Sáng 9/8, tại cuộc họp bàn về công tác chuẩn bị xây dựng bảng giá đất áp dụng từ 1/1/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP HCM cho biết quỹ thời gian từ nay đến cuối năm chỉ còn hơn 100 ngày làm việc, không đủ để hoàn tất đầy đủ quy trình xây dựng bảng giá mới. Vì vậy, cơ quan này đề xuất hai phương án áp dụng cho giai đoạn sau sáp nhập.

Phương án một là UBND TP HCM chấp thuận cho Sở lựa chọn đơn vị tư vấn theo hình thức chỉ định thầu và áp dụng thủ tục rút gọn, nhằm kịp ban hành bảng giá đất lần đầu vào ngày 1/1/2026. Tuy nhiên, phương án này đòi hỏi xử lý gấp do quy trình gồm nhiều bước như khảo sát, thu thập dữ liệu, tính toán cho 168 đơn vị hành chính cấp xã, lấy ý kiến và thẩm định.

Phương án hai là giữ nguyên ba bảng giá đất đã được ban hành tại TP HCM, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu trước khi sáp nhập, tích hợp thành bảng giá chung áp dụng từ 1/1/2026 đến khi có bảng giá mới.

Sở cho rằng cả ba bảng giá này đều vừa được điều chỉnh, ban hành hợp pháp và còn hiệu lực đến hết năm 2025. Giữ nguyên giá sẽ giúp ổn định thị trường bất động sản trong giai đoạn phục hồi chậm, phản ánh đúng năng lực hấp thụ của từng khu vực và tạo thêm thời gian chuẩn bị cơ sở dữ liệu đồng bộ cho bảng giá thống nhất.

Theo Sở, phương án giữ nguyên giá là lựa chọn khả thi hơn, phù hợp cả pháp lý lẫn thực tế. Việc điều chỉnh sâu hoặc ban hành bảng giá mới chỉ nên thực hiện sau khi bộ máy vận hành ổn định và dữ liệu được hoàn thiện trên toàn địa bàn.

Từ 1/7, TP HCM mới gồm 168 đơn vị hành chính cấp xã sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu. Trước đó, mỗi địa phương đã ban hành bảng giá đất chi tiết theo từng tuyến đường, áp dụng đến hết 31/12, gồm Quyết định 79 của TP HCM, Quyết định 63 của Bình Dương và Quyết định 26 của Bà Rịa – Vũng Tàu. UBND TP HCM thống nhất trong năm nay vẫn áp dụng các bảng giá hiện hành cho đến khi bị thay thế hoặc có chỉ đạo mới.

Kể từ khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7, bảng giá đất sẽ được cập nhật hàng năm, thay vì 5 năm một lần như trước đây. Việc tiếp tục sử dụng bảng giá cũ đến hết năm nay phù hợp với quy định chuyển tiếp tại khoản 1 Điều 144 của luật này.

Bảng giá đất là căn cứ để tính thuế, lệ phí trước bạ, tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và là cơ sở xác định mức bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Việc giữ nguyên bảng giá trong năm 2025 được kỳ vọng góp phần ổn định thị trường bất động sản và hỗ trợ chính quyền địa phương trong việc triển khai chính sách mới.

Phương Uyên

Quan điểm này được ông Đỗ Đức Hồng Hà, Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nêu tại phiên thảo luận tổ sáng 19/11.

Dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn trong thi hành Luật Đất đai bổ sung 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội. Trong đó, Chính phủ đề xuất thêm trường hợp là chủ đầu tư đàm phán được trên 75% diện tích và hơn 75% số người có đất, HĐND cấp tỉnh sẽ thu hồi phần còn lại để giao cho họ.

Theo đánh giá của ông Hà, 75% là tỷ lệ khó đạt trong thực tế, nhất là với các dự án lớn có nhiều hộ dân bị ảnh hưởng. Đồng thời, ông đánh giá thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sẽ gây bức xúc, khiếu kiện cho người dân vì quyền lợi chưa được đảm bảo rõ ràng. “Việc này có thể dẫn đến tắc nghẽn, kéo dài thời gian thực hiện dự án”, ông Hà nói.

Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng có thể giảm tỷ lệ đồng thuận của người có đất xuống 50%. Cùng với đó, ông đề xuất cần điều kiện đi kèm là phải có phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự kiến đã được lấy ý kiến công khai, trừ trường hợp Chính phủ quyết định thu hồi đất theo đề nghị của UBND cấp tỉnh.

