Ngày 12/5, Quốc hội thảo luận về Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (sửa đổi). Quy định hiện hành không cho phép doanh nghiệp được bù trừ lãi của kinh doanh bất động sản, chuyển nhượng dự án với lỗ trừ mảng kinh doanh khác khi xác định thu nhập tính thuế. Việc này để đảm bảo đóng góp ngân sách với các khoản lợi nhuận lớn từ kinh doanh bất động sản, chuyển nhượng dự án của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, dự thảo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (sửa đổi) đã “mở” với quy định này, để tháo gỡ vướng mắc và công bằng cho các doanh nghiệp kinh doanh bất động sản với đơn vị khác.

Ông Mai Văn Hải, Phó trưởng đoàn tỉnh Thanh Hóa đồng ý nên cho phép doanh nghiệp bất động sản được bù trừ lỗ. Tuy nhiên, ông lưu ý điều kiện, tiêu chí đưa ra không để doanh nghiệp có chủ đích tạo ra lỗ để giảm thuế, trục lợi chính sách và xử lý nghiêm hành vi gian lận với đơn vị bù trừ lỗ sai quy định.

Đề nghị có quy định “mở” hơn với doanh nghiệp kinh doanh bất động sản cũng được ông Phạm Văn Hòa, đại biểu tỉnh Đồng Tháp, nêu.

“Doanh nghiệp kinh doanh nhiều lĩnh vực, trong đó bất động sản lời còn mảng khác lỗ. Chúng ta không cho họ khấu trừ sẽ không hợp lý”, ông nói, đồng thời đề nghị bổ sung quy định phòng ngừa để đảm bảo khách quan giữa các doanh nghiệp.

Trước đó, tại báo cáo giải trình, tiếp thu dự thảo luật của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan này cho biết cũng có ý kiến lo ngại về rủi ro khi thực hiện chính sách này, vì doanh nghiệp có thể lợi dụng làm giảm nghĩa vụ thuế kinh doanh bất động sản, chuyển nhượng dự án đầu tư thông qua việc được bù trừ với lỗ từ mảng kinh doanh khác. Tức là, doanh nghiệp có thể được hạch toán lỗ có chủ đích.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ cần có đánh giá tác động kỹ hơn và chịu trách nhiệm khi thực hiện để loại trừ rủi ro, tránh bị lợi dụng chính sách và ảnh hưởng đến số thu từ lĩnh vực kinh doanh bất động sản.

Dự thảo luật cũng bổ sung quy định về chuyển lỗ của doanh nghiệp. Theo đó, công ty có lỗ (gồm đơn vị chuyển nhượng quyền hoặc dự án thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản) được chuyển khoản này sang năm sau và trừ vào thu nhập tính thuế. Thời gian doanh nghiệp được chuyển lỗ tối đa 5 năm.

Ông Đào Chí Nghĩa, Phó trưởng đoàn TP Cần Thơ, cho hay thực tế nhiều doanh nghiệp cố tình báo lỗ để trốn thuế, nhưng việc xử lý khó khăn, không kịp thời. Ông cho rằng cần bổ sung tiêu chí cụ thể hơn về chủ thể này, để tránh trục lợi chính sách.

Ngoài ra, thời gian doanh nghiệp được chuyển lỗ tối đa 5 năm, ông Nghĩa nói quá dài. “Cần điều chỉnh, tránh doanh nghiệp lợi dụng chuyển lỗ giảm thu nhập tính thuế. Khi đó, đơn vị kinh doanh kém buộc phải nỗ lực cải thiện tình hình”, Phó trưởng đoàn TP Cần Thơ đề nghị.

Liên quan tới ưu đãi thuế, theo dự luật mức ưu đãi 15-17% không áp dụng với thu nhập từ chuyển nhượng vốn bất động sản, dự án đầu tư và khai thác tài nguyên quý hiếm. Theo ông Nghĩa, thu nhập từ chuyển nhượng vốn, quyền tham gia dự án đầu tư mà không được ưu đãi thuế sẽ cản trở hoạt động mua bán sáp nhập, tái đầu tư khi xu hướng này ngày càng phổ biến.

“Việc không được nhận ưu đãi có thể làm giảm động lực cho các nhà đầu tư”, ông nói và đề nghị mở rộng ưu đãi này với các loại hình bất động sản công nghiệp, logistics hoặc khu công nghiệp công nghệ cao; chuyển nhượng vốn trong trường hợp tái cơ cấu doanh nghiệp.

Anh Minh

Luật Đất đai 2024 có hiệu lực từ 1/8/2024, nhưng sau một năm đã bộc lộ bất cập cần sửa.

Từ 1/7, cả nước bỏ cấp huyện và vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, gồm cấp tỉnh và phường/xã. Trong khi đó, luật hiện hành vẫn tồn tại quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, tỉnh và huyện hàng năm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng việc tồn tại quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo cả 3 cấp này là vướng mắc, chưa phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Chưa kể, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành, lĩnh vực có sử dụng đất cũng chưa thống nhất, đồng bộ. Cùng với đó, các dự án đầu tư công hay dự án quan trọng có tính chất cấp bách, đặc thù để phục vụ những nhiệm vụ chính trị, đối ngoại chưa có hoặc chưa phù hợp quy hoạch. Trước đó, các dự án nhóm này đã có ý kiến về chủ trương đầu tư từ cơ quan quản lý.

