Giá bất động sản tăng cao đã và đang là câu chuyện được chú ý thời gian gần đây.

Nguồn cung hạn chế đẩy giá bất động sản tăng thêm

Savills Việt Nam mới đây có báo cáo chỉ số giá nhà ở Savills trong quý II ghi nhận, chỉ số nhà ở TPHCM tăng thêm 3 điểm theo quý và 8 điểm theo năm, đạt 134 điểm – mức cao nhất kể từ khi được công bố.

Cả thị trường sơ cấp và thứ cấp đều ghi nhận mức tăng giá, đặc biệt tại các dự án đã có sổ hồng hoặc hợp đồng mua bán. Giá bán sơ cấp tăng 7% theo năm, chủ yếu nhờ các dự án mới tại quận 2 và nguồn hàng hạng A được mở bán lại ở quận 1. Ở thị trường thứ cấp, giá tăng tại hầu hết quận, dẫn đầu bởi khu Đông và Nam TPHCM.

Báo cáo thị trường bất động sản mới công bố của JLL ghi nhận giá bán sơ cấp tại thị trường căn hộ phân khúc cao ở mức 5.065 USD/m2 (tương đương 132.219 triệu đồng/m2).

Còn mức giá sơ cấp của thị trường nhà liền thổ được ghi nhận ở mức 15.585 USD/m2 đất (tương đương 407.142 triệu đồng/m2). JLL nhận định, nhu cầu của người mua nhà và nhà đầu tư tạo ra đà tăng giá trên cả thị trường sơ và thứ cấp, dù giá đã ở mức cao.

Giá nhà trên thu nhập Việt Nam gấp hơn 1,6 lần bình quân thế giới

Theo nghiên cứu của Numbeo – nền tảng dữ liệu về chi phí sống Numbeo, trụ sở tại Serbia – cho thấy tỷ số giá nhà trên thu nhập bình quân của hộ gia đình (HPR) năm 2024 là 23,7 lần, tăng thêm 0,2 so với năm trước đó.

Trong khi đó, mức trung bình của chỉ số này trên thế giới giảm 0,5, xuống còn 14,6 lần trong năm ngoái. Như vậy, giá nhà trên thu nhập tại Việt Nam cao hơn mức trung bình của thế giới khoảng 1,62 lần.

Tổng hợp từ cơ sở dữ liệu của Numbeo, bộ phận nghiên cứu của Chứng khoán SHS trong báo cáo mới đây nhận định hệ số giá nhà so với thu nhập của Việt Nam đang ở mức cao nhất thế giới. Đến giữa năm 2025, chỉ số này đã chạm ngưỡng 27,3, tức giá một căn hộ trung bình cao gấp hơn 27 lần thu nhập bình quân của 1 hộ gia đình.

Trong thực tế, nếu tuân theo nguyên tắc an toàn tài chính là dành tối đa 1/3 thu nhập cho nhu cầu nhà ở, SHS ước tính hộ gia đình tại Việt Nam phải dành dụm đến 80 năm mới mua nổi căn nhà bình thường.

Căn cơ do đâu?

Các nhà phân tích đánh giá áp lực giá nhà đã trở thành vấn đề mang tính cấu trúc của nền kinh tế. Trong khi đó, chi phí sinh hoạt cũng tăng và bào mòn khoản tiền có thể tiết kiệm để mua nhà.

Tại phiên họp đầu tiên của Ban Chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản, Thủ tướng Chính phủ từng đặt câu hỏi: “Vì sao giá nhà chung cư liên tục tăng và cao mãi?” – cho thấy bài toán nhà ở tại các đô thị lớn, đặc biệt là TPHCM, vẫn còn nhiều thách thức.

Dưới góc nhìn thị trường, bà Cao Thị Thanh Hương, Quản lý Cấp cao Bộ phận Nghiên cứu Savills Việt Nam, cho rằng: “Thị trường nhà ở TPHCM vẫn duy trì tăng trưởng nhờ nhu cầu ở thực bền vững và hạ tầng phát triển, nhưng những yếu tố nền tảng như quy hoạch, thủ tục pháp lý và cơ chế tài chính mới là chìa khóa quan trọng giúp cân bằng cung cầu và kiểm soát giá nhà trong dài hạn.”

Bà Hương nhận định, vấn đề sở hữu nhà không chỉ nằm ở khả năng chi trả của người mua, mà là câu chuyện hoạch định chính sách kinh tế – xã hội của quốc gia. Nhà nước không thể can thiệp trực tiếp vào giá bán của doanh nghiệp bất động sản, nhưng có thể tác động thông qua tháo gỡ pháp lý, quy hoạch vùng kinh tế mới và đầu tư hạ tầng để thúc đẩy đô thị hóa đồng đều, kéo giãn dân khỏi khu trung tâm.

Theo Savills Việt Nam, nguồn cung nhà ở tại TPHCM vẫn bị bó hẹp bởi các vướng mắc pháp lý, trong khi nhu cầu ở thực duy trì ở mức cao. Sự lệch pha cung – cầu khiến giá bán tiếp tục neo ở mức cao, dù thị trường không còn biến động mạnh. 