Tương tự, ông Nguyễn Văn Quảng, Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao cho rằng người dân bị thu hồi đất bao giờ cũng muốn biết rõ phương án bồi thường, quyền lợi, sau đó mới đưa ra quyết định.

“Rất khó có chuyện người dân đồng ý thu hồi khi chưa biết họ được bồi thường ra sao”, ông chia sẻ, đồng thời đề nghị cân nhắc kỹ tính khả thi của tỷ lệ đồng thuận 75%.

Ông Trần Chí Cường, Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng cho biết vẫn băn khoăn về việc áp dụng đồng thời hai điều kiện phải thỏa thuận được “trên 75% diện tích và hơn 75% chủ đất”.

Theo ông, hai yếu tố này có độ vênh khác nhau. Ông giải thích có thể 75% chủ đất đồng ý nhưng diện tích không lớn, hoặc thỏa thuận được 75% diện tích thì số người sử dụng đất lại không nhiều.

“Đây là điều cần tính toán lại để tránh vướng mắc khi triển khai. Chỉ nên sử dụng một trong hai tiêu chí”, ông Cường kiến nghị.

Một số đại biểu ủng hộ quy định tỷ lệ đồng thuận 75% nêu tại dự thảo Nghị quyết, song họ băn khoăn về mức giá bồi thường đền bù cho chủ đất. GS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân lưu ý mức giá bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Theo ông, nếu bồi thường với 75% diện tích đạt được thỏa thuận theo một mức giá, 25% còn lại áp dụng theo bảng giá có thể dẫn đến khiếu kiện.

Ông đề nghị mức đền bù với 75% diện tích đạt thỏa thuận trước không thấp hơn giá tại bảng giá đất nhân với hệ số điều chỉnh. Theo nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân, 25% diện tích đất cưỡng chế để thu hồi cũng cần được trả giá tương đương.

Còn GS Nguyễn Anh Trí, Ủy viên kiêm nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho rằng nên có hệ số phạt với trường hợp bị cưỡng chế để thu hồi đất. Theo ông, thực tế cũng có một số trường hợp những người được đền bù sau, cao hơn người được trả tiền trước. Ông ví dụ dự án trong ngành y tế, hàng nghìn hộ dân đã đồng ý, chỉ 3 hộ kiên quyết không di dời đã làm chậm tiến độ 7-8 năm của cả công trình.

Dù vậy, ông nói đồng ý với việc giá đất phải được Nhà nước quyết định, nhưng chủ đất cũng nên được tham gia ở một chừng mực nhất định. “Đây là quyền lợi và cũng có thể là tài sản lớn với nhiều hộ dân”, ông Trí nêu quan điểm.

Ông đề xuất cần có giá tối đa, tối thiểu và chủ đất đưa ra yêu cầu bồi thường trong khung này. Theo ông, Nhà nước sẽ điều tiết thông qua việc nộp thuế khi người dân nhận tiền bồi thường.

Dự kiến Quốc hội sẽ thảo luận tại Nghị quyết này ở hội trường ngày 1/12, trước khi biểu quyết thông qua vào 11/12.

Anh Tú – Sơn Hà

Tọa đàm đối thoại chính sách về tăng trưởng kinh tế ngày 3/6, PGS.TS Phạm Thế Anh, Đại học Kinh tế Quốc dân, nhìn nhận Việt Nam đang đối mặt các đợt sốt giá bất động sản, ảnh hưởng tới mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững giai đoạn tới.

Theo ông, các đợt lên giá địa ốc khiến giới đầu tư trong nước có xu hướng tìm kiếm lợi nhuận từ chênh lệch giá trên thị trường tài sản, thay vì rót tiền vào sản xuất để tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Việc này còn làm tăng chênh lệch giàu nghèo trong xã hội, kéo giá dịch vụ như tiền thuê nhà, hàng hóa, dịch vụ… tăng theo và giảm năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Việt Nam nên cân nhắc đánh thuế căn nhà thứ hai trở đi bởi nhiều lợi ích mà sắc thuế này có thể đem lại”, ông Thế Anh đề xuất.

Theo Bộ Xây dựng, trong quý đầu năm, lượng giao dịch bất động sản căn hộ chung cư, nhà ở riêng lẻ, đất nền tăng 16-32% so với quý trước, trong khi giá các loại hình bất động sản tiếp tục có xu hướng đi lên. Tại cuộc họp tháng trước, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà thừa nhận thực trạng đáng lo ngại là tốc độ tăng giá bất động sản ở Việt Nam thuộc nhóm cao nhất thế giới, trong khi khả năng tiếp cận nhà ở của người dân ngày càng giảm. Thị trường địa ốc cũng đang mất cân đối cung và cầu, cơ cấu sản phẩm bất hợp lý.

