Bộ Xây dựng vừa công bố dự thảo Nghị quyết về cơ chế kiểm soát, kiềm chế giá bất động sản (BĐS) để trình lên Chính phủ. Trong đó, Bộ Xây dựng đề xuất nhiều biện pháp để kiềm chế sự tăng giá nhà ở bất hợp lý, góp phần ổn định thị trường trên phạm vi cả nước. 

Hết thời vay mua nhà 70-80% giá trị

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là chính sách cho vay đối với người mua nhà ở. Dự thảo quy định các tổ chức tín dụng đang hoạt động tại Việt Nam áp dụng hạn mức cho vay không quá 50% giá trị của hợp đồng mua bán nhà ở đối với các khoản vay mua nhà ở thứ 2 và không quá 30% đối với các khoản vay mua nhà ở từ thứ 3 trở lên, trừ nhà ở xã hội.

Đối với chính sách phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp, dự thảo quy định: căn cứ vào tình hình thực tế, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải dành tối thiểu 20% trong tổng số dự án nhà ở thương mại dự kiến triển khai giai đoạn 2026-2030 để phát triển loại hình nhà ở này, phù hợp với kế hoạch phát triển nhà ở của địa phương.

Các dự án nhà ở thương mại giá phù hợp sẽ được áp dụng một số cơ chế đặc thù. Cụ thể, chủ đầu tư có thể được lựa chọn mà không phải qua đấu giá, đấu thầu; tiền sử dụng đất và tiền thuê đất được tính theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất do pháp luật quy định; lợi nhuận định mức tối đa mà chủ đầu tư được hưởng là 20% tổng vốn đầu tư xây dựng dự án.

Giá bán, giá thuê mua trong phân khúc này sẽ được xác định theo phương pháp áp dụng cho nhà ở xã hội, bảo đảm tính hợp lý và dễ tiếp cận. Đồng thời, các dự án này không bắt buộc phải bố trí quỹ đất dành cho nhà ở xã hội trong phạm vi dự án, theo quy định mới của Luật Nhà ở 2023.

Để tránh tình trạng đầu cơ, dự thảo còn nêu rõ: người mua nhà ở trong các dự án thuộc diện này sẽ không được phép chuyển nhượng hợp đồng mua bán hoặc thuê mua, trừ trường hợp tuân thủ đúng quy định của pháp luật về kinh doanh bất động sản.

Ngoài ra, với những dự án nhà ở thương mại đã được chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc đã lựa chọn chủ đầu tư, nếu muốn điều chỉnh mục tiêu sang loại hình nhà ở thương mại giá phù hợp thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc chủ đầu tư có thể thực hiện việc điều chỉnh theo đúng quy định pháp luật.

Minh bạch thị trường qua Trung tâm giao dịch bất động sản

Dự thảo Nghị quyết đề xuất thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản nhằm công khai và minh bạch hóa các giao dịch trên thị trường. Đây sẽ là đầu mối sử dụng dữ liệu do Nhà nước quản lý, bảo đảm mọi hoạt động mua bán, chuyển nhượng, cho thuê mua bất động sản đều được giám sát và xác thực.

Trung tâm giao dịch bất động sản hoạt động trên môi trường điện tử, đóng vai trò kết nối liên thông giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan trong quá trình thực hiện giao dịch. Trung tâm có chức năng tổ chức, giám sát và xác thực toàn bộ quy trình, từ khâu đăng ký, thực hiện đến hoàn tất giao dịch.

Theo dự thảo, việc thành lập, tổ chức và vận hành Trung tâm sẽ do Chính phủ quy định chi tiết, đồng bộ với quá trình chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai và bất động sản. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống minh bạch, thống nhất, hạn chế tình trạng đầu cơ, “thổi giá”, đồng thời tạo niềm tin cho nhà đầu tư và người dân khi tham gia thị trường.

