Chỉ đạo của Thủ tướng được nêu trong Công điện ngày 29/5, nhằm thúc đẩy cải cách hành chính thực chất, tiết kiệm chi phí, thời gian cho người dân và doanh nghiệp.

Theo đó, Bộ Xây dựng được yêu cầu khẩn trương rà soát, đơn giản hóa 361 thủ tục hành chính và 447 điều kiện kinh doanh thuộc lĩnh vực quản lý. Mục tiêu là cắt giảm tối thiểu 30% thời gian giải quyết, chi phí tuân thủ và điều kiện kinh doanh trong năm 2025.

Bộ này cũng phải rút gọn thủ tục cấp phép xây dựng với dự án đã có quy hoạch chi tiết 1/500 hoặc nằm trong khu vực có thiết kế đô thị. Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hiện hành sẽ được rà soát toàn diện để bỏ những quy định lỗi thời, gây cản trở đầu tư. Các tiêu chuẩn quan trọng, nhất là trong lĩnh vực quy hoạch xây dựng, phải được bổ sung kịp thời để giảm áp lực cho nhà đầu tư.

Thủ tướng nhấn mạnh dù thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết thúc đẩy cải cách hành chính, nhiều phản ánh cho thấy thủ tục xây dựng vẫn còn rườm rà, kéo dài và tốn kém.

Do đó, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, giao quyền cho địa phương trong công tác thẩm định, cấp phép; đồng thời, cần rà soát toàn diện các quy trình đang áp dụng, trọng tâm là rút ngắn thời gian xử lý, loại bỏ các khâu trung gian không cần thiết, nhất là với dự án đã có quy hoạch chi tiết hoặc thuộc khu vực quy hoạch rõ ràng.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là đề xuất chuyển hướng quản lý điều kiện kinh doanh theo mô hình hậu kiểm. Theo đó, thay vì bắt doanh nghiệp xin cấp chứng chỉ năng lực, cơ quan quản lý chỉ giám sát sau khi họ tự công bố đủ điều kiện. Mô hình này được kỳ vọng vừa giảm gánh nặng thủ tục, vừa khuyến khích doanh nghiệp chủ động, minh bạch hơn trong hoạt động.

Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố bảo đảm thực hiện hiệu quả các thủ tục hành chính được phân cấp, không để gián đoạn trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính. Các địa phương cần chủ động triển khai liên thông thủ tục liên quan đến đầu tư xây dựng để giảm thời gian, chi phí cho người dân, doanh nghiệp.

Chỉ đạo lần này được xem là bước đi mạnh mẽ nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục trong lĩnh vực xây dựng – một trong những rào cản lớn với quá trình phục hồi và phát triển của thị trường bất động sản cũng như các dự án hạ tầng trên cả nước.

Theo Luật Xây dựng 2014, thời gian cấp phép xây dựng phụ thuộc vào loại hình công trình. Với nhà ở riêng lẻ, thời gian cấp phép là 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ; còn các công trình khác, thời gian cấp phép là 20 ngày làm việc. Thủ tục xin cấp phép xây dựng gồm 4 bước và thời hạn giải quyết cấp phép không quá 15 ngày.

Phương Uyên

Chiều 24/11, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo nghị quyết sửa đổi, bổ sung về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP HCM và Đà Nẵng.

Theo dự thảo, TP HCM và Đà Nẵng được giữ lại 100% tiền thu từ khai thác quỹ đất khu vực TOD. Số tiền này ưu tiên dùng cho đầu tư các dự án đường sắt đô thị và dự án giao thông thuộc tuyến TOD.

TOD là mô hình lấy định hướng phát triển giao thông công cộng để quy hoạch, xây dựng và phát triển đô thị. Những nơi làm TOD được tăng hệ số sử dụng đất, mật độ dân số cao, từ đó thu hút nhu cầu đi và đến các đầu mối giao thông lớn. Mô hình trên đã triển khai ở nhiều nơi, nhưng trong nước chưa hình thành.

Đối với dự án đường sắt địa phương theo mô hình TOD, Chính phủ cũng đề xuất sử dụng toàn bộ ngân sách của thành phố hoặc vốn của nhà đầu tư để bồi thường, hỗ trợ tái định cư.