Chuyên gia Phạm Thế Anh cho rằng việc đánh thuế với căn nhà thứ hai sẽ hạn chế đầu cơ và găm giữ bất động sản, vốn đang tạo ra các “đô thị ma” và tình trạng khan hiếm nguồn cung trên thị trường thứ cấp, đẩy giá nhà đất lên cao phi lý.

“Khi chi phí sở hữu căn nhà thứ hai tăng lên do thuế, những người găm giữ sẽ có xu hướng sử dụng hiệu quả hơn bằng cách cho thuê, đưa vào sản xuất kinh doanh, hoặc buộc phải bán bớt”, ông phân tích. Điều này, theo ông Thế Anh, sẽ làm tăng nguồn cung, góp phần hạ nhiệt giá nhà, giúp thị trường lành mạnh và tránh lãng phí tài nguyên.

Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong giai đoạn tới để trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045. Do đó, Việt Nam cần có đủ nguồn lực tài chính cho các dự án hạ tầng lớn – yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu tăng trưởng này.

Ở khía cạnh này, theo PGS.TS Phạm Thế Anh, thuế bất động sản cũng là một trong những khoản thu bền vững mới để tái đầu tư vào phát triển cơ sở hạ tầng tại địa phương như công viên, đường sá, bệnh viện, trường học. Hơn nữa, nguồn thu này cũng mở ra cơ hội để Việt Nam cắt giảm các loại thuế khác như thuế thu nhập doanh nghiệp, thu nhập cá nhân – những sắc thuế đang làm giảm động lực sản xuất kinh doanh và tiêu dùng.

Thực tế, đây không phải lần đầu giải pháp đánh thuế bất động sản thứ hai được đưa ra nhằm hạ giá nhà. Cách đây 8 năm, Chính phủ từng đề xuất thí điểm đánh thuế bất động sản thứ hai tại TP HCM, nhưng sau đó không được thông qua. Có nhiều ý kiến phản biện, một trong số đó cho rằng thời điểm đánh thuế khi đó còn quá sớm.

Năm ngoái, Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cũng đưa ra đề xuất này trong bối cảnh giá bất động sản liên tục tăng, chưa có tín hiệu giảm, nhất là phân khúc chung cư. Chuyên gia đề xuất chính sách thuế bất động sản áp cho hai đối tượng, gồm người mua căn nhà thứ hai trở lên và chủ sở hữu bỏ hoang dự án. Mức thuế sẽ tăng dần với giao dịch mà người bán có thời gian sở hữu ngắn.

Tuy nhiên, việc sử dụng công cụ thuế để điều tiết thị trường gặp không ít thách thức. Giới chuyên môn cho rằng để sử dụng hiệu quả công cụ thuế, cơ quan quản lý cần xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu, thông tin về thị trường bất động sản. Từ đó, việc xác định nhà thứ hai, ba… và giá trị của chúng mới công khai, minh bạch. Các mức thuế suất cũng cần nghiên cứu kỹ, tránh trùng lặp, thuế chồng thuế khiến người dân bị “kiệt quệ” sức mua.

Phương Dung

Nội dung trên được ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), chia sẻ tại tọa đàm về phát triển kinh tế tư nhân do Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì, ngày 31/5.

Ông Hiệp cho hay Nghị quyết 68 yêu cầu doanh nghiệp là đối tượng phục vụ thay vì đối tượng quản lý, đây là vấn đề doanh nghiệp “rất tâm đắc”. Tuy nhiên việc thay đổi 4 chữ trên trong các văn bản như thế nào là một cuộc cách mạng về tư duy, nhận thức với công chức hiện nay.

Ông ví dụ doanh nghiệp của ông phải chờ hướng dẫn đấu thầu dự án bất động sản tại một địa phương trong nhiều tháng do các nghị định hướng dẫn không rõ ràng. Sở Kế hoạch và Đầu tư (nay là Sở Tài chính) tại địa phương đó yêu cầu doanh nghiệp phải hỏi Cục Đấu thầu và Vụ Pháp chế (thuộc Bộ Tài chính). Quy trình này mất 5 tháng nhưng doanh nghiệp không được trả lời cụ thể “vì văn bản chỉ viện dẫn điều luật”.

