Trong 1-2 năm trở lại đây, giá bất động sản tại các đô thị lớn tăng phi mã, giấc mơ an cư ngày càng xa tầm với của người dân. Trong cuộc họp gần đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cũng phải thốt lên về thực trạng giá nhà cao, cao mãi, người dân không thể mua được.

Một loạt các giải pháp được đặt ra sau đó, hướng tới mục tiêu tăng nguồn cung, giảm chi phí, phấn đấu để giá nhà thương mại ở mức hợp lý, để người dân có điều kiện thuận lợi, phù hợp về nhà ở.

Gần đây, Bộ Xây dựng cũng đề xuất Chính phủ về cơ chế kiểm soát, kiềm chế giá bất động sản, trong đó có chính sách hạn chế cho vay đối với căn nhà thứ 2, thứ 3 trở lên. Cụ thể, các tổ chức tín dụng đang hoạt động tại Việt Nam áp dụng hạn mức cho vay không quá 50% giá trị hợp đồng mua bán nhà ở đối với các khoản vay mua nhà ở thứ 2 và không quá 30% đối với các khoản vay mua nhà ở từ thứ 3 trở lên.

Tác động trực tiếp đến hành vi đầu tư

Ông Nguyễn Quang Huy – CEO khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi – thừa nhận hiện nay, nhiều chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại áp dụng chính sách thanh toán linh hoạt, cho phép người mua chỉ cần trả trước 10-30% giá trị căn hộ, phần còn lại được ngân hàng hỗ trợ vay tới 70-90% với các ưu đãi miễn lãi và ân hạn gốc trong thời gian đầu.

Chính sách này đã góp phần duy trì thanh khoản thị trường, giúp người mua nhà dễ tiếp cận hơn, nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro tín dụng, có thể tác động tới sự ổn định của hệ thống tài chính nếu không được điều tiết hợp lý và gắn với chiến lược phát triển nguồn cung bền vững.

Ông Huy cho rằng đề xuất của Bộ Xây dựng về giới hạn tỷ lệ cho vay mua nhà thứ 2 và thứ 3 trở lên là biện pháp tích cực, nhằm hướng dòng tín dụng về nhu cầu ở thật, góp phần hạn chế sử dụng đòn bẩy tài chính để đầu cơ.

Đồng quan điểm này, các chuyên gia của Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho biết, phần lớn các chủ đầu tư đều hợp tác với ngân hàng để triển khai các gói tín dụng cho người mua nhà. Chính sách này có tác động trực tiếp đến kết quả giao dịch và khả năng hấp thụ sản phẩm bất động sản.

Tuy nhiên, một số nhóm người đã lợi dụng chính sách này như một đòn bẩy tài chính để mua đi bán lại. Chính vì vậy, Bộ Xây dựng đã đề xuất quy định hạn mức cho vay đối với các khoản vay mua nhà ở thương mại, có thể sẽ tác động trực tiếp đến hành vi đầu cơ bất động sản.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt – Giám đốc Nhà ở CBRE Việt Nam – nhận định tín dụng vào bất động sản là một trong những yếu tố tác động đến việc đầu tư. Nhiều nhà đầu tư sử dụng phương án vay, đòn bẩy tài chính để mua, sở hữu nhiều bất động sản, vô tình đẩy giá nhà lên cao.

Với đề xuất của Bộ Xây dựng, ông Kiệt cho rằng sẽ tác động tích cực đến thị trường. Nhà đầu tư muốn dùng đòn bẩy tài chính sẽ phải cân nhắc chiến lược đầu tư, từ đó có thể làm giảm dòng tiền đổ vào bất động sản. Mặt khác, ông Kiệt cho rằng để “van điều tiết” phát huy tác dụng tối đa thì cần thêm giải pháp gia tăng nguồn cung, nhắm vào đối tượng mua nhà ở thực, mua lần đầu để ổn định tâm lý người dân.

Cần giải pháp tăng nguồn cung, hướng đến nhu cầu ở thực

Ông Nguyễn Quang Huy – CEO khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi – cho rằng để đạt hiệu quả thực chất, bên cạnh việc siết tín dụng cần song hành với giải pháp tăng cung cho thị trường, đặc biệt là các dòng sản phẩm phù hợp với khả năng chi trả của đại bộ phận người dân.

