Trong nhóm công trình đang thực hiện, cầu Phú Mỹ 2 và cầu Cần Giờ bổ sung các hướng kết nối giữa trung tâm với khu Nam, khu Đông và các địa phương lân cận. Khi hoàn thành, các tuyến này được kỳ vọng chia sẻ lưu lượng cho mạng lưới hiện hữu, giảm áp lực lên một số trục thường xuyên quá tải.

Về liên vùng, cầu Phú Mỹ 2 đóng vai trò kết nối xuyên tâm giữa TP HCM và Đồng Nai. Ở hướng còn lại, cầu Cần Giờ mở thêm hành lang phát triển về phía biển, mở rộng dư địa cho các hoạt động kinh tế đô thị trong dài hạn. Việc hình thành các tuyến mới góp phần rút ngắn thời gian di chuyển, tác động đến phân bố dân cư và tổ chức không gian sản xuất, dịch vụ.

Theo định hướng quy hoạch đến năm 2040, tầm nhìn 2060, khu Đông được xác định là một cực tăng trưởng và đầu mối giao thông của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Khu vực đang chuyển từ giai đoạn đầu tư nền tảng sang khai thác thực tế khi nhiều liên kết chiến lược từng bước khép kín.

Nút giao An Phú được xây dựng thành tổ hợp đa tầng, điều tiết dòng xe giữa cao tốc TP HCM – Long Thành – Dầu Giây, đại lộ Mai Chí Thọ và các tuyến chính khác. Tuyến Liên Phường giữ vai trò trục dọc, kết nối các khu dân cư với hệ thống đường vành đai, góp phần giảm phụ thuộc vào một số điểm thường xuyên ùn ứ.

Mạng lưới liên vùng tiếp tục được bổ sung bởi Vành đai 3, cao tốc TP HCM – Long Thành – Dầu Giây, cầu Thủ Thiêm 4 và sân bay quốc tế Long Thành trong tương lai. Sự cộng hưởng của các công trình này hình thành khung hạ tầng liên hoàn, củng cố vai trò trung chuyển của khu Đông giữa TP HCM và các tỉnh lân cận.

Theo Masterise Homes, cùng với sự hình thành của các trục giao thông chiến lược, khu Đông chuyển dần sang giai đoạn ổn định hơn về cấu trúc không gian. Quá trình phát triển không chỉ được nhìn ở tốc độ xây dựng mà còn ở khả năng tổ chức môi trường sống cân bằng, chú trọng yếu tố sinh thái và chất lượng cư trú.

“Trong bối cảnh đó, xu hướng lựa chọn nơi ở cũng thay đổi, khi một bộ phận người mua ưu tiên không gian riêng tư, mật độ thấp nhưng vẫn đảm bảo khả năng tiếp cận khu trung tâm”, đại diện đơn vị này cho biết.

Tại khu Đông, một số dự án được quy hoạch theo mô hình đô thị phức hợp, tích hợp nhà ở, thương mại và dịch vụ trong cùng quỹ đất. Cách tổ chức này cho phép hình thành các phân khu có đặc tính không gian khác nhau, đáp ứng nhu cầu đa dạng trong cùng một tổng thể hạ tầng đồng bộ.

Trong bối cảnh đó, các phân khu thấp tầng bố trí ven sông hoặc trên địa thế bán đảo như Sola được xem như lớp không gian đệm, tạo khoảng chuyển tiếp giữa nhịp đô thị và môi trường sống yên tĩnh hơn. Mặt nước và mảng xanh đóng vai trò điều tiết vi khí hậu, đồng thời hạn chế tác động trực tiếp từ các trục giao thông lớn.

Sola được phát triển theo mô hình compound khép kín, với mật độ xây dựng kiểm soát và tổ chức không gian tách biệt tương đối so với phần còn lại của khu đô thị. Địa thế ba mặt giáp nước tạo lợi thế cảnh quan và khoảng đệm tự nhiên, giúp giảm ảnh hưởng từ dòng phương tiện bên ngoài.

Thiết kế kiến trúc do các đơn vị tư vấn quốc tế Foster + Partners và FORG thực hiện theo ngôn ngữ hiện đại, tiết chế. Nhà ở được bố trí tăng khả năng đón sáng, thông gió tự nhiên và mở rộng không gian xanh trong từng lô đất, hướng tới sự ổn định lâu dài trong sinh hoạt.