Thủ tục này chỉ hoàn thành khi đơn vị hỏi Bộ Nông nghiệp và Môi trường. “Như vậy mất 7 tháng và doanh nghiệp phải chờ đợi thủ tục, giấy tờ không rõ ràng”, ông Hiệp cho hay.

Cùng quan điểm, Chủ tịch VCCI Phạm Tấn Công cho biết nhiều doanh nghiệp vẫn gặp rào cản về thủ tục hành chính. Hiện còn nhiều điều kiện kinh doanh và thủ tục không phù hợp, cần cắt giảm hoặc đơn giản hóa.

Ông Công ví dụ một dự án đầu tư có sử dụng đất điển hình đang thực hiện thủ tục hành chính của ít nhất 12 luật, hơn 20 nghị định và thông tư. Các thông tư này thường thay đổi liên tục nên thời gian để hoàn thành “nhanh cũng phải 18-24 tháng, bình thường xấp xỉ 3 năm”.

Ông cho biết việc cải cách thủ tục hành chính cần hoàn thiện thể chế, xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, nâng cao sự tham gia tích cực, chủ động của doanh nghiệp.

Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam cũng kiến nghị 6 tháng một lần, các địa phương cần có các cuộc gặp mặt với doanh nghiệp đầu tư, sản xuất, kinh doanh trên địa bàn theo từng lĩnh vực để góp ý cho bộ máy công quyền các thủ tục hành chính cần rút kinh nghiệm và thay đổi.

Theo ông, có hai khâu cần triển khai để đạt mục tiêu tiết giảm 30% thủ tục hành chính. Thứ nhất, giảm bớt các thủ tục pháp lý trong các bước đầu tư kinh doanh như cấp phép đầu tư, điều chỉnh quy hoạch cấp phép xây dựng. Nội dung này đã được nêu trong công điện 78 gửi các bộ ngành của Thủ tướng hôm 29/5. Thứ hai, các thủ tục không bỏ được cần cụ thể cách điều hành, số hoá cách thực hiện. Việc chịu trách nhiệm hoàn thành cần có thời gian và địa chỉ cụ thể.

Riêng với lĩnh vực đầu tư bất động sản, ông Hiệp kiến nghị cần có cơ quan thống nhất quy định thủ tục bắt buộc, tối giản với quy trình đầu tư để hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện.

Phản hồi những ý kiến trên, ông Đỗ Đức Duy, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường, cho biết Bộ đang xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số nghị định trong lĩnh vực đất đai theo trình tự, thủ tục rút gọn, dự kiến trình Chính phủ ban hành và có hiệu lực từ ngày 1/7 tới.

Ông Duy cũng nêu một điểm mới trong Nghị quyết số 68 là yêu cầu các địa phương bắt buộc bố trí quỹ đất trong các khu công nghiệp dành cho doanh nghiệp công nghệ cao, nhỏ và vừa, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Tỷ lệ tối thiểu là 20 ha hoặc 5% diện tích của mỗi khu công nghiệp.

“Quy định này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận đất đã có hạ tầng, giúp rút ngắn thời gian và chi phí đầu tư”, Bộ trưởng cho hay.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cũng cho biết cơ quan này đã triển khai 13 luật, hơn 30 nghị định và hơn 100 thông tư để cải cách thủ tục hành chính trong các lĩnh vực xây dựng, vận tải, gắn phát triển kinh tế tư nhân vào Luật.

Theo đó, nhiều thủ tục hành chính đã được cắt giảm, bao gồm các điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết, chẳng hạn như báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế xây dựng, triển khai thiết kế cơ sở, giảm số lượng chứng chỉ năng lực, đơn giản hóa các ngành nghề xây dựng…

Kết luận tọa đàm, Thủ tướng Phạm Minh Chính ghi nhận mong muốn cắt giảm thủ tục hành chính rườm rà của các doanh nghiệp. Ông nói việc xử lý các đề xuất của họ cần có lộ trình, có thời gian chứ không được kéo dài, tránh tình trạng doanh nghiệp mơ hồ không biết lúc nào được trả lời, được giải quyết.

Thủ tướng yêu cầu các bộ ngành, địa phương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giảm thủ tục hành chính, giảm thời gian, chi phí tuân thủ, giảm công sức cho người dân và doanh nghiệp. Việc phát triển hạ tầng cũng cần được đẩy mạnh để tạo không gian phát triển mới cho các khu đô thị, công nghiệp, dịch vụ mới, giúp nâng giá trị gia tăng của đất cũng như tính cạnh tranh của sản phẩm.

Ngọc Diễm