Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Nghị định 103/2024 về thu tiền sử dụng và thuê đất. Theo đó, Bộ này vẫn giữ quy định về khoản thu bổ sung với thời gian chưa tính tiền sử dụng, thuê đất của dự án đã có quyết định giao, cho thuê đất. Khoản này được tính với lãi suất 5,4% mỗi năm trên số tiền chậm nộp. Thực tế đây là vướng mắc lâu nay của các chủ đầu tư dự án bất động sản.

Lãnh đạo một doanh nghiệp địa ốc tại Bình Dương cho rằng chủ đầu tư chịu “thiệt đơn, thiệt kép” khi bị truy thu tiền sử dụng đất cho giai đoạn chậm xác định giá của cơ quan quản lý.

Ông cho biết doanh nghiệp có một dự án triển khai từ năm 2022, nhưng sau 3 năm mới được xác định tiền sử dụng đất. Ban đầu, họ dự kiến số tiền phải nộp khoảng 80 tỷ đồng, sau thẩm định mức nộp tăng lên hơn 200 tỷ. Ngoài ra, họ bị tính thêm khoản phạt chậm nộp, lên đến 30 tỷ đồng, tương đương 15% chi phí đầu tư dự án.

Theo ông, nhiều năm qua doanh nghiệp không thể nộp tiền sử dụng đất vì chưa được xác định giá, dẫn đến dự án đình trệ kéo dài do không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng, bàn giao đất. “Chậm tính tiền sử dụng đất khiến chúng tôi không thể bán hàng, không có doanh thu, trong khi hàng năm vẫn phải trả lãi ngân hàng, chi phí hoạt động. Giờ còn chịu thêm khoản lãi phạt chậm nộp, mà lỗi không nằm ở phía doanh nghiệp”, ông nói.

Đại diện một doanh nghiệp đang triển khai dự án gần 2.000 căn hộ tại khu đông, TP HCM cũng cho biết phần lớn thời gian phát triển các dự án của họ trên 5 năm, thậm chí 7-10 năm. “Mệt mỏi nhất là việc chờ đợi xác định chính xác số tiền sử dụng đất phải nộp”, ông nêu.

Ông dẫn chứng một dự án triển khai từ năm 2017 được tạm tính tiền sử dụng đất hơn 1.200 tỷ đồng. Sau 8 năm, số này tăng gần gấp 3, lên 3.500 tỷ đồng, nhưng vẫn là tạm tính và có thể tăng tiếp theo bảng giá đất mới.

Thời gian chờ đợi kéo dài, cộng với khoản tiền lãi trả chậm hàng trăm tỷ đồng, tổng chi phí đầu tư của dự án bị đẩy lên cao, gây áp lực tài chính lớn cho doanh nghiệp. Do cần dòng tiền, chủ đầu tư này từng bán một số sản phẩm với giá dựa trên mức sử dụng đất tạm tính. Tuy nhiên, hiện khoản này tăng hơn 5 lần, khiến họ rơi vào tình thế khó xử “giữ giá cũ thì lỗ, điều chỉnh tăng lại khó bán vì không phù hợp sức mua của thị trường”.

“Chúng tôi chấp nhận mức tiền sử dụng đất cao, còn bị truy thu lãi phạt do chậm nộp trong khi không phải lỗi của mình là điều bất công”, đại diện doanh nghiệp nói.

Cách tính lãi chậm nộp hiện chưa hợp lý, nhất là thời điểm bắt đầu truy thu, theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA). Ông phân tích nghĩa vụ tài chính chỉ phát sinh sau khi có thông báo của cơ quan thuế, nên việc truy thu từ lúc giao đất nhưng chưa định giá là thiếu công bằng, đặc biệt khi nguyên nhân chậm trễ đến từ phía cơ quan quản lý.

Chủ tịch HoREA cho rằng, doanh nghiệp chỉ sai khi không thực hiện nghĩa vụ đúng thời hạn sau khi nhận thông báo từ cơ quan quản lý. “Việc áp lãi suất 5,4% cho toàn bộ thời gian chờ định giá, trong khi lỗi không thuộc về họ, sẽ gây thêm áp lực tài chính, cản trở nguồn cung trên thị trường”, ông Châu nói.

Chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang, Tổng giám đốc Công ty Việt An Hòa cũng cho rằng quy định truy thu tiền sử dụng đất tạm tính là nghịch lý khi doanh nghiệp phải “gánh” trách nhiệm thay cho cơ quan quản lý.

Theo ông, doanh nghiệp tuân thủ đúng quy trình, phải chờ do chưa được nhà chức trách xác định giá đất thì không nên xem là chậm nộp để tính lãi. “Chính sách đất đai cần công bằng hai chiều. Nếu cơ quan nhà nước chậm trễ, không thể bắt doanh nghiệp chịu toàn bộ hậu quả”, ông Quang nói.