Các dự án quan trọng kể trên cũng chưa có quy định về thu hồi đất, ví dụ như những công trình phục vụ Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) hay dự án trong khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế… Luật hiện hành cũng khuyết quy định về thu hồi đất khi nhà đầu tư không thỏa thuận được phần diện tích còn lại (quy mô nhỏ), khiến dự án “treo”, gây lãng phí nguồn lực và chậm tiến độ đầu tư.

Để khắc phục những hạn chế này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất hai phương án, gồm thay thế quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện bằng cấp xã hoặc bỏ quy định này.

Cùng với đó, cơ quan soạn thỏa cũng bổ sung hai trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội. Số này gồm các dự án xây dựng cấp bách cho nhiệm vụ chính trị, đối ngoại; dự án trong khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, logistic hoặc khu đô thị, du lịch dịch vụ thương mại, văn hóa, thể thao… do HĐND cấp tỉnh quyết định. Trường hợp dự án thực hiện qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất, chủ đầu tư đàm phán được trên 75% diện tích hoặc người sử dụng, Nhà nước sẽ thu hồi phần còn lại để giao cho họ.

Luật hiện hành quy định giao, cho thuê đất phải qua đấu thầu, đấu giá quyền sử dụng đất. Thực tế qua một năm thực hiện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhìn nhận việc này cần nhiều thời gian chuẩn bị và dự án khó chọn được nhà đầu tư có năng lực, dẫn tới chậm đưa đất vào sử dụng, ảnh hưởng khả năng thu hút đầu tư. Chẳng hạn, việc bắt buộc đấu giá quyền sử dụng với quỹ đất trụ sở, cơ sở làm việc dôi dư, thu hồi từ cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp nhà nước cũng làm kéo dài thời gian, thủ tục, tăng chi phí tuân thủ, đặc biệt cho các dự án ưu đãi đầu tư.

Ngoài ra, quy định cho thuê đất trả tiền hàng năm theo luật hiện hành cũng gây khó khăn cho nhà đầu tư trong hạch toán kinh doanh, thế chấp quyền sử dụng, huy động vốn, đặc biệt với các dự án y tế, giáo dục, văn hóa, xã hội và kinh doanh dịch vụ lưu trú.

Bởi vậy, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa nội dung này theo hướng cho phép nhà đầu tư chọn hình thức thuê đất trả tiền một lần hoặc hàng năm. Riêng đơn vị sự nghiệp công lập không được chuyển nhượng hoặc thế chấp quyền sử dụng đất.

Bộ cũng bổ sung trường hợp giao đất thông qua đấu thầu với dự án có sử dụng đất thuộc trường hợp Nhà nước cho thuê thu tiền hàng năm, đối với quỹ đất do cơ quan, tổ chức được giao quản lý.

Quy định tài chính về đất đai cũng là một trong những vướng mắc cần thay đổi khi sửa luật lần này. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất việc định giá đất không còn theo “nguyên tắc thị trường”, phải bảo đảm vai trò đại diện chủ sở hữu và quyền quyết định của Nhà nước về giá đất.

Theo lý giải của cơ quan này, việc định giá đất của Nhà nước tại thị trường sơ cấp phụ thuộc vào giá trên thị trường thứ cấp và kết quả từ đơn vị tư vấn. Ngoài ra, việc xác định giá cụ thể gặp khó khăn do phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thông tin dữ liệu đầu vào chưa đầy đủ, trình độ năng lực chuyên môn, đạo đức của người định giá, biến động thị trường… Những yếu tố này không phản ánh đúng bản chất giá đất và chưa phát huy vai trò quyết định, điều tiết của Nhà nước.

Tương tự, việc sử dụng phương pháp thặng dư để định giá phụ thuộc vào khả năng thu thập thông tin, giá chuyển nhượng, thuê, loại hình kinh doanh. Phương pháp này cũng không phản ánh đúng giá trị tăng thêm của đất trong tương lai, làm cho giá do Nhà nước quyết định bị phụ thuộc, chạy theo sự biến động của thị trường.

Bởi vậy, việc Nhà nước áp dụng giá đất cụ thể khi trao quyền sử dụng cho doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư còn bị cho là tận thu từ đất, cũng như kéo dài thời gian, tăng chi phí, giảm năng lực cạnh tranh.

Tại dự thảo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất hai phương án sửa đổi. Một là Chính phủ ban hành bảng giá đất 5 năm một lần, thay vì hàng năm như hiện hành. Bảng giá này được xây dựng theo khu vực, vị trí. Hai là, bỏ giá đất cụ thể và áp dụng lại hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K). UBND cấp tỉnh sẽ ban hành hệ số K từ năm tiếp theo của kỳ 5 năm áp dụng bảng giá đất.

Cuối cùng, việc sửa Luật Đất đai 2024 nhằm đảm bảo tính đồng bộ của pháp luật trong bối cảnh hệ thống vẫn tiếp tục điều chỉnh ở nhiều lĩnh vực như đấu giá tài sản, đấu thầu, quy hoạch đô thị và nông thôn… Các địa phương lúng túng trong xử lý, triển khai bởi nhiều dự án phải trải qua nhiều giai đoạn pháp lý khác nhau.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định việc sửa Luật Đất đai sẽ giúp khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế – xã hội, tăng hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai, cũng như đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng. Dự án luật sửa đổi này dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10, và có hiệu lực từ đầu 2026 nếu được thông qua.

Anh Tú