Theo Masterise Homes, khi hạ tầng dần hoàn thiện, các không gian ở mật độ thấp trong tổng thể đô thị lớn được xem là hướng phát triển song hành với quá trình gia tăng mật độ chung. “Mô hình này góp phần đa dạng hóa cấu trúc nhà ở tại khu Đông, đồng thời duy trì sự cân bằng giữa phát triển đô thị và yêu cầu về môi trường sống”, đại diện đơn vị cho biết.

Song Anh

Theo quyết định được UBND TP HCM phê duyệt mới đây, phạm vi nghiên cứu để phát triển TOD bao trùm toàn tuyến metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương), gồm 12 nhà ga cùng depot Tham Lương. Không gian TOD được xác lập trong vòng bán kính 1 km tính từ mỗi nhà ga. Những lô đất chỉ nằm một phần trong khu vực này sẽ được xem xét đưa vào hoặc loại ra tùy theo đặc thù từng vị trí, thay vì áp dụng cứng nhắc cho mọi trường hợp.

Ở giai đoạn đầu, 5 địa điểm được lựa chọn để triển khai TOD gồm depot Tham Lương, ga Phạm Văn Bạch, ga Tân Bình, ga Bảy Hiền và ga Bến Thành. Các ga còn lại sẽ tiếp tục được đánh giá và thực hiện sau khi thành phố tổng hợp kết quả từ nhóm thí điểm.

TOD là mô hình lấy định hướng phát triển giao thông công cộng để quy hoạch, xây dựng và phát triển đô thị. Mô hình trên đã triển khai ở nhiều nơi trên thế giới nhưng trong nước chưa có.

Thành phố giao Sở Quy hoạch – Kiến trúc thực hiện rà soát, lập hồ sơ, dự toán và lựa chọn đơn vị tư vấn để xây dựng các đồ án quy hoạch chi tiết. Sở Tài chính sẽ phân bổ vốn và xác định những khu vực có thể mời gọi đầu tư. Riêng Sở Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm kiểm tra quỹ đất, hồ sơ pháp lý liên quan và đề xuất hướng xử lý các điểm còn vướng mắc.

Theo định hướng của Nghị quyết 38, các khu vực TOD sẽ ưu tiên phát triển hỗn hợp giữa cư trú, thương mại, văn phòng và dịch vụ trong phạm vi có thể tiếp cận bằng đi bộ từ nhà ga metro. Cách bố trí này kỳ vọng tạo nên hiệu quả khai thác đất tốt hơn, giúp giao thông công cộng trở nên hấp dẫn hơn, qua đó giảm lượng xe cá nhân lưu thông và tình trạng ô nhiễm đô thị. Việc quy hoạch phải đồng thời tính đến yếu tố cảnh quan và giá trị văn hóa hiện hữu của từng khu vực.

Trước đó, TP HCM cũ lên kế hoạch phát triển TOD tại 9 vị trí dọc ba dự án giao thông lớn đang triển khai, gồm: Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên), số 2 (Bến Thành – Tham Lương) và Vành đai 3. Riêng với tuyến Metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương) sẽ thu hồi 3 khu đất gồm: khu đất Trung tâm Triển lãm và Thể dục thể thao quận Tân Bình, khu đất ô số I/82A Tây Thạnh tại quận Tân Phú và khu C30, nằm giữa quận 10 và Tân Bình để làm mô hình TOD.

Sau giai đoạn trên, năm 2026-2028, Thành phố dự kiến phát triển thêm khu vực TOD ở hai vị trí khác, gồm xã Tân Hiệp, huyện Hóc Môn và quanh ga Tân Kiên, Bình Chánh. Những vị trí này sẽ kết nối giao thông với Vành đai 3, đường sắt TP HCM – Cần Thơ…

Số liệu từ Sở Xây dựng cho thấy, TP HCM cũ ước tính đang có khoảng 64.000 ha đất có thể phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng. Trong đó, khoảng 32.000 ha thuộc khu vực đất nông nghiệp, đất trống, 9.000 ha đất công nghiệp, sản xuất, hoặc chuyển đổi chức năng và 23.000 ha đất đô thị cần chuyển đổi, cải tạo để phát triển TOD.

Phương Uyên

Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) mới đây kiến nghị cho phép chủ đầu tư được bán, cho thuê mua nhà hình thành trong tương lai dù đang thế chấp, chưa giải chấp ngay, nếu ngân hàng và người mua đồng ý.

