Kỳ vọng minh bạch, hạn chế “thổi giá”

Trong dự thảo mới đây của Bộ Xây dựng trình Chính phủ, Trung tâm giao dịch bất động sản được đề xuất thành lập nhằm công khai và minh bạch hóa các giao dịch trên thị trường. Đầu mối này sẽ sử dụng dữ liệu do Nhà nước quản lý, bảo đảm mọi hoạt động mua bán, chuyển nhượng, cho thuê mua bất động sản đều được giám sát và xác thực.

Theo dự thảo, việc thành lập, tổ chức và vận hành trung tâm sẽ do Chính phủ quy định chi tiết, đồng bộ với quá trình chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai và bất động sản. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống minh bạch, thống nhất, hạn chế tình trạng đầu cơ, “thổi giá”, đồng thời tạo niềm tin cho nhà đầu tư và người dân khi tham gia thị trường.

Theo kế hoạch, mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất sẽ được triển khai thí điểm trong giai đoạn 2026-2027, trên phạm vi toàn quốc. Các loại bất động sản được đưa vào giao dịch tại trung tâm bao gồm nhà ở có sẵn, nhà ở hình thành trong tương lai, quyền sử dụng đất đã có hạ tầng kỹ thuật trong dự án, cũng như quyền sử dụng đất ở được mã hóa, định danh.

Việc thí điểm thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản được nhiều người đặt kỳ vọng. Bởi thời gian qua, các hoạt động giao dịch bất động sản đang thực hiện trên tinh thần hoạt động qua sàn của doanh nghiệp quản lý, chủ yếu các hoạt động giới thiệu của các bất động sản, cũng như thực hiện một số giao dịch sơ cấp.

TS Phạm Thế Anh – Trưởng Khoa Kinh tế học, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân – cho rằng việc thành lập sàn này có ý nghĩa tích cực trong việc minh bạch hóa thông tin thị trường, giúp làm giảm tình trạng “giá ảo” và “giao dịch ảo” hiện nay.

Nếu vận hành hiệu quả, trung tâm này có thể giúp kiểm soát giá giao dịch thực tế, hạn chế tình trạng “thổi giá ảo” cũng như kê khai thấp giá để trốn thuế, đồng thời tạo cơ sở dữ liệu thống nhất phục vụ hoạch định chính sách.

Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) nêu, nếu Trung tâm được thành lập và đi vào hoạt động, đảm bảo đúng các tiêu chí đề ra, chắc chắn sẽ mang đến một cuộc cách mạng cho ngành bất động sản Việt Nam.

Theo đó, trước khi bất động sản được đưa vào giao dịch, tất cả dữ liệu liên quan sẽ được tích hợp và định danh tại Trung tâm. Điều này đảm bảo tính pháp lý minh bạch, giúp người dân giao dịch thuận tiện hơn, đồng thời Nhà nước kiểm soát được toàn bộ biến động trên thị trường bất động sản, từ giá cả, lịch sử giao dịch đến các yếu tố pháp lý.

Hiện tại, các thủ tục liên quan đến giao dịch bất động sản còn rườm rà, mất nhiều thời gian và chi phí. Người dân phải thực hiện nhiều bước như công chứng, nộp thuế, đăng ký biến động… với thời gian trung bình 45-60 ngày. Khi Trung tâm giao dịch được triển khai, các thủ tục này sẽ được thực hiện nhanh chóng, chỉ trong 1-3 ngày, thậm chí tính bằng giờ, giúp giảm thiểu thời gian và chi phí.

Cũng theo đơn vị trên, Trung tâm này không thay thế chức năng của các cơ quan khác mà chỉ đóng vai trò kết nối, xử lý dữ liệu trên nền tảng số. Mô hình này đã được triển khai thành công ở nhiều quốc gia phát triển.

Đặc biệt, trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh tiến trình chuyển đổi số, định hướng này không chỉ phù hợp với xu thế phát triển mà còn là điều kiện tất yếu, mang tính bắt buộc để nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành và tính minh bạch của thị trường.

Cần hoàn thiện pháp lý và hạ tầng thông tin

Tại hội thảo gần đây, ông Nguyễn Văn Đính – Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam – đề xuất nhiều giải pháp trọng điểm phát triển thị trường lành mạnh, trong đó có khẩn trương hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về bất động sản. Bởi đây là một trong những nguyên nhân khiến công tác điều tiết thị trường hiện nay còn kém hiệu quả.

Theo ông, cần triển khai các Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý để tăng tính minh bạch và niềm tin trong các hoạt động giao dịch.

Đồng thuận với việc hình thành sàn giao dịch bất động sản, hướng tới xây dựng thị trường minh bạch, hiệu quả nhưng ông Nguyễn Khánh Duy – Giám đốc bộ phận kinh doanh căn hộ Savills – e ngại khi thực hiện sẽ gặp một số thách thức.

Thách thức nằm ở sự đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, việc liên thông dữ liệu, chuẩn hóa quy trình đòi hỏi sự phối hợp từ nhiều bên. Hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực cũng là yếu tố đáng lưu ý, để có thể vận hành, giám sát và quản lý thông tin chặt chẽ.

