Lo ngại “gánh nặng kép” với người dân, doanh nghiệp

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội vừa công bố dự thảo tờ trình về xây dựng bảng giá đất lần đầu, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Theo dự thảo, giá đất sẽ được chia thành 17 khu vực, thay cho cách xác định theo ranh giới quận, huyện như trước đây.

Giá đất cao nhất được đề xuất tại khu vực 1, bao gồm các phường nằm trong vành đai 1, với mức tối đa hơn 702 triệu đồng/m2, tăng khoảng 2% so với bảng giá hiện hành. Ở khu vực ngoại thành, một số vị trí dự kiến tăng mạnh 25-26%, như khu vực 9, nơi giá đất vị trí 1 trên Quốc lộ 32 có thể đạt khoảng 65 triệu đồng/m2.

Nêu quan điểm, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng việc điều chỉnh bảng giá đất của Hà Nội là tất yếu khi Luật Đất đai (sửa đổi) có hiệu lực, nhằm đưa giá đất tiệm cận giá thị trường. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế hiện nay, việc triển khai cần được thực hiện thận trọng, linh hoạt và nhân văn, để vừa phản ánh đúng giá trị thực của đất, vừa không gây thêm áp lực lên đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp.

Theo ông Huy, nếu được xây dựng khoa học và minh bạch, bảng giá đất mới sẽ giúp nâng cao tính công bằng trong quản lý, hạn chế tình trạng “hai giá”, đảm bảo Nhà nước thu đúng, thu đủ, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho công tác bồi thường, tái định cư và đấu giá đất công. Về lâu dài, điều này sẽ góp phần thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển lành mạnh, bền vững và có trật tự.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng trong ngắn hạn, mức điều chỉnh tăng tại một số khu vực có thể khiến chi phí tài chính liên quan đến đất (như tiền sử dụng đất, lệ phí, thuế chuyển nhượng) tăng lên, tác động trực tiếp đến người mua nhà ở thực và doanh nghiệp phát triển dự án. Nếu không có lộ trình phù hợp, giá thành sản phẩm và chi phí đầu tư có thể tăng, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nhà ở và tính thanh khoản của thị trường.

Liên quan đến dự thảo này, Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA) có văn bản gửi đến UBND TP Hà Nội, nhấn mạnh rằng việc xác định giá đất minh bạch, phản ánh đúng giá trị quyền sử dụng đất là cần thiết để hoàn thiện khung pháp lý và quản lý đất đai hiệu quả.

Tuy nhiên, VNREA lưu ý rằng đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đầu vào và giá thành sản phẩm. Việc điều chỉnh giá đất sẽ tác động đến cơ hội tiếp cận đất đai, chi phí sản xuất, giá bán và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Do đó, việc xây dựng bảng giá đất cần hướng đến mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi cho môi trường đầu tư, kiểm soát biến động giá và thúc đẩy sản xuất kinh doanh.

Hiệp hội cho rằng, giá đất hợp lý sẽ giúp giảm giá bất động sản, trong đó có nhà ở. Hiện Chính phủ và các địa phương đang tìm cách hạ nhiệt giá nhà bằng nhiều giải pháp, trong đó giảm chi phí đầu vào là yếu tố then chốt. Nếu giá đất tăng quá nhanh, giá thành sản phẩm và chi phí đầu tư sẽ đội lên, làm giảm khả năng tiếp cận nhà ở của người dân và ảnh hưởng đến tính khả thi của các dự án nhà ở thương mại.

VNREA cũng cảnh báo, giá đất cao có thể làm tăng chi phí phát triển nhà ở, giảm sức hấp dẫn đầu tư, đặc biệt tại các khu vực ngoại thành, làm chậm quá trình giãn dân và khiến nguồn cung nhà ở giảm, gây khó khăn cho mục tiêu ổn định an sinh xã hội.