Riêng tại TP HCM, trong 10 năm tới, khoảng 355 km đường sắt đô thị sẽ được hình thành. Thành phố cũng sẽ phát triển TOD ở 11 vị trí dọc nhà ga các tuyến metro. Giai đoạn 2025-2026, TP HCM dự kiến phát triển làm tại 9 vị trí dọc ba dự án giao thông lớn TP HCM đang triển khai, gồm metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên), số 2 (Bến Thành – Tham Lương) và Vành đai 3.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết đề nghị hai thành phố được giữ lại 100% tiền thu từ khai thác đất ở khu vực theo tuyến đường sắt là cần thiết. Bởi theo ông, Luật Đường sắt cho phép địa phương giữ lại 100%, nhưng Luật Ngân sách Nhà nước mới chỉ quy định địa phương được giữ 80%, trung ương 20%.

“Việc địa phương được giữ lại 100% tiền đảm bảo đúng tinh thần luật Đường sắt và thể hiện sự quan tâm, dành thêm nguồn lực cho hai địa phương đầu tàu của miền Nam, miền Trung”, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nói.

Ngoài ra, tại Đà Nẵng, Chính phủ đề xuất bổ sung chính sách với mô hình phát triển đô thị theo định hướng TOD để tối đa hóa giá trị kinh tế của đất công. Việc này cũng tăng khả năng kết nối đô thị, mở ra không gian phát triển mới về khu vực phía Nam thành phố (tỉnh Quảng Nam cũ).

Tương tự, tại TP HCM, dự thảo nghị quyết cũng có thêm quy định cho phép kết hợp xây dựng nhà ở, công trình thương mại dịch vụ, công trình sự nghiệp, công cộng tại nhà ga đường sắt, khu tập kết bảo dưỡng, sửa chữa tàu (depot) và vùng phụ cận các nút giao thông dọc tuyến đường Vành đai 3. Quy định trên nhằm nâng cao hiệu quả khai thác quỹ đất, tối ưu hóa không gian của quỹ đất tại các vị trí nhà ga, depot và các nút giao, qua đó thúc đẩy phát triển giao thông công cộng tương tự một số đô thị lớn trên thế giới.

Thẩm tra về nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nói rằng nhất trí với báo cáo của Chính phủ về bổ sung quy định tại TP HCM giúp khai thác quỹ đất có giá trị, tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, ông đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định hiện hành và luật, nghị quyết đang trình Quốc hội về đất đai, nhà ở, bất động sản, quy hoạch, đường sắt… để tránh chồng chéo, không khả thi trong thực hiện.

Đồng thời, Ủy ban cũng yêu cầu làm rõ kế hoạch sử dụng đất dự kiến tại TP HCM, cũng như cơ chế kiểm tra, giám sát, các công cụ đánh giá, định lượng giá trị sử dụng đất, cơ chế phân bổ để tránh lạm dụng chính sách dẫn đến các rủi ro tăng giá đất tại khu vực TOD.

Với đề xuất TP HCM và Đà Nẵng được giữ lại 100% tiền thu từ khai thác quỹ đất khu vực TOD để ưu tiên đầu tư các dự án đường sắt đô thị, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị không bổ sung vào dự thảo hai nghị quyết. Theo cơ quan thẩm tra, Chính phủ cần chỉ đạo Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan thực hiện đúng quy định tại Luật Đường sắt. “Việc ưu tiên bố trí đầu tư trở lại cho các dự án đường sắt địa phương thuộc thẩm quyền quyết định của HĐND”, Ủy ban nêu trong báo cáo.

Anh Tú

Tại cuộc họp với các địa phương sơ kết 3 năm thực hiện Nghị quyết 18 về quản lý và sử dụng đất ngày 26/6, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà cho rằng Việt Nam cần rà soát chính sách thuế, đặc biệt với đất bỏ hoang, sử dụng không hiệu quả để áp dụng thuế lũy tiến.

Nhưng ông lưu ý việc áp thuế cần tránh mâu thuẫn với chủ trương tích tụ ruộng đất trong nông nghiệp, và “phải trúng đối tượng đầu cơ bất động sản, không áp dụng tràn lan”.