Nhiều doanh nghiệp và hiệp hội cho rằng đây là giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn vốn. Tuy nhiên, không ít ý kiến từ người mua nhà và giới chuyên gia cảnh báo việc này có thể làm gia tăng rủi ro pháp lý, đẩy phần bất lợi về phía khách hàng, nhóm vốn ở vị thế yếu trong các giao dịch bất động sản.

Chị Ngọc, ngụ phường An Bình (TP HCM), cho biết từng mua căn hộ tại TP Thủ Đức cũ từ năm 2018, nhận nhà năm 2019 nhưng đến nay vẫn chưa được cấp sổ hồng do dự án chưa được giải chấp hoàn toàn. Theo chị, cư dân đã nhiều lần kiến nghị và chủ đầu tư liên tục cam kết, thực tế là tiền đã đóng đủ, nhà đã ở ổn định nhưng sổ hồng vẫn “bặt vô âm tín”, mỗi lần hỏi chỉ nhận được câu trả lời “đang làm việc với ngân hàng”.

Từ trải nghiệm cá nhân, chị cho rằng việc cho phép bán nhà đang thế chấp là một rủi ro lớn. Người mua nhà cá nhân rất khó kiểm soát được năng lực tài chính thực sự của chủ đầu tư và tiến độ trả nợ ngân hàng. “Khi có tranh chấp, người mua phải theo đuổi kiện tụng kéo dài, vừa tốn kém vừa bất an”, chị nhận xét.

Cùng quan điểm, anh Kiệt, một nhà đầu tư bất động sản cá nhân tại TP HCM, cho rằng đề xuất bán nhà chưa giải chấp không phù hợp với tâm lý người mua ở thực, khi buộc họ chấp nhận rủi ro pháp lý để đổi lấy cam kết giải chấp trong tương lai. Theo anh, cơ chế ngân hàng kiểm soát dòng tiền chủ yếu nhằm bảo đảm thu hồi nợ, không phải bảo vệ quyền sở hữu của người mua. Trong trường hợp dự án phát sinh rủi ro, ngân hàng vẫn được ưu tiên xử lý tài sản, còn người mua dù đã thanh toán và nhận nhà vẫn ở thế bất lợi.

Thực tế tại TP HCM cho thấy, nhiều dự án đã bàn giao nhà nhiều năm nhưng cư dân vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu do chủ đầu tư mang dự án đi thế chấp và không đủ khả năng giải chấp. Một số dự án từng nằm trong diện này như chung cư Bảy Hiền, Minh Thành, Phú Thạnh, Khang Gia Tân Hương, Avila, KDC Phú Hữu, 4S Linh Đông… Nhiều trường hợp, cơ quan quản lý phải vào cuộc tháo gỡ, song quá trình xử lý kéo dài, gây tổn thất lớn về thời gian, chi phí và tâm lý cho người mua.

Điểm chung của các tranh chấp này là người mua hầu như không có công cụ pháp lý trực tiếp để bảo vệ quyền lợi khi chủ đầu tư chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ với ngân hàng, còn khiếu nại, khởi kiện để đòi quyền lợi thường kéo dài, phức tạp và tốn kém.

Từ góc độ chuyên môn, Luật sư Trần Hoàng Hải, Văn phòng luật Hoàng Hải, phân tích nhà ở hình thành trong tương lai là loại tài sản đặc thù, khi người mua phải bỏ tiền trong lúc tài sản chưa hoàn thiện và quyền sở hữu chưa hình thành đầy đủ. Vì vậy, pháp luật nhà ở trong nhiều năm qua luôn đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt nhằm bảo vệ người mua, trong đó có nguyên tắc chủ đầu tư phải giải chấp tài sản trước khi ký hợp đồng mua bán.

Luật Nhà ở 2023 tiếp tục kế thừa tinh thần này, mục tiêu là ngăn chặn tình trạng một tài sản bị đem bán cho nhiều bên và bảo vệ người mua trước nguy cơ tài sản bị xử lý để thu hồi nợ ngân hàng. Vì vậy theo luật sư Hải, việc cho phép bán nhà chưa giải chấp, dù có sự đồng thuận của ba bên, về bản chất đã làm thay đổi trật tự ưu tiên trong giao dịch.

“Khi tài sản vẫn đang thế chấp, ngân hàng có quyền ưu tiên xử lý nếu chủ đầu tư mất khả năng thanh toán, còn người mua vẫn đứng sau trong thứ tự bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp”, ông Hải nói.

