Giá căn hộ leo thang, người mua “sốc”

Giá căn hộ tại TPHCM tiếp tục tăng nhanh, đẩy người mua nhà vào tình thế ngày càng khó khăn. Chị Như Yên (phường Bình Trưng) cho biết, đầu năm nay được bạn bè rủ mua một căn hộ 2 phòng ngủ tại quận 9 (cũ) với giá khoảng 3 tỷ đồng nhưng do dự vì cho rằng khu vực này khá xa trung tâm, không tiện đi lại. Tuy nhiên, chỉ sau chưa đầy một năm, căn hộ tại dự án này đã tăng lên gần 4 tỷ đồng, khiến chị không khỏi “sốc”.

Với ngân sách khoảng 3 tỷ đồng, chị Như Yên từng kỳ vọng có thể mua được một căn hộ mới trong khu vực trên. Thế nhưng, khi khảo sát thị trường, chị mới nhận ra mức tài chính này gần như không còn phù hợp. Ngay cả tại đường Lò Lu, nơi từng được xem là vùng giá mềm, một dự án mới chào bán với giá khoảng 70 triệu đồng/m2, khiến căn hộ 2 phòng ngủ cũng có giá lên tới 5-5,5 tỷ đồng.

Lãnh đạo một doanh nghiệp bất động sản thừa nhận, giá nhà đang tăng nhanh hơn nhiều so với thu nhập. Trong khi thu nhập bình quân của người dân chỉ tăng khoảng 6-8% mỗi năm, giá nhà lại tăng 12-20%/năm suốt hơn một thập kỷ qua, tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa khả năng tài chính và giá trị bất động sản.

Trong khi đó, CBRE Việt Nam ghi nhận thị trường trong năm nay, giá căn hộ tại TPHCM tăng mạnh. Khoảng 90% nguồn cung mới thuộc phân khúc cao cấp và hạng sang. Giá bán sơ cấp bình quân trong quý IV tăng khoảng 18% so với cùng kỳ năm trước, đạt xấp xỉ 90 triệu đồng/m2.

Theo các chuyên gia, bức tranh chung của thị trường bất động sản năm nay vẫn là tình trạng khan hiếm nguồn cung tại khu vực lõi đô thị. Khu vực trung tâm cũ của TPHCM gần như không có dự án mới, cả ở phân khúc căn hộ cao tầng lẫn nhà thấp tầng. Việc thiếu hụt nguồn cung kéo dài khiến giá bán trên thị trường sơ cấp và thứ cấp tiếp tục duy trì xu hướng tăng.

Bà Dương Thùy Dung, Giám đốc điều hành CBRE Việt Nam, cho biết dữ liệu cho thấy nguồn cung tương lai tại TPHCM và các khu vực lân cận dự kiến sẽ cải thiện trong giai đoạn 2026-2027. Tuy nhiên, song song với nguồn cung tăng, mặt bằng giá bán vẫn được dự báo tiếp tục đi lên ở mức 2 chữ số, tùy chiến lược giá của từng dự án.

Người có tiền cũng dè chừng vay ngân hàng

Không chỉ người thu nhập trung bình, ngay cả nhóm có tài chính khá cũng tỏ ra thận trọng với các khoản vay mua nhà. Trong bối cảnh mặt bằng giá cao, việc chỉ có 30% vốn tự có đồng nghĩa với rủi ro. Khoản vay lớn kéo theo áp lực trả nợ gốc và lãi tăng cao, đặc biệt khi lãi suất ưu đãi kết thúc.

Thực tế cho thấy, không ít trường hợp buộc phải bán nhà để trả nợ khi lãi suất thả nổi tăng mạnh hoặc thu nhập bị ảnh hưởng bởi biến động kinh tế. Theo CBRE Việt Nam, khoảng 64% người mua nhà hiện nay phải sử dụng đòn bẩy tín dụng, phản ánh áp lực tài chính ngày càng lớn.

