Mô hình hoạt động 100% vốn Nhà nước

Dự thảo Nghị định về thành lập và tổ chức hoạt động của Quỹ nhà ở quốc gia, đồng thời triển khai Nghị quyết 201 của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách phát triển nhà ở xã hội, đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận.

Bộ Xây dựng kỳ vọng quỹ này sẽ góp phần cân đối cung – cầu, từ đó kéo giá thành nhà ở thương mại xuống mức hợp lý, giúp thị trường bất động sản phát triển ổn định, lành mạnh, đồng thời tạo nguồn lực dài hạn, bền vững cho phát triển nhà ở xã hội.

Theo dự thảo, Quỹ nhà ở quốc gia được tổ chức theo mô hình doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước. Ở cấp trung ương, quỹ do Chính phủ thành lập, còn tại địa phương do UBND tỉnh, thành phố trực tiếp lập và quản lý.

Nguồn vốn của quỹ trung ương hình thành từ vốn chủ sở hữu, vốn điều lệ ngân sách cấp lần đầu tối thiểu 5.000 tỉ đồng (sau 3 năm nâng lên 10.000 tỉ đồng), cùng các khoản đóng góp tự nguyện của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước và các nguồn huy động hợp pháp khác. Quỹ cũng được bổ sung vốn từ nguồn thu bán nhà thuộc tài sản công hoặc từ tài sản, hoạt động khác do quỹ quản lý.

Với quỹ địa phương, ngân sách cấp tỉnh sẽ cấp vốn điều lệ ban đầu, đồng thời được phép trích nguồn thu từ quỹ đất đã đầu tư hạ tầng để phát triển nhà ở xã hội, từ bán nhà công hoặc đấu giá quyền sử dụng đất. UBND cấp tỉnh sẽ quyết định tỷ lệ trích nộp vào quỹ.

Quỹ nhà ở quốc gia hoạt động theo nguyên tắc đầu tư – tạo lập nhà ở để cho thuê. Các dự án xây dựng nhà ở xã hội có thời hạn triển khai tối đa 5 năm, còn các dự án có hạ tầng đồng bộ phục vụ cho thuê không quá 7 năm.

Hình thức đầu tư đa dạng: trực tiếp xây dựng nhà ở xã hội; tiếp nhận, chuyển đổi công năng nhà ở thuộc tài sản công; mua lại nhà ở xã hội từ các chủ đầu tư để cho thuê theo cơ chế đặt hàng hoặc hợp đồng mua; thậm chí có thể mua nhà ở thương mại theo giá thị trường để đưa vào khai thác cho thuê.

Giữ vai trò lớn, nhưng cần giải pháp tổng thể giảm giá nhà

Quỹ nhà ở quốc gia tiếp tục được đưa ra bàn thảo trong bối cảnh Đề án xây dựng 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội đến năm 2030 mới chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu thực tế.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, đến nay cả nước có 692 dự án nhà ở xã hội đang triển khai với quy mô hơn 633.000 căn. Tính cả số dự án đã hoàn thành, khởi công và được chấp thuận chủ trương đầu tư, tiến độ mới đạt gần 60% chỉ tiêu đề án. Trong 9 tháng đầu năm, hơn 43.600 căn được hoàn thành, đạt gần 44% kế hoạch, dự kiến cả năm đạt khoảng 83%. Tuy vậy, chỉ bốn địa phương hoàn thành trên 50% chỉ tiêu là Bắc Ninh, Quảng Ninh, Nghệ An và Lào Cai.

Trước thực tế này, Bộ Xây dựng đưa ra giải pháp xây dựng Nghị định về Quỹ nhà ở quốc gia, song song với việc sửa đổi Nghị định 100 về phát triển và quản lý nhà ở xã hội. Mục tiêu là tăng nguồn lực, thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội.

Nhiều chuyên gia cho rằng quỹ là công cụ cần thiết để đáp ứng nhu cầu nhà ở của người thu nhập thấp và trung bình, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM, nơi nhà giá rẻ ngày càng khan hiếm.

Bà Đỗ Thu Hằng, Giám đốc cấp cao Savills Hà Nội, nhận định tốc độ đô thị hóa nhanh, giá bất động sản tăng cao trong khi thu nhập người dân đô thị chưa theo kịp khiến nhu cầu nhà ở ngày một lớn. Quỹ nhà ở quốc gia, theo bà Hằng, có thể tạo điều kiện để người lao động tiếp cận nhà ở xã hội, nhà thương mại giá rẻ, ổn định thị trường. Để phát huy hiệu quả, quỹ cần xác định rõ mục tiêu, đa dạng nguồn vốn và đảm bảo tính minh bạch.

Dù vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh đây không phải “đũa thần” để hạ giá nhà. Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc khu vực miền Nam của Batdongsan.com.vn, cho rằng muốn dịch chuyển giá nhà cần dịch chuyển dân cư thông qua phát triển các đô thị vệ tinh kết hợp hạ tầng, tiện ích. Người dân chỉ an tâm khi có kết nối giao thông, việc làm, bệnh viện, trường học, trung tâm thương mại. Theo ông Tuấn, Quỹ nhà ở quốc gia nên tập trung vào việc giảm giá nhà cho người có nhu cầu thực, còn các phân khúc thương mại khác để thị trường tự điều tiết.