Chuyên gia kiến nghị gì?

Trong bối cảnh đó, đầu tư hạ tầng và phát triển các cực đô thị vệ tinh được xem là hướng đi căn cơ.

Thực tế, tuyến Metro Line số 1, vận hành từ tháng 3 năm nay, đã giúp rút ngắn thời gian di chuyển giữa trung tâm TPHCM và Bình Dương xuống 20-30 phút, mở ra khả năng hình thành các khu dân cư  thương mại mới ngoài khu lõi trung tâm.

Bà Cao Thị Thanh Hương nhấn mạnh, bài học từ nhiều quốc gia cho thấy, muốn giãn dân thành công phải bắt đầu từ hạ tầng và quy hoạch kinh tế – xã hội. Quỹ đất ở được bố trí dọc các trục giao thông, nhà ở thương mại lẫn xã hội đều có thể triển khai nhanh hơn, đa dạng hóa nguồn cung cho người mua.

Song song với quy hoạch và hạ tầng, chính sách tài chính được xem là trụ cột giúp người dân tiếp cận nhà ở dễ dàng hơn. Theo chỉ đạo của Chính phủ, Đề án thành lập Quỹ Nhà ở Quốc gia đang được nghiên cứu và dự kiến triển khai trong thời gian tới.

Bà Hương cho biết, mô hình này đã chứng minh hiệu quả tại Singapore và Hàn Quốc, nơi người dân được vay mua nhà với lãi suất thấp, thời hạn dài, còn doanh nghiệp phát triển nhà ở được hưởng ưu đãi đầu tư và tiếp cận quỹ đất quy hoạch.

Quan điểm của SHS Research cũng kiến nghị phải thay đổi cách tiếp cận, cần coi nhà ở như một phúc lợi xã hội cơ bản thay vì chỉ là kênh đầu tư. Cần gia tăng nguồn cung nhà ở xã hội, đồng thời gắn với phát triển hạ tầng giao thông công cộng để mở rộng khả năng tiếp cận. Song song, việc cải thiện dịch vụ công cũng là điều kiện quan trọng để phân bổ lại dân cư, giảm áp lực dồn nén lên lõi đô thị….

Nhìn chung, theo chuyên gia, khi hạ tầng, quy hoạch và cơ chế tài chính được triển khai đồng bộ, TPHCM sẽ có điều kiện để giải quyết bài toán giãn dân, cân bằng cung – cầu và ổn định giá nhà ở dài hạn. Việc mở rộng không gian đô thị theo hướng kết nối vùng không chỉ giúp phân bổ lại mật độ dân cư, mà còn tạo dư địa phát triển cho các phân khúc nhà ở phù hợp với người mua ở thực.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 302 quy định chi tiết về Quỹ nhà ở quốc gia. Đây là quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, có tư cách pháp nhân và hoạt động không vì mục đích lợi nhuận.

Theo Nghị định, Quỹ nhà ở Trung ương sẽ được Chính phủ thành lập, trực thuộc và giao Bộ Xây dựng quản lý. UBND cấp tỉnh sẽ thành lập và quản lý Quỹ nhà ở địa phương.

Về cơ cấu tổ chức, Quỹ gồm Giám đốc, tối đa 2 Phó giám đốc, Kế toán trưởng và không quá 5 phòng chuyên môn. Giám đốc Quỹ Trung ương do Bộ trưởng Bộ Xây dựng bổ nhiệm; Giám đốc Quỹ địa phương do Chủ tịch UBND tỉnh bổ nhiệm.

Về mục tiêu và chức năng, Nghị định quy định Quỹ sẽ đầu tư xây dựng nhà ở xã hội; đầu tư các dự án nhà ở xã hội đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội để cho thuê. Quỹ cũng tạo lập nhà ở xã hội thông qua hình thức tiếp nhận, chuyển đổi công năng nhà ở thuộc tài sản công theo quy định của pháp luật về nhà ở và pháp luật có liên quan để cho thuê.

Quỹ có thể tạo lập nhà ở, nhà ở xã hội thông qua hình thức mua từ các chủ đầu tư; đặt hàng, tiếp nhận, chuyển giao nhà ở do doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; tiếp nhận nhà ở phục vụ tái định cư, tạm cư; tiếp nhận, chuyển giao nhà ở xã hội do tổ chức, cá nhân tự nguyện đóng góp để cho thuê.

Ngoài ra, Quỹ còn được phép mua nhà ở thương mại để cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động thuê.

Quỹ nhà ở quốc gia được kỳ vọng sẽ giúp cân đối cung – cầu, điều chỉnh cơ cấu hàng hóa bất động sản, từ đó tác động làm giảm giá thành phân khúc nhà ở thương mại, giúp thị trường bất động sản phát triển ổn định và lành mạnh hơn. Đồng thời, Quỹ tạo nguồn lực dài hạn, bền vững cho phát triển nhà ở xã hội.

Theo Bộ Xây dựng, trong 10 tháng đầu năm, cả nước có 191 dự án nhà ở xã hội hoàn thành với quy mô 128.648 căn; 195 dự án đã khởi công, đang triển khai với 123.057 căn; 310 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư với quy mô 385.343 căn.