Chính phủ đang nghiên cứu đánh thuế đất hoang hóa, các dự án bất động sản, nhà ở chậm triển khai để ngăn ngừa hành vi đầu cơ, thổi giá đất. Giải pháp này được đưa ra trong bối cảnh thị trường bất động sản còn nhiều hạn chế như thiếu nguồn cung, giá tăng cao so với thu nhập người dân, khả năng tiếp cận nhà ở còn thấp.

Bên cạnh thuế hoang hóa tài sản, Bộ Tài chính cũng đang nghiên cứu phương án tính thuế 20% trên lãi chuyển nhượng nhà đất, thuế bất động sản thứ hai hoặc theo thời gian sở hữu tài sản…

Với quản lý thị trường đất đai, Phó thủ tướng nhìn nhận thị trường sơ cấp và thứ cấp cần được phân định rõ. Trong đó, thị trường đất đai sơ cấp là nơi Nhà nước quản lý, điều tiết bằng chính sách, quy định pháp luật qua các hình thức giao, cho thuê đất, đấu giá hoặc thu hồi để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích công.

Ngược lại, khi đất đai đã lưu thông, giao dịch trên thị trường, tức thị trường thứ cấp, nhà điều hành nên quản lý thông qua quy hoạch, định hướng phát triển không gian và hạ tầng.

Phó thủ tướng khẳng định đất đai là không gian nền tảng cho mọi hoạt động kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh. Do đó, Luật Đất đai cần được xác định là luật gốc, từ đó đảm bảo tính thống nhất với các luật: Xây dựng, Nhà ở, Kinh doanh bất động sản…

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống pháp luật liên quan đến đất đai còn thiếu đồng bộ, gây khó khăn trong tổ chức thực thi, nhất là giai đoạn chuyển tiếp. Quy định về thu hồi đất còn bất cập, khi phân biệt giữa dự án công và tư, nhiều dự án “treo” do không đạt thỏa thuận về đất đai. Chưa kể, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thiếu linh hoạt, gây khiếu kiện, phát sinh chi phí cho Nhà nước và nhà đầu tư.

Lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa, Thanh Hóa, Cần Thơ… cũng nêu thực tế quy định bắt buộc giao, cho thuê đất qua đấu giá hoặc đấu thầu thiếu linh hoạt, gây khó khăn cho dự án và tiếp cận đất đai của người dân, nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, việc định giá đất cũng bất cập khi mức do Nhà nước quyết định chưa sát thực tế thị trường, thiếu tham chiếu dữ liệu tư vấn độc lập. Một số hành vi “thổi giá đất” thông qua giao dịch ảo làm méo mó thị trường, gây khó khăn cho quản lý nhà nước.

Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Duy Hưng chỉ ra cơ chế đấu giá chưa kiểm soát được giá đất, thủ tục hành chính vẫn rườm rà, gây chậm trễ. Còn theo GS.TS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân, Nhà nước cần tập trung xây dựng thể chế về thuế, phí, đồng thời phân định rạch ròi cơ chế đấu thầu – đấu giá và trao thêm quyền cho địa phương để khơi thông nguồn lực.

Kết luận cuộc làm việc, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà lưu ý khi sửa Luật Đất đai 2024 cần phân biệt rõ các trường hợp đất được thỏa thuận và Nhà nước bắt buộc thu hồi. Việc đấu giá, đấu thầu cũng cần xác định rành mạch giữa đất có hạ tầng, quy hoạch và đất cho các mục tiêu xã hội như phát triển đô thị, nhà ở xã hội, giáo dục, y tế.

Theo ông, chính sách cho thuê đất cần điều chỉnh lại tư duy, “không thể chỉ nhìn vào nguồn thu trước mắt, phải tính đến giá trị gia tăng và lợi ích lâu dài của dự án”.

Việc định giá đất còn nhiều vướng mắc do cơ sở dữ liệu không thống nhất giữa các địa phương, chưa rõ cơ chế vận hành bảng giá đất. Ông yêu cầu cần có cơ chế mạnh, lựa chọn nhà đầu tư dữ liệu, phần mềm thống nhất để đồng bộ hóa cơ sở dữ liệu đất đai trên toàn quốc.

Phương Dung