Đồng quan điểm, ông Võ Hồng Thắng, Phó tổng giám đốc DKRA Group, cho rằng quỹ có thể giúp tăng nguồn cung nhà ở xã hội, đáp ứng nhu cầu thiết thực. Tuy nhiên, cùng lúc cần tháo gỡ pháp lý để tăng nguồn cung nhà ở thương mại, rút ngắn thời gian phê duyệt dự án nhằm giảm chi phí đầu vào, qua đó “hạ nhiệt” giá nhà. Nhà nước cũng cần thêm chính sách hỗ trợ người trẻ mua nhà lần đầu tiếp cận vốn vay phù hợp.

Ở góc nhìn vĩ mô, chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực cho rằng để giảm mặt bằng giá bất động sản, ngoài thành lập Quỹ nhà ở quốc gia, Nhà nước cần đa dạng hóa nguồn vốn phát triển bất động sản, đồng thời xây dựng lộ trình đánh thuế hợp lý. Ông nhấn mạnh việc chống lãng phí đất đai, tài sản công và đầu tư công không chỉ tạo thêm nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế mà còn giúp thị trường bất động sản minh bạch, bền vững.

Ông Lực cũng đề xuất Chính phủ quyết liệt triển khai cơ sở dữ liệu đất đai, bất động sản và nhà ở, đồng thời ban hành cơ chế quản lý, khai thác và sử dụng nguồn dữ liệu này hiệu quả. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để thị trường vận hành ổn định, giảm rủi ro và tạo niềm tin cho nhà đầu tư cũng như người dân.

Các điểm nghẽn được tháo gỡ, thị trường dịch chuyển

Sở Xây dựng TPHCM nhận định thị trường bất động sản của thành phố có nhiều chuyển biến tích cực trong những năm gần đây. Giai đoạn từ năm 2020 đến giữa năm 2024, thị trường ghi nhận nhiều biến động, có thời điểm tăng trưởng âm hơn 15%. Tuy nhiên sau đó, mức suy giảm đã từng bước được thu hẹp.

Qua từng năm, tốc độ tăng trưởng âm giảm dần, thị trường dần lấy lại trạng thái cân bằng và chính thức quay trở lại đà tăng trưởng dương từ cuối năm 2024. Bước sang năm 2025, lĩnh vực kinh doanh bất động sản duy trì mức tăng trưởng dương, đạt 3,06%.

Động lực quan trọng thúc đẩy sự phục hồi của thị trường đến từ việc các luật trọng yếu về nhà ở, đất đai và kinh doanh bất động sản chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8/2024. Trong đó, Luật Kinh doanh bất động sản 2023, Luật Nhà ở 2023 và Luật Đất đai 2024 đã bổ sung nhiều quy định mới theo hướng thông thoáng, đồng bộ hơn, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ hàng loạt vướng mắc cho doanh nghiệp và dự án bất động sản tại thành phố. Nhờ vậy, nhiều dự án bị đình trệ trong thời gian dài đã có điều kiện tái khởi động trong suốt năm 2025 đến nay.

Song song với hoàn thiện thể chế, TPHCM tập trung tháo gỡ các “nút thắt” về đất đai – yếu tố then chốt kìm hãm sự phát triển của thị trường trong nhiều năm qua. Trong năm 2025 và đầu năm 2026, thành phố đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính đột phá nhằm khơi thông nguồn lực đất đai và hồi sinh các dự án bất động sản bị ách tắc.

Về tổng thể, Sở Xây dựng TPHCM cho rằng các điểm nghẽn lớn của thị trường bất động sản cơ bản đã được tháo gỡ thông qua các quy định pháp luật mới và nỗ lực cải cách hành chính mạnh mẽ. Trên cơ sở đó, Sở kỳ vọng trong năm 2026, thị trường bất động sản TPHCM sẽ ghi nhận những chuyển biến rõ nét, đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của địa phương.

Bà Dương Thùy Dung, Giám đốc điều hành CBRE Việt Nam, cho rằng TPHCM tiếp tục giữ vai trò hạt nhân cung cấp các sản phẩm cao cấp và hạng sang, trong khi Bình Dương chiếm gần 80% nguồn cung căn hộ trung cấp trong năm 2025. Các địa phương giáp ranh như Long An, Đồng Nai – với mặt bằng giá chỉ bằng khoảng 50% TPHCM – đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng mạnh, phản ánh xu hướng hình thành mặt bằng giá mới trên toàn vùng.

CBRE dự báo trong năm nay, thị trường sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng nhờ hàng loạt dự án hạ tầng quan trọng đi vào vận hành, cùng với nhu cầu ổn định đối với các sản phẩm nhà ở chất lượng cao. Dự kiến, khu vực 5 tỉnh phía Nam sẽ ghi nhận hơn 50.000 sản phẩm nhà ở mở bán mới, trong đó khoảng 65% là căn hộ và 35% là nhà liền thổ, tăng gần 30% so với năm 2025.