Tiền sử dụng đất thực chất là khoản tạm ứng đầu tư được tính vào giá bán, nếu doanh nghiệp bị truy thu, chi phí đó nhiều khả năng sẽ chuyển sang người tiêu dùng.

Ông Châu nói thêm việc nhiều doanh nghiệp phải nộp bổ sung số tiền không nhỏ nằm ngoài tính toán khiến họ cạn kiệt tài chính, không thể triển khai dự án. Ngoài ra, chi phí đầu vào tăng cao do các khoản bổ sung và lãi suất, khả năng hấp thụ sản phẩm sẽ giảm, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất và dòng vốn đầu tư.

Trước bất cập này, HoREA kiến nghị Bộ Tài chính bỏ quy định truy thu tiền sử dụng đất cho giai đoạn chậm xác định trước ngày 1/8/2024 – thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực. Hiệp hội cũng đề xuất trừ 180 ngày – tương ứng thời hạn tối đa để UBND tỉnh ban hành quyết định giá đất theo Luật Đất đai 2024 – khỏi thời gian tính nghĩa vụ tài chính, tránh gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Chuyên gia Trần Khánh Quang cho rằng cần có cơ chế giám sát và xác định rõ trách nhiệm của các bên liên quan trong quá trình định giá. Việc thiếu ràng buộc hai chiều khiến doanh nghiệp bị động, nhưng vẫn phải gánh toàn bộ rủi ro phát sinh từ sự chậm trễ của bộ máy hành chính. “Chính sách phải công bằng. Doanh nghiệp không nên chịu thiệt vì vướng mắc từ cơ quan quản lý, người mua nhà cũng không thể gánh hệ quả đó”, ông nói thêm.

Các chuyên gia cũng đề xuất, cần quy định rõ thời hạn và chế tài phù hợp trong khâu giải quyết hồ sơ xác định giá đất. Việc truy thu chỉ nên áp dụng với trường hợp chủ đầu tư cố tình chây ỳ, trì hoãn. Còn dự án tuân thủ quy trình cần được áp dụng cơ chế linh hoạt, miễn lãi hoặc phạt chậm nộp.

Phương Uyên

Đầu tháng 7, một dự án căn hộ tại quận Long Biên cũ (nay thuộc phường Việt Hưng) được khởi động với giá rumor (thăm dò thị trường) trung bình 118 triệu đồng một m2. Mức giá này chưa gồm 10% thuế giá trị gia tăng (VAT) và 2% kinh phí bảo trì. Đây là dự án căn hộ đầu tiên có giá bán sơ cấp vượt 100 triệu đồng một m2 trên địa bàn Long Biên, cao nhất từ trước đến nay.

Với diện tích nhỏ nhất 50 m2, người mua có thể phải chi 5,9 tỷ đồng để sở hữu một căn hộ một phòng ngủ tại dự án. Với quỹ căn 4 phòng ngủ, số tiền lên đến 18-19,5 tỷ đồng, ngang ngửa loại hình liền kề ở vùng ven.

Vài tuần trước đó, một dự án có 5 tháp căn hộ, văn phòng ở ngã tư Xuân Thủy, Phạm Hùng, phường Cầu Giấy cũng chào sân với giá dự kiến 180-200 triệu đồng một m2. Với giỏ hàng hơn 1.600 căn, giá cho một căn nhỏ nhất tại đây có thể từ 5 tỷ đồng. Đây là mức kỷ lục của chung cư sơ cấp trên địa bàn quận Cầu Giấy cũ.

Cũng trong tháng 6, giai đoạn hai một dự án ở ngã tư Lê Quang Đạo – Mễ Trì, phường Từ Liêm được mở bán với giỏ hàng gần nghìn căn. Giá chủ đầu tư đưa ra trung bình 130 triệu đồng một m2, chưa gồm VAT và phí bảo trì, gấp đôi so với giai đoạn đầu họ mở bán 4 năm trước.

Các sản phẩm có diện tích 34-150 m2, tương ứng căn hộ nhỏ nhất có giá khoảng 4,4 tỷ đồng. Còn căn đắt nhất lên đến gần 23 tỷ đồng diện tích 150 m2, tức khoảng 152 triệu đồng một m2 (gồm VAT và phí bảo trì). Để lấy được căn hộ ưng ý, nhiều môi giới cho biết khách hàng sẽ phải trả thêm khoản chênh (phí lấy căn ngoại giao) hàng trăm triệu đồng cho sàn giao dịch.

Theo ghi nhận của VnExpress, từ cuối năm ngoái đến nay, rổ hàng chung cư mới tại Hà Nội tiếp tục leo thang, thiết lập những mốc giá mới cho nhiều khu vực, kể cả vùng ven. Một số dự án mới đang trong giai đoạn booking giữ chỗ ở Long Biên hay Bắc Từ Liêm cũ cũng được môi giới quảng cáo giá hơn trăm triệu đồng một m2.