Cụ thể, Nhà nước cần triển khai đồng bộ các chính sách điều tiết vĩ mô về quy hoạch và phát triển đô thị, bao gồm mở rộng các khu đô thị vệ tinh, nhà ở xã hội, nhà ở giá vừa túi tiền, đi cùng cơ chế hỗ trợ chủ đầu tư rút ngắn thủ tục phê duyệt, giải phóng mặt bằng và cấp phép xây dựng. Khi thời gian triển khai dự án được rút ngắn, chi phí vốn và chi phí cơ hội giảm, giá thành sản phẩm có thể hợp lý hơn, từ đó giúp tăng khả năng tiếp cận nhà ở cho người dân.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng cần thúc đẩy phát triển hạ tầng giao thông kết nối vùng, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào phân khúc nhà ở xã hội và nhà cho thuê dài hạn – những lĩnh vực vừa có ý nghĩa xã hội, vừa góp phần ổn định cung cầu thị trường.

Ông Huy nêu quan điểm một thị trường bất động sản phát triển bền vững cần được định hình trên hai trụ cột: tín dụng an toàn và nguồn cung phù hợp. Khi kiểm soát chặt đòn bẩy tài chính, đồng thời mở rộng nguồn cung nhà ở thực, mặt bằng giá sẽ dần ổn định, giảm áp lực đầu cơ và củng cố niềm tin cho người dân cũng như nhà đầu tư dài hạn.

Bà Giang Huỳnh – Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu và S22M, Savills Việt Nam – cho rằng biện pháp hạn chế cho vay từ căn nhà thứ 2 trở đi có thể góp phần giảm hoạt động đầu tư, song đồng thời cũng làm giảm dòng vốn của các nhà đầu tư dài hạn và ảnh hưởng đến thanh khoản chung của thị trường. Trong bối cảnh thị trường bất động sản TPHCM và cả nước đang đối mặt với tình trạng thiếu nguồn cung kéo dài, việc thắt chặt tín dụng có thể khiến thị trường trở nên trầm lắng hơn.

Nếu nhìn vào nguyên nhân cốt lõi, giá nhà tăng cao trong thời gian qua không chủ yếu do đầu tư, mà xuất phát từ sự thiếu hụt nguồn cung, vướng mắc pháp lý, chi phí đất và chi phí phát triển dự án tăng cao. Đại diện Savills đề xuất chính sách cần tập trung vào giải quyết tận gốc vấn đề cung – cầu thông qua cải cách thủ tục phê duyệt dự án, đẩy nhanh tiến độ triển khai, tháo gỡ vướng mắc đối với các dự án đang bị đình trệ thông qua cơ chế đặc thù. Khi nguồn cung được bổ sung và đa dạng hơn, đặc biệt ở phân khúc vừa túi tiền, giá nhà sẽ dần ổn định.

Mô hình hoạt động 100% vốn Nhà nước

Dự thảo Nghị định về thành lập và tổ chức hoạt động của Quỹ nhà ở quốc gia, đồng thời triển khai Nghị quyết 201 của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách phát triển nhà ở xã hội, đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận.

Bộ Xây dựng kỳ vọng quỹ này sẽ góp phần cân đối cung – cầu, từ đó kéo giá thành nhà ở thương mại xuống mức hợp lý, giúp thị trường bất động sản phát triển ổn định, lành mạnh, đồng thời tạo nguồn lực dài hạn, bền vững cho phát triển nhà ở xã hội.

Theo dự thảo, Quỹ nhà ở quốc gia được tổ chức theo mô hình doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước. Ở cấp trung ương, quỹ do Chính phủ thành lập, còn tại địa phương do UBND tỉnh, thành phố trực tiếp lập và quản lý.

Nguồn vốn của quỹ trung ương hình thành từ vốn chủ sở hữu, vốn điều lệ ngân sách cấp lần đầu tối thiểu 5.000 tỉ đồng (sau 3 năm nâng lên 10.000 tỉ đồng), cùng các khoản đóng góp tự nguyện của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước và các nguồn huy động hợp pháp khác. Quỹ cũng được bổ sung vốn từ nguồn thu bán nhà thuộc tài sản công hoặc từ tài sản, hoạt động khác do quỹ quản lý.

Với quỹ địa phương, ngân sách cấp tỉnh sẽ cấp vốn điều lệ ban đầu, đồng thời được phép trích nguồn thu từ quỹ đất đã đầu tư hạ tầng để phát triển nhà ở xã hội, từ bán nhà công hoặc đấu giá quyền sử dụng đất. UBND cấp tỉnh sẽ quyết định tỷ lệ trích nộp vào quỹ.

Quỹ nhà ở quốc gia hoạt động theo nguyên tắc đầu tư – tạo lập nhà ở để cho thuê. Các dự án xây dựng nhà ở xã hội có thời hạn triển khai tối đa 5 năm, còn các dự án có hạ tầng đồng bộ phục vụ cho thuê không quá 7 năm.