Bên cạnh đó, việc tăng giá đất còn tạo áp lực tài chính đối với người dân và doanh nghiệp do nghĩa vụ tài chính với Nhà nước tăng lên, đồng thời làm tăng chi phí ngân sách trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Hiệp hội nhấn mạnh, trong bối cảnh thị trường bất động sản đang phục hồi mong manh, nhiều doanh nghiệp còn gặp khó về vốn và phải tái cấu trúc hoạt động, việc tăng giá đất vào thời điểm này có thể tạo thêm “gánh nặng kép”, khiến quá trình phục hồi của thị trường chậm lại.

Đề xuất chuyển đổi giá đất theo lộ trình phù hợp, kết hợp các công cụ khác

Luật sư Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý trong lĩnh vực bất động sản, cho rằng việc điều chỉnh bảng giá đất, về nguyên tắc, sẽ tác động nhất định đến người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, điều quan trọng là chính sách đi kèm phải giúp giảm thiểu ảnh hưởng tài chính đối với các nhóm chịu tác động.

Ông Tuấn đề xuất Nhà nước nên áp dụng các công cụ tài chính linh hoạt, chẳng hạn điều chỉnh cách tính tiền sử dụng đất hoặc thuế. Cụ thể, với hộ gia đình, cá nhân chuyển mục đích sử dụng đất (từ đất nông nghiệp sang đất ở), mức nộp tiền sử dụng đất có thể giảm từ 100% xuống còn 30%, nhằm giảm gánh nặng cho người dân trong bối cảnh giá đất tăng.

Tương tự, thuế thu nhập cá nhân trong giao dịch bất động sản có thể được điều chỉnh giảm từ 2% xuống 1% để bù đắp chi phí phát sinh do bảng giá đất mới.

Theo ông Tuấn, cách tiếp cận linh hoạt này vừa bảo vệ nhóm yếu thế, vừa giúp Nhà nước chủ động điều chỉnh chính sách ưu đãi đầu tư, thuế và tiền sử dụng đất, hướng tới mục tiêu quản lý hiệu quả và tránh thất thu ngân sách.

Đồng quan điểm, chuyên gia của Trường Đại học Nguyễn Trãi, đề xuất Hà Nội nên điều chỉnh giá đất theo lộ trình, đồng thời tăng cường ứng dụng dữ liệu số và công nghệ định giá hiện đại để giá đất bám sát thực tế nhưng tránh “sốc giá”. Cùng với đó, chính quyền có thể hỗ trợ người dân bằng các biện pháp như giãn thời gian nộp nghĩa vụ tài chính hoặc giảm một số khoản phí trong giai đoạn đầu áp dụng.

Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA) cũng chia sẻ quan điểm rằng việc tăng giá đất cần có lộ trình hợp lý, trong bối cảnh thị trường bất động sản đang phục hồi mong manh. Việc điều chỉnh đột ngột có thể ảnh hưởng tiêu cực đến các lĩnh vực liên quan như xây dựng, vật liệu, tài chính – ngân hàng, từ đó tác động tới mục tiêu tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô.

VNREA nhấn mạnh, một mức giá đất hợp lý không chỉ giúp duy trì ổn định thị trường mà còn đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng GRDP của thành phố. Hiệp hội kiến nghị UBND TP Hà Nội cân nhắc kỹ quá trình điều chỉnh bảng giá đất, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

70% người mua bất động sản để đầu tư

Trong vụ án liên quan đến ông Nguyễn Hòa Bình (tức Shark Bình, Chủ tịch Tập đoàn NextTech), cơ quan điều tra đã tạm giữ, phong tỏa nhiều tiền mặt, tài khoản chứng khoán và tài sản của các đối tượng với tổng giá trị khoảng 900 tỷ đồng. Trong số này, 18 sổ đỏ cũng được tìm thấy.

Còn vụ án liên quan Võ Thị Ngọc Ngân (Ngân 98), trong quá trình điều tra, cơ quan chức năng cũng phát hiện 80 sổ đỏ, tiền mặt và sổ tiết kiệm trong két sắt.