Giá bán sẽ có sự phân hóa rõ nét theo vị trí, đặc biệt giữa khu vực lõi TPHCM và các tỉnh lân cận. Người mua nhà vì vậy có nhiều lựa chọn hơn ở các mức giá khác nhau, khiến thị trường cạnh tranh hơn và thời gian ra quyết định mua kéo dài hơn. Các nhà đầu tư được khuyến nghị chuyển từ chiến lược “lướt sóng” sang “đầu tư giá trị”, tập trung vào những khu vực hưởng lợi trực tiếp từ hạ tầng chiến lược.

Thị trường điều chỉnh, có thể xuất hiện “điểm nóng” cục bộ

Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng của nền kinh tế Việt Nam khi tăng trưởng GDP vượt 8%, trong đó khu vực công nghiệp và công nghệ cao đóng vai trò động lực chủ đạo. Sự tăng trưởng này phản ánh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, khi Việt Nam từng bước rời khỏi mô hình sản xuất thâm dụng lao động để hướng tới các ngành có giá trị gia tăng cao hơn.

Các lĩnh vực như điện tử, bán dẫn, năng lượng tái tạo và công nghiệp công nghệ cao đang thu hút dòng vốn FDI chất lượng, góp phần nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất. Trên bình diện quốc tế, Việt Nam ngày càng được nhìn nhận như một trung tâm sản xuất chiến lược tại ASEAN, không chỉ nhờ lợi thế chi phí mà còn bởi sự ổn định, khả năng thích ứng và mạng lưới hiệp định thương mại rộng khắp.

Theo ông Matthew Powell, Giám đốc Savills Hà Nội, sự chuyển dịch này tạo nền tảng vững chắc cho thị trường bất động sản, vốn đã ghi nhận sự phục hồi rõ rệt từ cuối năm 2025. Bước sang năm nay, bất động sản công nghiệp và nhà ở được dự báo sẽ tiếp tục dẫn dắt thị trường.

Trong phân khúc công nghiệp, nhu cầu tập trung vào đất khu công nghiệp tại các trung tâm sản xuất trọng điểm như Bắc Ninh, Hải Phòng, Bình Dương và Đồng Nai; cùng với đó là sự phát triển mạnh của nhà xưởng xây sẵn, kho vận hiện đại và các khu logistics gắn với cảng biển, sân bay và hệ thống cao tốc.

Ở phân khúc nhà ở, các sản phẩm phục vụ nhu cầu ở thực được đánh giá là động lực tăng trưởng bền vững, bao gồm căn hộ trung cấp, nhà ở giá hợp lý và các dự án khu đô thị vệ tinh dọc theo các hành lang hạ tầng mới. Đây là những phân khúc hưởng lợi trực tiếp từ quá trình đô thị hóa và gia tăng lực lượng lao động tại các trung tâm công nghiệp.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng nhanh cũng đặt ra nguy cơ hình thành các “điểm nóng” cục bộ, đặc biệt tại các đô thị lớn nơi giá nhà có xu hướng tăng nhanh hơn thu nhập. Việc kiểm soát rủi ro đòi hỏi sự phối hợp giữa chính sách đất đai minh bạch, mở rộng nguồn cung nhà ở phù hợp, kiểm soát tín dụng và định hướng phát triển ra các khu vực vệ tinh.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, thị trường bất động sản Việt Nam, đặc biệt là khu vực phía Nam, đang đứng trước yêu cầu tái cấu trúc toàn diện. Quá trình tái cấu trúc diễn ra đồng bộ trên nhiều phương diện, từ chủ thể tham gia thị trường, cơ cấu sản phẩm, giá cả, dịch vụ hỗ trợ đến thể chế và phương thức quản lý nhà nước, nhằm thích ứng với bối cảnh mới và nhu cầu thực tế của người tiêu dùng.

Ông nhận thấy thị trường đang điều chỉnh rõ nét theo 3 trụ cột chính: Tái cấu trúc chủ đầu tư, cơ cấu lại sản phẩm và hoàn thiện thể chế. Các sản phẩm bất động sản ngày càng hướng mạnh vào nhu cầu ở thực, chú trọng chất lượng, tiện ích, công năng và yếu tố thông minh. Những mô hình nhà ở sử dụng năng lượng tái tạo, nhà thông minh, bất động sản gắn với tín chỉ carbon được dự báo sẽ xuất hiện ngày càng nhiều. Nhà ở xã hội cũng được định hướng phát triển theo hướng “đáng sống”, không chỉ đáp ứng về số lượng mà còn nâng cao chất lượng và tiện ích.

Xu hướng phân cực đầu tư ngày càng rõ rệt khi TPHCM được định hướng trở thành cực phát triển gắn với Bình Dương (cũ) và Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ). Theo đó, TPHCM giữ vai trò trung tâm căn hộ cao cấp và cho thuê; Bình Dương nổi bật ở phân khúc căn hộ tầm trung; trong khi Bà Rịa – Vũng Tàu phát triển mạnh các loại hình bất động sản logistics, sân bay và du lịch.