Một rủi ro khác là sự bất cân xứng thông tin. Chuyên gia bất động sản Nguyễn Hoàng cho rằng không phải người mua nào cũng có đủ kiến thức pháp lý để hiểu và đánh giá đầy đủ các điều khoản liên quan đến thế chấp, giải chấp, kiểm soát dòng tiền hay trách nhiệm của ngân hàng. Việc yêu cầu người mua “tự quyết định” mua hay không mua nhà đang thế chấp, về hình thức là trao quyền lựa chọn, nhưng thực chất có thể chuyển phần lớn rủi ro sang phía người yếu thế hơn.

Ngay cả khi thông tin được công khai trong hợp đồng, câu hỏi then chốt vẫn là: nếu chủ đầu tư không thực hiện đúng cam kết giải chấp, ai sẽ là người gánh hậu quả trực tiếp? Trong đa số trường hợp, ngân hàng có đầy đủ công cụ pháp lý để bảo toàn vốn, trong khi người mua phải theo đuổi các tranh chấp dân sự kéo dài để bảo vệ quyền lợi của mình.

Ngoài ra, nhiều ý kiến lo ngại việc cho phép bán nhà chưa giải chấp có thể tạo tiền lệ khiến một số chủ đầu tư phụ thuộc nhiều hơn vào dòng tiền của khách hàng thay vì năng lực tài chính thực chất. Trong bối cảnh niềm tin thị trường vừa mới phục hồi, mọi điều chỉnh chính sách cần được cân nhắc thận trọng, để bài toán tháo gỡ vốn cho doanh nghiệp không trở thành rủi ro pháp lý kéo dài đối với người mua.

Từ góc độ quản lý, Văn phòng Đăng ký đất đai TP HCM mới đây cũng cảnh báo người dân cần thận trọng khi giao dịch nhà ở hình thành trong tương lai, đặc biệt là các dự án hoặc căn hộ đang bị thế chấp. Cơ quan này khuyến cáo người mua chỉ nên ký hợp đồng và thanh toán khi tài sản đã được giải chấp đầy đủ.

Phương Uyên

Nghiên cứu của Savills Việt Nam cho thấy 62% dự án sản xuất mới trong năm lựa chọn RBF – mức cao nhất tính từ 2018 đến nay. Tại phía Nam, con số này khoảng 70%, còn miền Bắc ở mức 56%. Tỷ lệ lấp đầy các dự án nhà xưởng xây sẵn hiện đã vượt 80%, phản ánh hiệu suất khai thác rất tốt, đặc biệt với nhóm nhà đầu tư FDI.

Báo cáo của Cushman & Wakefield cho thấy tỷ lệ lấp đầy nhà xưởng xây sẵn tại khu vực phía Nam hiện đạt 92%. Các địa phương trọng điểm như Đồng Nai, TP HCM mới và Tây Ninh duy trì tỷ lệ lấp đầy 90-93%, chủ yếu đến từ nhóm doanh nghiệp công nghệ cao, sản xuất linh kiện điện tử, bo mạch và phụ kiện – những ngành đòi hỏi hạ tầng đạt chuẩn để nhanh chóng vận hành.

Hoạt động giao dịch cho thuê cũng cho thấy xu hướng chuyển dịch từ mô hình nhà kho sang nhà xưởng xây sẵn ngày càng phổ biến. Việc ưu tiên tốc độ, chi phí được xem là động lực chính đẩy phân khúc RBF tăng trưởng mạnh.

Ông Neil McGregor, Tổng giám đốc Savills Việt Nam, cho biết xu hướng chuyển dịch từ thuê đất sang thuê nhà xưởng xây sẵn đã hình thành vài năm trở lại đây, nhưng chỉ đến 2024 – 2025 mới tăng tốc và tạo sức lan tỏa mạnh. Làn sóng này được củng cố khi nhiều doanh nghiệp không còn muốn chờ quỹ đất sạch hoặc tự xây nhà máy mất vài năm. Thay vào đó họ ưu tiên triển khai vận hành nhanh, giảm chi phí ban đầu.

“Nếu doanh nghiệp có thể bắt tay sản xuất nhờ thuê RBF, họ sẽ chọn ngay”, ông nói tại sự kiện “Tiêu điểm bất động sản công nghiệp 2025 – Bước chuyển để tăng trưởng”, tổ chức ngày 10/12.