Việc các bị can sở hữu nhiều sổ đỏ, ngoài vấn đề pháp lý liên quan đến nội dung vụ án, cũng đặt dấu hỏi với dư luận về hành vi đầu cơ và găm giữ bất động sản.

Từ nhiều năm nay, bất động sản vừa là tài sản đầu tư, tích lũy, vừa là kênh trú ẩn quan trọng. Sản phẩm đặc biệt này có giá trị gia tăng theo sự phát triển xã hội và tuân theo quy luật cung cầu với quan niệm người sinh ra chứ đất không nở ra. Giá nhà có xu hướng tăng ổn định và bền vững theo thời gian (nếu không có “bong bóng”). 

Một báo cáo mới đây của DKRA Consulting (thuộc DKRA Group) cho thấy, từ các dự án mà hệ sinh thái này phân phối, có đến 70% khách mua để đầu tư, chỉ 30% mua để ở. Độ tuổi của nhóm khách đầu tư tập trung ở 35-44 tuổi, trong khi người mua để ở thì trẻ hơn, tập trung ở khoảng 25-34 tuổi.

Đơn vị này khắc họa chân dung nhóm khách mua đầu tư có đặc điểm: đa số mua bất động sản thứ 2 trở lên, có nguồn tiền nhàn rỗi, có kiến thức về thị trường và tài chính. Khi mua, họ quan tâm đến khả năng sinh lời: vị trí giao thông, quy hoạch tương lai, giá, phương thức thanh toán và uy tín chủ đầu tư.

Báo cáo 9 tháng của Bộ Xây dựng thừa nhận đầu cơ đẩy giá nhà quá cao, người mua thực rất khó tiếp cận. Cụ thể, giá giao dịch bất động sản có xu hướng tăng dần theo năm nhưng chưa phản ánh đúng giá trị thực. Giá bất động sản cơ bản còn cao so với thu nhập bình quân của số đông người dân.

Thị trường còn hiện tượng găm hàng, nâng giá, đầu cơ, làm gia tăng mặt bằng giá bất động sản, gây mất cân đối cung – cầu và vượt quá khả năng chi trả của người dân có thu nhập trung bình, thấp tại khu vực đô thị, theo Bộ Xây dựng.

Có thể thấy, giấc mơ an cư tại các đô thị lớn như TPHCM đang ngày càng xa vời khi giá nhà tăng phi mã thời gian gần đây, một bộ phận người dân khó tiếp cận nhà ở. Làm sao để kiểm soát cơn bão giá nhà, hạn chế đầu cơ, đưa bất động sản về giá trị thực, đảm bảo quyền có chỗ ở cho người dân… là những vấn đề được đặt ra.

Sớm đưa thuế tài sản vào thực tiễn

TS Phạm Thế Anh – Trưởng khoa Kinh tế học, Đại học Kinh tế Quốc dân – cho rằng Bộ Xây dựng nên bổ sung các biện pháp theo hướng làm giảm động cơ đầu cơ (kỳ vọng lợi nhuận từ chênh lệch giá). Khi lợi nhuận đầu cơ còn cao và chi phí nắm giữ thấp, các nhà đầu tư vẫn có động lực ôm đất, găm hàng, thổi giá dù tín dụng bị siết.

Theo chuyên gia, để điều tiết động cơ đầu cơ, không có gì tốt hơn các chính sách thuế, bao gồm thuế lũy tiến theo số lượng bất động sản sở hữu và thuế lũy thoái theo thời gian nắm giữ. Thực tiễn ở nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Singapore hay Trung Quốc đã chứng minh rằng, thuế cao đối với người sở hữu nhiều nhà hoặc mua bán trong thời gian ngắn là công cụ hữu hiệu, hướng dòng vốn đáp ứng được nhu cầu nhà ở thực hoặc phục vụ sản xuất và tiêu dùng.