Phí quản lý chung cư tại TPHCM đang có sự phân hóa mạnh giữa các dự án. Từ những khu nhà ở tầm trung với mức phí vài nghìn đồng mỗi mét vuông/tháng đến các dự án hạng sang thu hơn 260.000 đồng/m², chênh lệch lên tới hàng chục lần. Điều này khiến câu chuyện phí quản lý trở thành vấn đề được nhiều cư dân quan tâm và tranh luận trong thời gian gần đây.

Khảo sát của phóng viên Dân trí tại nhiều dự án cho thấy mặt bằng giá dịch vụ quản lý tại TPHCM phụ thuộc chủ yếu vào phân khúc sản phẩm, quy mô tiện ích và tiêu chuẩn vận hành.

Ở phân khúc hạng sang, sự chênh lệch thể hiện rất rõ. Tại một dự án cao cấp trên đường Tôn Đức Thắng (quận 1 cũ), phí quản lý dao động từ 8 đến 10 USD/m², tương đương 210.000-263.000 đồng/m². Với căn hộ 106m², số tiền cư dân phải đóng mỗi tháng có thể lên tới gần 28 triệu đồng. Với căn nhỏ hơn, khoảng 51m², phí quản lý cũng ở mức khoảng 13 triệu đồng. 

Ở các khu vực khác, mức phí “dễ thở” hơn. Tại trục Nguyễn Hữu Cảnh, cư dân cho biết phí quản lý phổ biến ở mức 13.000-26.000 đồng/m² tùy dự án. Những căn hộ trên 100m² tại đây thường phải trả từ hơn một triệu đến trên hai triệu đồng mỗi tháng. Ở TP Thủ Đức cũ, mức phí quanh 18.000 đồng/m² đã bao gồm VAT, trong khi tại quận 7, nhiều chung cư duy trì mức từ 12.000 đến 15.000 đồng/m².

Sự khác nhau về mức phí tạo nên hai quan điểm trái chiều. Một số cư dân cho rằng việc phải trả cả chục triệu đồng mỗi tháng cho phí quản lý chẳng khác nào “thuê nhà tháng thứ hai”, nhất là khi mức phí không kèm theo sự minh bạch trong cấu phần chi phí.

Ngược lại, nhiều hộ gia đình lại coi đó là chi phí cần thiết để duy trì chất lượng sống, bởi các dự án cao cấp đều vận hành hệ thống tiện ích đồ sộ gồm hồ bơi, phòng gym, công viên, khu vui chơi, sân thể thao, hệ thống bảo vệ và kiểm soát ra vào hoạt động 24/7.

Ông Dương Trường, cư dân một chung cư trên đường Nguyễn Hữu Cảnh, chia sẻ rằng mức phí từ 13.000-15.000 đồng/m² là hợp lý khi xét tới các tiện ích mà cư dân được hưởng. Theo ông, chung cư càng nhiều tiện ích thì chi phí vận hành càng cao, và đây là nguyên tắc mà người mua nhà đã nắm được từ trước khi ký hợp đồng. Cùng quan điểm này, bà Hai Khanh – cư dân một khu đô thị cao cấp – cho rằng mức phí 26.000 đồng/m² là “đáng tiền” vì tiện ích phục vụ cư dân nhiều và chất lượng.

Theo quy định, giá dịch vụ quản lý chung cư gồm chi phí vận hành trực tiếp, chi phí quản lý của đơn vị vận hành và lợi nhuận định mức tối đa 10%, cộng thuế VAT. Với chung cư có nhiều chủ sở hữu, nếu chưa tổ chức hội nghị nhà chung cư lần đầu, giá dịch vụ thực hiện theo hợp đồng mua bán; nếu đã tổ chức, mức giá do cư dân và đơn vị vận hành thỏa thuận.

Trường hợp chung cư có một chủ sở hữu, phí dịch vụ được xác định dựa trên thỏa thuận giữa chủ sở hữu và người thuê. Riêng chung cư thuộc tài sản công áp dụng khung giá do UBND cấp tỉnh ban hành.