Xu hướng này cũng góp phần nâng tỷ lệ lấp đầy khu công nghiệp phía Nam lên gần 90%, tăng 7 điểm phần trăm so với năm trước. Các chủ đầu tư khu công nghiệp cũng thay đổi hướng phát triển. Thay vì chỉ phân lô và cho thuê đất, nay doanh nghiệp chuyển sang xây sẵn nhà xưởng chuẩn chỉnh: hệ thống phòng cháy chữa cháy tích hợp, phòng sạch, điện nước công suất lớn… sẵn sàng bàn giao ngay. Cách làm này tạo nên một sân chơi mới, nơi tiêu chuẩn, tốc độ và khả năng mở rộng linh hoạt quan trọng hơn nhiều so với quyền sở hữu đất dài hạn.

Cushman & Wakefield dự báo trong 3 năm tới, khu vực phía Nam sẽ có thêm hơn 1 triệu m2 diện tích RBF, nhưng nguồn cung mới này có thể vẫn chưa theo kịp làn sóng đầu tư gia tăng.

Bên cạnh nhu cầu chuyển đổi thuê, ông John Campbell, Giám đốc bộ phận bất động sản công nghiệp Savills TP HCM, đánh giá bất động sản công nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc. Chi phí và nhân công giá rẻ không còn là lợi thế duy nhất. Thay vào đó, các tập đoàn sản xuất toàn cầu bắt đầu tìm điểm đến có tiêu chuẩn ESG rõ – giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, ưu tiên năng lượng tái tạo và có chứng nhận quốc tế.

“Họ ưu tiên khu công nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn xanh hơn là giá thuê thấp nên ESG sẽ là ‘giấy thông hành’ trong chu kỳ mới”, ông John Campbell dự báo.

Đánh giá về tiềm năng bất động sản công nghiệp Việt Nam, chuyên gia Savills cho rằng triển vọng đến năm 2026 của thị trường vẫn khả quan. Dòng vốn FDI dự kiến tiếp tục chảy mạnh vào bất động sản công nghiệp. Nếu trước đây khu công nghiệp phần lớn do doanh nghiệp trong nước phát triển, thì nay xuất hiện thêm nhiều nhà đầu tư ngoại, thậm chí liên doanh mô hình tương tự VSIP. Các tên tuổi mới như ESR (Trung Quốc) hay Logos Lo (Australia) đang tham gia, báo hiệu sức hút thị trường tăng rõ.

Theo giới chuyên môn, hạ tầng tiếp tục là chìa khóa quan trọng, quyết định nhà đầu tư chọn điểm đến nào. Miền Bắc dẫn ưu thế trong thời gian dài nhờ kết nối cảng biển – cao tốc – logistics, nhưng miền Nam đang bước vào giai đoạn bứt tốc. Giai đoạn 2025-2026 sẽ là thời điểm hoàn thiện loạt hạ tầng liên vùng và đặc biệt là sân bay quốc tế Long Thành giai đoạn một. Khi sân bay và Vành đai 3 vận hành, miền Nam sẽ cải thiện mạnh năng lực trung chuyển, logistics được tối ưu hơn, từ đó hút dòng vốn vào sản xuất điện tử, R&D và các ngành cần tốc độ lưu chuyển hàng hóa lớn.

“Đây có thể là cú hích quan trọng để Việt Nam nâng vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực, không chỉ là điểm đến của dòng vốn mà là mắt xích có giá trị cao”, ông McGregor nhận xét.

Tuy vậy, để tăng tốc, Việt Nam cần xử lý ba thách thức lớn: năng lượng, quỹ đất và giá đất công nghiệp. Với ngành chip, sản xuất công suất cao hay trung tâm dữ liệu, điện là nền tảng sống còn. Việt Nam đặt mục tiêu thị trường bán dẫn đạt 16-17 tỷ USD vào năm 2030; trong khi đó, công suất data center có thể đạt 100 MW vài năm tới. Nếu nguồn điện không ổn định, việc thu hút dự án công nghệ cao sẽ gặp khó. “Không thể nói đến bán dẫn hay dữ liệu khi điện không đảm bảo”, ông Campbell nhấn mạnh.

Quỹ đất tại các địa bàn trọng tâm đang dần thu hẹp, giá thuê tăng nhanh. Xu hướng dịch chuyển đầu tư có thể hướng sang các tỉnh mới với quỹ đất lớn hơn và dư địa phát triển hạ tầng. Tuy nhiên, điều này phụ thuộc vào tiến độ triển khai hạ tầng kết nối và chính sách năng lượng.

Theo các chuyên gia, tầm nhìn xa hơn, đến 2050, mục tiêu của Việt Nam không chỉ là thu hút FDI mà giữ lại giá trị sản xuất trong nước, hình thành năng lực công nghệ cốt lõi.

Phương Uyên