Năm ngoái, tại huyện Đông Anh, dự án chung cư trong đại đô thị đã được chào 90-100 triệu đồng một m2, cạnh tranh với quận trung tâm. Hay một dự án căn hộ gồm 5 tòa tháp ở mặt đường Võ Chí Công, quận Tây Hồ mở rổ hàng cho khách giữ chỗ (booking) từ cuối năm ngoái với giá rumor khoảng 170 triệu đồng một m2, chưa gồm VAT.

Dữ liệu của hãng tư vấn dịch vụ bất động sản Savills cho thấy trong 5 năm qua, giá bán sơ cấp (chủ đầu tư chào bán) chung cư Hà Nội tăng trung bình 22% một năm. Riêng quý I, giá sơ cấp trung bình đã leo thang 32% theo năm.

Với đà tăng mạnh như này, Savills dự báo giá một số dự án chung cư mới ở trung tâm Hà Nội có thể vượt giá nhà liền thổ tại khu vực vùng ven. Tuy nhiên, hãng đánh giá đây là hiện tượng mang tính cục bộ, không phản ánh mặt bằng chung toàn thị trường.

Bởi trái ngược đà leo thang chung cư mới, thị trường chung cư thứ cấp (chuyển nhượng) đã giảm tốc nhiều tháng qua. Theo kết quả khảo sát hơn 400 dự án ở Thủ đô của Savills, 47% trong số này có giá chuyển nhượng trong quý I giảm so với cuối năm ngoái. Biên độ giảm tùy từng nơi, song mức trung bình khoảng 1%.

Một khảo sát hơn 600 người mới đây của One Housing cho thấy tỷ lệ khách hàng dự định mua bất động sản Hà Nội trong một năm tới sụt giảm so với cuối năm ngoái. Hãng nhận định đây là tín hiệu cho thấy người mua tạm thời “lùi lại một bước” để quan sát trong bối cảnh giá neo cao.

Trong khi các chủ đầu tư chạy đua bán nhà “siêu sang”, thị trường Hà Nội tiếp tục lệch pha phân khúc, nhà vừa túi tiền gần như bị bỏ quên. Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết cơ cấu nguồn cung nhà ở vẫn trong tình trạng mất cân đối nghiêm trọng. Hết quý I, toàn thị trường có khoảng 14.500 sản phẩm chào bán mới, trong đó 58% tỷ trọng thuộc về phân khúc cao cấp, hạng sang, tăng 11% theo năm. Nguồn cung chủ yếu đến từ các đại đô thị ở vùng ven và các tỉnh lân cận.

“Nguồn cung dự án mới chủ yếu phục vụ nhóm người có tài chính cao và nhà đầu tư, tiềm ẩn rủi ro cho sự phát triển bền vững của thị trường”, Hội Môi giới đánh giá.

Cùng quan điểm, ông Hà Quang Hưng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng), nhìn nhận mức tăng thu nhập của người dân chưa theo kịp đà tăng của giá nhà ở, dẫn đến khả năng sở hữu thực tế của đa số người trẻ “rất hạn chế”. Ông nói, thực tế vợ chồng trẻ ở đô thị có thu nhập trung bình 20-30 triệu đồng một tháng đa phần phải thuê nhà hoặc sống cùng gia đình.

“Rất ít người đủ tích lũy mua nhà thương mại khi chạm ngưỡng 30 tuổi nếu không có sự hỗ trợ tài chính từ gia đình hoặc các chương trình tín dụng ưu đãi”, ông nói.

Trong bối cảnh giá dự án thương mại ngày càng đắt đỏ, phân khúc nhà xã hội, nhà ở bình dân được kỳ vọng giúp giải “cơn khát” an cư với phần đông người dân. Năm nay, Hà Nội dự kiến hoàn thành 8 dự án nhà xã hội với khoảng 4.670 căn và khởi công 6 dự án, hơn 10.200 căn. Ngoài ra, thành phố sẽ chấp thuận chủ trương đầu tư cho 6 dự án mới, quy mô 10.500 căn để bổ sung nguồn cung cho các năm tiếp theo.

Dự báo cho năm 2026, đơn vị nghiên cứu Savills kỳ vọng mặt bằng giá sơ cấp sẽ giảm khi các chủ đầu tư quay trở lại phát triển phân khúc nhà ở bình dân, vốn rất khan hiếm hiện nay. “Việc tái cung cấp các căn hộ dưới 2 tỷ đồng giúp thị trường tiếp cận gần hơn với nhu cầu thực, tạo thế cân bằng bền vững giữa cung và cầu”, Savills cho hay.

Ngọc Diễm