Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) vừa kiến nghị sửa đổi dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về tháo gỡ khó khăn đối với các dự án BT, yêu cầu làm rõ khái niệm lãi suất để tránh gây thiệt thòi kép cho nhà đầu tư khi Nhà nước chậm bàn giao đất.

Trong văn bản gửi cơ quan chức năng, HoREA đề nghị thay cụm từ “mức lãi suất trung bình” bằng “mức lãi suất cho vay trung bình” tại khoản 2 Điều 12 dự thảo Nghị quyết. Điều này nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng của các nhà đầu tư đã hoàn thành nghĩa vụ xây dựng hạ tầng nhưng chưa được thanh toán quỹ đất đối ứng, đỡ bị thiệt thòi.

Lý giải về đề xuất này, Chủ tịch HoREA Lê Hoàng Châu cho biết quy định hiện tại chưa rõ ràng, dễ dẫn đến cách hiểu là áp dụng lãi suất tiền gửi tiết kiệm. Thực tế ghi nhận tại thời điểm tháng 1, lãi suất tiền gửi tại nhóm ngân hàng Big4 (BIDV, VietinBank, Vietcombank, Agribank) chỉ dao động từ 0,2-5,3%/năm, trong khi lãi suất cho vay thực tế lên tới 5-10,5%/năm.

Nếu áp dụng mức lãi suất thấp như tiền gửi, nhà đầu tư sẽ bị thiệt thòi nặng nề vì thực tế họ đang phải gánh chi phí lãi vay rất cao để duy trì dự án trong thời gian chờ đợi bàn giao đất, ông Châu nhấn mạnh.

Doanh nghiệp cần đất, không cần lãi là điều HoREA nhấn mạnh. Mục tiêu cao nhất của nhà đầu tư BT là nhận quỹ đất để triển khai dự án đối ứng, tạo giá trị gia tăng và hiệu quả kinh tế cho xã hội. Việc nhận tiền lãi chỉ là giải pháp tình thế khi Nhà nước chậm trễ. Mức bồi hoàn phải tương xứng với chi phí vốn mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong suốt giai đoạn từ khi bàn giao công trình đến khi nhận được quyết định giao đất chính thức.

Hiệp hội đề xuất quy định nhà đầu tư được hưởng thêm một khoản tiền tương ứng với mức lãi suất cho vay trung bình của các ngân hàng thương mại. Thời gian được hưởng tính từ thời điểm nghiệm thu hoàn thành hạng mục công trình hoặc công trình dự án BT đến thời điểm có quyết định giao đất, cho thuê đất.

Hiệp hội cũng kiến nghị bổ sung quy định thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT là thời điểm nhà đầu tư bàn giao công trình dự án BT đã được Kiểm toán Nhà nước kiểm toán.

Việc xác định thời điểm là quan trọng, nhằm đảm bảo công bằng với Nhà nước và nhà đầu tư dự án BT, đặc biệt nhà đầu tư vì cần đảm bảo “nguyên tắc ngang giá, xác định tại cùng một thời điểm”.

Cụ thể, Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về một số cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật và chỉ tiêu pháp lệnh đột phá phát triển nhà ở xã hội.

Tại văn bản này, Bộ đề xuất người được bố trí tái định cư theo hình thức mua, thuê mua nhà ở xã hội; hộ gia đình, cá nhân thuộc đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất hoặc thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho dự án nhà ở xã hội thì được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Cá nhân, hộ gia đình thuộc diện này cũng không phải đáp ứng điều kiện về nhà ở và điều kiện về thu nhập, trừ trường hợp đã được mua, thuê mua nhà ở xã hội theo quy định.

Theo lý giải từ Bộ, pháp luật về đất đai đã có quy định về bồi thường nhà ở khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất ở. Tuy nhiên, trên thực tế, cơ chế này hầu như chưa được áp dụng rộng rãi do địa phương không có sẵn quỹ nhà để bố trí, chưa có hướng dẫn cụ thể về quy trình, tiêu chí, định giá nhà bồi thường.

Trong khi đó, tâm lý người dân muốn nhận tiền hơn là nhận nhà, còn chủ đầu tư ngại bố trí quỹ nhà vì ảnh hưởng đến cơ cấu sản phẩm.

Những bất cập này khiến tiến độ thu hồi đất và giải phóng mặt bằng tại nhiều địa phương bị kéo dài, đặc biệt với các dự án nhà ở xã hội và khu đô thị mới. Người dân chậm được bố trí chỗ ở ổn định, phát sinh khiếu nại; doanh nghiệp không có mặt bằng sạch để triển khai dự án, làm chậm mục tiêu phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội…

Pháp luật về nhà ở cũng có quy định hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất mà chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở, đất ở, nếu đáp ứng điều kiện chưa có nhà, hoặc diện tích nhà ở bình quân đầu người dưới mức tối thiểu thì được mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Để tạo cơ chế khuyến khích người dân nhanh chóng bàn giao đất cho Nhà nước khi thu hồi làm nhà ở xã hội, giúp sớm có quỹ đất sạch, Bộ cho rằng cần có cơ chế ưu đãi, cho phép người dân, hộ gia đình bị thu hồi đất được ưu tiên mua nhà ở xã hội tại dự án đó mà không cần đáp ứng điều kiện về nhà ở, điều kiện về thu nhập cũng như không phải thực hiện bốc thăm.

Theo quy định hiện hành của Luật Nhà ở 2023, 12 đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội gồm:

Người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ thuộc trường hợp được hỗ trợ cải thiện nhà ở theo quy định của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng.

Hộ gia đình nghèo, cận nghèo tại khu vực nông thôn.

Hộ gia đình nghèo, cận nghèo tại khu vực nông thôn thuộc vùng thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai, biến đổi khí hậu.

Hộ gia đình nghèo, cận nghèo tại khu vực đô thị.

Người thu nhập thấp tại khu vực đô thị.

Công nhân, người lao động đang làm việc tại doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong và ngoài khu công nghiệp.

Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, công nhân công an, công chức, công nhân và viên chức quốc phòng đang phục vụ tại ngũ; người làm công tác cơ yếu, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu hưởng lương từ ngân sách Nhà nước đang công tác.

Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức.

Đối tượng đã trả lại nhà ở công vụ theo quy định tại khoản 4 Điều 125 của Luật này, trừ trường hợp bị thu hồi nhà ở công vụ do vi phạm quy định của Luật này.

Hộ gia đình, cá nhân thuộc trường hợp bị thu hồi đất và phải giải tỏa, phá dỡ nhà ở theo quy định của pháp luật mà chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở, đất ở.

Học sinh, sinh viên đại học, học viện, trường đại học, cao đẳng, dạy nghề, trường chuyên biệt theo quy định của pháp luật; học sinh trường dân tộc nội trú công lập.

Doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong khu công nghiệp.