nam ngày càng được nhìn nhận như một trung tâm sản xuất chiến lược tại ASEAN, không chỉ nhờ lợi thế chi phí mà còn bởi sự ổn định, khả năng thích ứng và mạng lưới hiệp định thương mại rộng khắp.

Theo ông Matthew Powell, Giám đốc Savills Hà Nội, sự chuyển dịch này tạo nền tảng vững chắc cho thị trường bất động sản, vốn đã ghi nhận sự phục hồi rõ rệt từ cuối năm 2025. Bước sang năm nay, bất động sản công nghiệp và nhà ở được dự báo sẽ tiếp tục dẫn dắt thị trường.

Trong phân khúc công nghiệp, nhu cầu tập trung vào đất khu công nghiệp tại các trung tâm sản xuất trọng điểm như Bắc Ninh, Hải Phòng, Bình Dương và Đồng Nai; cùng với đó là sự phát triển mạnh của nhà xưởng xây sẵn, kho vận hiện đại và các khu logistics gắn với cảng biển, sân bay và hệ thống cao tốc.

Ở phân khúc nhà ở, các sản phẩm phục vụ nhu cầu ở thực được đánh giá là động lực tăng trưởng bền vững, bao gồm căn hộ trung cấp, nhà ở giá hợp lý và các dự án khu đô thị vệ tinh dọc theo các hành lang hạ tầng mới. Đây là những phân khúc hưởng lợi trực tiếp từ quá trình đô thị hóa và gia tăng lực lượng lao động tại các trung tâm công nghiệp.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng nhanh cũng đặt ra nguy cơ hình thành các “điểm nóng” cục bộ, đặc biệt tại các đô thị lớn nơi giá nhà có xu hướng tăng nhanh hơn thu nhập. Việc kiểm soát rủi ro đòi hỏi sự phối hợp giữa chính sách đất đai minh bạch, mở rộng nguồn cung nhà ở phù hợp, kiểm soát tín dụng và định hướng phát triển ra các khu vực vệ tinh.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, thị trường bất động sản Việt Nam, đặc biệt là khu vực phía Nam, đang đứng trước yêu cầu tái cấu trúc toàn diện. Quá trình tái cấu trúc diễn ra đồng bộ trên nhiều phương diện, từ chủ thể tham gia thị trường, cơ cấu sản phẩm, giá cả, dịch vụ hỗ trợ đến thể chế và phương thức quản lý nhà nước, nhằm thích ứng với bối cảnh mới và nhu cầu thực tế của người tiêu dùng.

Ông nhận thấy thị trường đang điều chỉnh rõ nét theo 3 trụ cột chính: Tái cấu trúc chủ đầu tư, cơ cấu lại sản phẩm và hoàn thiện thể chế. Các sản phẩm bất động sản ngày càng hướng mạnh vào nhu cầu ở thực, chú trọng chất lượng, tiện ích, công năng và yếu tố thông minh. Những mô hình nhà ở sử dụng năng lượng tái tạo, nhà thông minh, bất động sản gắn với tín chỉ carbon được dự báo sẽ xuất hiện ngày càng nhiều. Nhà ở xã hội cũng được định hướng phát triển theo hướng “đáng sống”, không chỉ đáp ứng về số lượng mà còn nâng cao chất lượng và tiện ích.

Xu hướng phân cực đầu tư ngày càng rõ rệt khi TPHCM được định hướng trở thành cực phát triển gắn với Bình Dương (cũ) và Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ). Theo đó, TPHCM giữ vai trò trung tâm căn hộ cao cấp và cho thuê; Bình Dương nổi bật ở phân khúc căn hộ tầm trung; trong khi Bà Rịa – Vũng Tàu phát triển mạnh các loại hình bất động sản logistics, sân bay và du lịch.