Điển hình tại Singapore, đất mua đi, bán lại trong năm đầu tiên bị đánh thuế 100% trên giá trị chênh lệch mua, bán; sau 2 năm thì mức thuế suất là 50% và sau 3 năm là 25%.

Tại Đài Loan (Trung Quốc), giao dịch bất động sản thực hiện trong 2 năm đầu sau khi mua được áp dụng thuế suất 45%, thực hiện trong 2-5 năm thuế suất là 35%, trong 5-10 năm thuế suất 20% và thực hiện sau 10 năm thì mức thuế suất là 15%.

Ông Thế Anh cũng cho rằng thay vì băn khoăn siết đầu cơ có làm thị trường chững lại không thì nên đặt câu hỏi “nếu không làm, liệu có tránh được khủng hoảng khi bong bóng vỡ?”. Hành động sớm để ngăn chặn rủi ro luôn tốt hơn là đi khắc phục hậu quả khi rủi ro đã xảy ra.

Để đạt được mục tiêu đề ra, chuyên gia đề xuất bổ sung nhóm giải pháp thuế, bao gồm thuế giao dịch ngắn hạn, thuế sở hữu căn nhà thứ 2 trở lên và thuế găm giữ bất động sản đối với các dự án được phê duyệt nhưng bỏ hoang. Chỉ khi kết hợp đồng bộ giữa minh bạch thông tin, cải thiện nguồn cung, tín dụng và thuế, Nhà nước mới có thể kiểm soát hiệu quả giá bất động sản, hạn chế đầu cơ và bảo đảm thị trường phát triển ổn định, lành mạnh.

Các giải pháp tổng thể hạn chế đầu cơ

Để minh bạch hóa thị trường, thời gian gần đây Chính phủ cùng các bộ, ngành đưa ra nhiều giải pháp kiềm chế giá nhà, trong đó có hạn chế đầu cơ.

Thủ tướng Chính phủ có chỉ đạo cần các chính sách thuế phù hợp để ngăn chặn các hành vi đầu cơ thổi giá, chào giá nhà ở quá cao so với mức trung bình của thị trường; chính sách tín dụng để điều tiết, ưu tiên, hướng dòng vốn vào các dự án nhà ở xã hội và các đối tượng có nhu cầu mua nhà ở xã hội. Đồng thời, kiểm soát dòng tiền đi vào các phân khúc nhà ở mang tính đầu cơ, trục lợi chính sách.

Thủ tướng cũng chỉ đạo xử lý kịp thời các vụ việc thao túng, đẩy giá và đầu cơ, nhằm ổn định thị trường bất động sản với thể chế đồng bộ hơn, cơ chế chính sách ưu đãi hơn, thủ tục hành chính thuận tiện hơn. Cùng với đó là tạo nguồn cung nhà ở lớn hơn, với phân khúc hợp lý hơn và giá cả thấp hơn, qua đó đảm bảo quyền có chỗ ở của người dân.

Chính sách thuế để ngăn chặn các hành vi đầu cơ từng được Bộ Tài chính đề xuất rồi rút lại vào giữa năm nay. Khi đó, Bộ Tài chính đề xuất thu thuế 20% theo từng lần chuyển nhượng bất động sản.

Bản thân Bộ Xây dựng cũng từng đề nghị Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất ban hành chính sách thuế đối với nhà ở, bất động sản không sử dụng; thu thuế phần chênh lệch giá giữa giá tính tiền sử dụng đất và giá bán sản phẩm bất động sản của các dự án. Bộ xác định, thu thuế phần chênh lệch giữa các lần giao dịch để tránh đầu cơ, thổi giá bất động sản.

Bên cạnh đó là nhiều giải pháp kết hợp giữa biện pháp hành chính và công cụ thị trường như phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp, siết hạn mức cho vay mua nhà thứ 2 trở lên, thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản nhằm công khai và minh bạch hóa các giao dịch.