Như vậy, số lượng dự án đã hoàn thành, khởi công và chấp thuận chủ trương đầu tư đến năm 2025 đạt khoảng 60% so với chỉ tiêu 1.062.200 căn đến năm 2030.

Từ khi lộ trình xây dựng Trung tâm hành chính tỉnh dọc trục đại lộ Vinh – Cửa Lò, dự kiến khởi công vào đầu năm 2026, được công bố, thị trường bất động sản Nghệ An ghi nhận “tăng nhiệt”. Giới đầu tư, môi giới xuất hiện dày đặc tại nhiều khu vực được cho là nằm trong vùng quy hoạch.

Theo ghi nhận của phóng viên Dân trí, dọc đại lộ Vinh – Cửa Lò, đặc biệt đoạn qua địa bàn phường Vinh Lộc, giá đất tại nhiều vị trí có dấu hiệu tăng nhanh chỉ trong thời gian ngắn. Một số lô đất được rao bán chỉ sau vài ngày đã chênh lệch hàng chục triệu đồng.

Tại khu vực xã Nghi Phong cũ, nay thuộc phường Vinh Lộc, phóng viên ghi nhận nhiều người tìm hiểu đất đai, ô tô nối đuôi nhau vào các ngõ xóm.

“Năm ngoái, khu vực này chỉ 12-13 triệu đồng/m2, nhưng nay đã tăng gần gấp đôi”, anh N.T., một người buôn đất cho biết.

Chị Nguyễn Thị Huyền, trú xã Hưng Nguyên (Nghệ An) cho biết gia đình chị mua một thửa đất rộng hơn 162m2 tại xóm 5, Nghi Phong vào tháng 11 với giá 18 triệu đồng/m2. Gần đây, đã có người trả 25 triệu đồng/m2 nhưng chị chưa bán.

“Tôi cũng bất ngờ vì giá đất tăng quá nhanh, ngày nào cũng có người hỏi mua”, chị Huyền chia sẻ.

Theo đánh giá của các chuyên gia, trục đại lộ Vinh – Cửa Lò là không gian phát triển trọng điểm của Nghệ An trong chiến lược mở rộng đô thị về phía biển. Hạ tầng giao thông, liên kết hành chính, thương mại và du lịch được đầu tư trong nhiều năm qua đã tạo sức hút cho thị trường bất động sản khu vực này.

Không chỉ “nóng” ngoài thực địa, thị trường đất đai tại khu vực Nghi Phong còn sôi động trên không gian mạng. Các nền tảng mạng xã hội, Fanpage chuyên bàn về đất Nghi Phong liên tục được lập mới, đăng tải dày đặc thông tin rao bán, chào mời “đón sóng quy hoạch”, kèm hình ảnh sổ đỏ, vị trí đất và mức giá được đẩy lên từng ngày.

Nhiều bài đăng nêu rõ mức giá 15-25 triệu đồng/m2, thậm chí kèm chú thích “không thương lượng”, “chỉ chốt trong ngày”. Một số tài khoản còn phát trực tiếp tại khu vực rao bán, quay cận cảnh sổ đỏ, tuyến đường quy hoạch để thu hút người xem, tạo cảm giác giao dịch sôi động, nguồn hàng khan hiếm.

Theo tìm hiểu, nguyên nhân thị trường tăng nhiệt xuất phát từ quy hoạch dự án xây dựng Trung tâm hành chính tập trung tỉnh Nghệ An dọc đại lộ Vinh – Cửa Lò, quy mô 30-45ha.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Huy Hoàng, Chủ tịch UBND phường Vinh Lộc, cho biết việc giá đất tăng nhanh trong khi hạ tầng chưa có sự thay đổi tương ứng là dấu hiệu bất thường.

“Người dân cần hết sức tỉnh táo. Khi mua bán đất đai phải tìm hiểu kỹ hồ sơ, pháp lý của từng thửa đất, thông tin quy hoạch, tuyệt đối tránh giao dịch theo tin đồn để hạn chế rủi ro, tranh chấp về sau”, ông Hoàng khuyến cáo.

Theo luật sư Nguyễn Quốc Khánh, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản tỉnh Nghệ An, thị trường bất động sản khu vực này tăng nhanh một phần do tâm lý kỳ vọng của người dân, nhà đầu tư vào khả năng tăng giá khi khu hành chính công được triển khai.

Tuy nhiên, hiện quy hoạch khu hành chính công chưa xác định cụ thể vị trí, ranh giới tọa độ, vì vậy nhà đầu tư cần thận trọng, tránh chạy theo đám đông để hạn chế rủi ro, ảnh hưởng đến quyền lợi lâu dài.

Ông Khánh kiến nghị các cơ quan chức năng sớm công khai đầy đủ, minh bạch dữ liệu quy hoạch, tiến độ triển khai dự án; tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp quảng cáo sai sự thật, lợi dụng quy hoạch để trục lợi, tránh gây hệ lụy cho kinh tế – xã hội và người dân địa phương.