Hình thức đầu tư đa dạng: trực tiếp xây dựng nhà ở xã hội; tiếp nhận, chuyển đổi công năng nhà ở thuộc tài sản công; mua lại nhà ở xã hội từ các chủ đầu tư để cho thuê theo cơ chế đặt hàng hoặc hợp đồng mua; thậm chí có thể mua nhà ở thương mại theo giá thị trường để đưa vào khai thác cho thuê.

Giữ vai trò lớn, nhưng cần giải pháp tổng thể giảm giá nhà

Quỹ nhà ở quốc gia tiếp tục được đưa ra bàn thảo trong bối cảnh Đề án xây dựng 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội đến năm 2030 mới chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu thực tế.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, đến nay cả nước có 692 dự án nhà ở xã hội đang triển khai với quy mô hơn 633.000 căn. Tính cả số dự án đã hoàn thành, khởi công và được chấp thuận chủ trương đầu tư, tiến độ mới đạt gần 60% chỉ tiêu đề án. Trong 9 tháng đầu năm, hơn 43.600 căn được hoàn thành, đạt gần 44% kế hoạch, dự kiến cả năm đạt khoảng 83%. Tuy vậy, chỉ bốn địa phương hoàn thành trên 50% chỉ tiêu là Bắc Ninh, Quảng Ninh, Nghệ An và Lào Cai.

Trước thực tế này, Bộ Xây dựng đưa ra giải pháp xây dựng Nghị định về Quỹ nhà ở quốc gia, song song với việc sửa đổi Nghị định 100 về phát triển và quản lý nhà ở xã hội. Mục tiêu là tăng nguồn lực, thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội.

Nhiều chuyên gia cho rằng quỹ là công cụ cần thiết để đáp ứng nhu cầu nhà ở của người thu nhập thấp và trung bình, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM, nơi nhà giá rẻ ngày càng khan hiếm.

Bà Đỗ Thu Hằng, Giám đốc cấp cao Savills Hà Nội, nhận định tốc độ đô thị hóa nhanh, giá bất động sản tăng cao trong khi thu nhập người dân đô thị chưa theo kịp khiến nhu cầu nhà ở ngày một lớn. Quỹ nhà ở quốc gia, theo bà Hằng, có thể tạo điều kiện để người lao động tiếp cận nhà ở xã hội, nhà thương mại giá rẻ, ổn định thị trường. Để phát huy hiệu quả, quỹ cần xác định rõ mục tiêu, đa dạng nguồn vốn và đảm bảo tính minh bạch.

Dù vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh đây không phải “đũa thần” để hạ giá nhà. Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc khu vực miền Nam của Batdongsan.com.vn, cho rằng muốn dịch chuyển giá nhà cần dịch chuyển dân cư thông qua phát triển các đô thị vệ tinh kết hợp hạ tầng, tiện ích. Người dân chỉ an tâm khi có kết nối giao thông, việc làm, bệnh viện, trường học, trung tâm thương mại. Theo ông Tuấn, Quỹ nhà ở quốc gia nên tập trung vào việc giảm giá nhà cho người có nhu cầu thực, còn các phân khúc thương mại khác để thị trường tự điều tiết.

Đồng quan điểm, ông Võ Hồng Thắng, Phó tổng giám đốc DKRA Group, cho rằng quỹ có thể giúp tăng nguồn cung nhà ở xã hội, đáp ứng nhu cầu thiết thực. Tuy nhiên, cùng lúc cần tháo gỡ pháp lý để tăng nguồn cung nhà ở thương mại, rút ngắn thời gian phê duyệt dự án nhằm giảm chi phí đầu vào, qua đó “hạ nhiệt” giá nhà. Nhà nước cũng cần thêm chính sách hỗ trợ người trẻ mua nhà lần đầu tiếp cận vốn vay phù hợp.

Ở góc nhìn vĩ mô, chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực cho rằng để giảm mặt bằng giá bất động sản, ngoài thành lập Quỹ nhà ở quốc gia, Nhà nước cần đa dạng hóa nguồn vốn phát triển bất động sản, đồng thời xây dựng lộ trình đánh thuế hợp lý. Ông nhấn mạnh việc chống lãng phí đất đai, tài sản công và đầu tư công không chỉ tạo thêm nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế mà còn giúp thị trường bất động sản minh bạch, bền vững.

Ông Lực cũng đề xuất Chính phủ quyết liệt triển khai cơ sở dữ liệu đất đai, bất động sản và nhà ở, đồng thời ban hành cơ chế quản lý, khai thác và sử dụng nguồn dữ liệu này hiệu quả. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để thị trường vận hành ổn định, giảm rủi ro và tạo niềm tin cho nhà đầu tư cũng như người dân.