Có 380m2 đất nông nghiệp, muốn lên thổ cư 100m2

Một công dân gửi câu hỏi tới Cổng thông tin điện tử Chính phủ về việc gia đình có hơn 380m2 đất trồng cây lâu năm, phù hợp chuyển mục đích sử dụng sang đất ở theo quy định của địa phương. Gia đình muốn chuyển mục đích sử dụng 100m2 nhưng khi làm thủ tục lên thổ cư, cán bộ địa phương cho biết bắt buộc phải chuyển toàn bộ diện tích trong Giấy chứng nhận (sổ đỏ).

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng Điều 220 Luật Đất đai đã quy định về điều kiện và nguyên tắc khi thực hiện việc tách thửa đất. Cụ thể, diện tích của thửa đất sau khi tách ra để chuyển đổi mục đích phải bằng hoặc lớn hơn diện tích tối thiểu quy định đối với loại đất sau khi chuyển đổi. Như vậy, theo luật hiện nay, việc cán bộ địa phương yêu cầu xử lý vấn đề tách thửa trước khi chuyển đổi một phần là có cơ sở pháp lý.

Nhận thấy quy định trên đang gây khó khăn, vướng mắc cho người dân trong thực tiễn, Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết đã nghiên cứu và tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành Nghị quyết mới về một số cơ chế, chính sách đặc thù.

Điểm đáng chú ý trong đề xuất này là nội dung: “Trường hợp chuyển mục đích sử dụng một phần thửa đất thì không bắt buộc thực hiện tách thửa”.

Điểm mới trong quy định chuyển mục đích sử dụng đất

Theo Luật Đất đai 2024, khi chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở, người dân phải nộp 100% chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất nông nghiệp.

Tuy nhiên, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết Quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai, trong đó có quy định giảm nghĩa vụ tài chính khi chuyển mục đích sử dụng đất.

Cụ thể, đối với đất vườn, ao, đất nông nghiệp trong cùng thửa đất có đất ở khi chuyển mục đích sử dụng sang đất ở, tiền sử dụng đất được tính bằng 30% phần chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất nông nghiệp đối với diện tích trong hạn mức giao đất ở tại địa phương.

Mức thu bằng 50% chênh lệch đối với diện tích đất vượt hạn mức nhưng không quá 1 lần hạn mức giao đất ở tại địa phương.

Mức thu bằng 100% chênh lệch đối với diện tích đất vượt hạn mức mà vượt quá 1 lần hạn mức giao đất ở tại địa phương. Mức thu tiền sử dụng đất nêu trên chỉ được tính 1 lần cho một hộ gia đình, cá nhân (tính trên 1 thửa đất).

Chính sách ưu đãi này chỉ áp dụng một lần cho hộ gia đình, cá nhân. Các lần chuyển đổi mục đích sau sẽ phải nộp toàn bộ chênh lệch.

Người dân đã chuyển mục đích sử dụng đất từ ngày 1/8/2024 (thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực) đến trước ngày 1/1/2026 (Nghị quyết có hiệu lực) sẽ được cơ quan thuế tính lại tiền sử dụng đất. Số tiền tính lại thấp hơn khoản đã nộp được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính khác hoặc hoàn trả.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) đánh giá những  thay đổi này rất quan trọng, không chỉ giúp giảm chi phí cho người dân khi chuyển mục đích sử dụng đất trong tương lai mà còn tạo cơ chế hoàn trả hoặc khấu trừ cho những trường hợp đã chuyển mục đích trong giai đoạn từ 1/8/2024 (ngày Luật đất đai 2024 có hiệu lực) nhưng đã phải nộp ở mức cao hơn trước đây.

Cũng theo luật sư, quy định mới góp phần giảm gánh nặng tài chính, đồng thời bảo đảm sự công bằng và hợp lý về chính sách, thể hiện tính nhân văn trong việc xử lý các trường hợp đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính nhưng chưa phù hợp với thực tiễn hiện nay.