Để giải quyết bài toán, ông Duy đề xuất cần hoàn thiện hành lang pháp lý cho giao dịch điện tử, công nhận giá trị pháp lý của hợp đồng, chữ ký số và chứng nhận điện tử, đảm bảo quy trình giao dịch trực tuyến có tính ràng buộc như giao dịch truyền thống. Để làm được, cơ sở dữ liệu quốc gia kết nối thông tin đất đai, nhà ở, thuế, dân cư và ngân hàng cũng phải được chuẩn hóa và liên thông.

Cuối cùng, mô hình hợp tác công – tư cần được phát huy triệt để, Nhà nước giữ vai trò hoạch định, còn doanh nghiệp cung cấp công nghệ, nền tảng vận hành và các dịch vụ hỗ trợ như định giá, tài chính, bảo hiểm, tư vấn pháp lý.

Sôi động khu vực vệ tinh TPHCM

Nói tại sự kiện gần đây, bà Trịnh Thị Kim Liên – Giám đốc Phát triển kinh doanh sản phẩm, Dat Xanh Services – cho biết từ cuối quý III, loạt dự án hạ tầng trọng điểm như đường Vành đai 3, 4 TPHCM, sân bay Long Thành, cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 2 và 9 tuyến metro bắt đầu tăng tốc, kéo theo làn sóng dịch chuyển dòng vốn đầu tư bám hạ tầng.

Các khu vực ở phía Nam như TPHCM, Đồng Nai, Tây Ninh… hay ở phía Bắc như Bắc Ninh, Thái Nguyên, Hưng Yên… đều ghi nhận dòng tiền đổ về rõ rệt.

Hạ tầng kết nối hoàn thiện là yếu tố góp phần thúc đẩy xu hướng giãn dân ra các khu vệ tinh. Nhiều chủ đầu tư cũng đẩy mạnh các hoạt động giới thiệu, khởi công, hoàn thiện dự án giai đoạn này.

Tại Tây Ninh, các doanh nghiệp trong hệ sinh thái của Tập đoàn TTC đầu tư và phát triển dự án công nghiệp – đô thị – dịch vụ hơn 42ha, phường Trảng Bàng. Trong đó, khoảng 4.000 căn hộ cho công nhân sẽ được xây dựng. Một dự án khác là Khu đô thị Bình An Đức Hòa mới khởi công gồm 6.000 căn hộ thương mại với tổng vốn đầu tư gần 10.000 tỷ đồng.

Tại khu vực TPHCM, Tập đoàn Bcons công bố đã hoàn tất xây dựng hơn 5.000 căn hộ, gần 200 căn nhà phố, trung tâm thương mại, khách sạn tại khu Bcons City.

Ngoài ra, nhiều chủ đầu tư như Masterise Homes, Phú Mỹ Hưng, Gamuda Land, TT Capital, An Gia, Đất Xanh… cũng giới thiệu ra thị trường nhiều sản phẩm ở các phân khúc khác nhau.

Đại diện PropertyGuru cho rằng nhiều chủ đầu tư rầm rộ giới thiệu sản phẩm nhưng điểm sáng thị trường thuộc về Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ. Đặc biệt, Bình Dương có nguồn cung tập trung dọc các tuyến giao thông chiến lược như Vành đai 3, Vành đai 4 và các tuyến metro cho thấy xu hướng giãn dân và phát triển đô thị vệ tinh đang được hiện thực hóa rõ nét.

Nguồn cung vẫn mất cân đối

Chia sẻ với phóng viên Dân trí, bà Đỗ Thu Hằng, Giám đốc Cấp cao, Bộ phận Nghiên cứu và Tư vấn tại Savills Hà Nội, cho biết từ đầu năm nay, các chủ đầu tư đã bắt đầu khảo sát và chuẩn bị ra mắt nhiều dự án mới, trong khi thanh khoản tại nhiều phân khúc cũng cải thiện hơn.

Tuy nhiên, đại diện Savills chỉ ra một điểm nghẽn mang tính cấu trúc là sự mất cân đối nguồn cung. Hiện phân khúc căn hộ tầm trung vẫn chiếm ưu thế, trong khi căn hộ bình dân, vừa túi tiền phù hợp với đa số người dân vẫn còn hạn chế. Nếu các chính sách phát triển nhà ở được triển khai kịp thời và quyết liệt, sự mất cân đối này sẽ sớm được giải quyết, tạo nên thị trường bền vững hơn.

Nhận định về thị trường trong năm sau, bà Hằng cho rằng đà phục hồi của thị trường căn hộ sẽ tiếp tục được củng cố nếu các yếu tố thuận lợi như nguồn cung, thanh khoản và chính sách hỗ trợ được duy trì. Vị này đánh giá cao các động thái như siết tín dụng với căn nhà thứ 2, thành lập sàn giao dịch do Nhà nước quản lý hay đẩy mạnh nhà ở xã hội, là nền tảng giúp thị trường phát triển bền vững, hướng tới nhu cầu ở thực.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng lưu ý rào cản lớn nhất vẫn là thủ tục pháp lý và chi phí đầu vào cao. Để giải quyết, bà kiến nghị cần đẩy nhanh sửa đổi văn bản hướng dẫn, ưu tiên phát triển dự án ở khu vực có chi phí đất hợp lý và kết hợp phát triển hạ tầng, giãn dân khỏi khu vực nội đô.