Khảo sát cũng cho thấy sự phân hóa rõ rệt: Nhóm có thu nhập trên 70 triệu đồng/tháng thường muốn vay dưới 30% giá trị bất động sản, trong khi nhóm thu nhập dưới 30 triệu đồng/tháng sẵn sàng vay tới 70%.

Lo ngại này càng gia tăng khi lãi suất có dấu hiệu đi lên. Vào thời điểm cuối năm, lãi suất huy động tại nhiều ngân hàng tăng, kéo theo lãi suất cho vay mua nhà. Một số ngân hàng đã nâng lãi suất ưu đãi năm đầu lên khoảng 8%/năm, trong khi lãi suất thả nổi có thể lên tới 13-14%/năm. Đáng chú ý, các gói vay ưu đãi dành cho người trẻ dưới 35 tuổi tại khối ngân hàng quốc doanh cũng đã dừng triển khai.

Lãnh đạo một doanh nghiệp bất động sản thừa nhận lãi suất cho vay tăng thì người mua sẽ lo lắng. Người mua nhà phải chịu áp lực lớn từ khoản vay, biến động lãi suất và những hạn chế trong chính sách tín dụng khiến việc sở hữu nhà càng thêm khó khăn.

Tính toán của Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cho thấy, với khoản vay 2,5 tỷ đồng trong 20 năm, với lãi suất cố định 8%/năm trong 5 năm đầu, lãi suất trong 15 năm còn lại từ 11-14% thì họ sẽ phải chi trả gần 21 triệu mỗi tháng trong 5 năm đầu, từ 28-33 triệu/tháng trong 15 năm còn lại với phương án trả góp cố định.

Trong 20 năm, người mua nhà đều phải chi trả số tiền trung bình khoảng 27-30 triệu đồng mỗi tháng. Tính toán dựa trên nguyên tắc chi phí cho nhà ở không quá 30% thu nhập, thì mỗi cá nhân hoặc hộ gia đình phải kiếm được 90 triệu/tháng để đảm bảo cân bằng tài chính.

Với áp lực này, chuyên gia Savills cho rằng người mua không nên “mạo hiểm” với khoản vay quá sức. Một khoản trả góp ổn định khoảng 1/3 thu nhập sẽ khả thi hơn rất nhiều so với mức một nửa thu nhập trở lên – ngưỡng đang khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ cảm thấy “đuối sức”. Mức vay an toàn nên cân nhắc là tối đa 50% giá trị bất động sản.

Bên cạnh việc kiểm soát đòn bẩy tài chính, người mua cần cân nhắc kỹ khả năng trả nợ, chọn dự án có pháp lý rõ ràng và chủ đầu tư uy tín. Không ít khách hàng gặp rắc rối khi dự án đình trệ hoặc chủ đầu tư không thực hiện đúng cam kết hỗ trợ lãi suất, gây ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống – đặc biệt khi mua nhà thường là khoản đầu tư lớn nhất của đời người.

Chọn lối đi riêng

Trước áp lực ngày càng lớn, nhiều người buộc phải tìm kiếm các giải pháp thay thế. Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) khuyến nghị thay vì cố mua nhà trong khu vực trung tâm với giá cao, người mua có thể cân nhắc các khu vực vùng ven hoặc tích lũy ít nhất 30-50% giá trị căn nhà trước khi vay để giảm áp lực tài chính.

Theo một khảo sát trên 1.000 người tiêu dùng trong độ tuổi 18-44 cho thấy xu hướng “ở thuê dài hạn” ngày càng rõ nét. Nhóm này chấp nhận thuê nhà thay vì mua bằng mọi giá, do lo ngại giá bất động sản vượt khả năng chi trả. Phần lớn là người độc thân, chưa có kế hoạch mua nhà, ưu tiên sử dụng tiền tích lũy cho du lịch, trải nghiệm; chỉ khoảng 15% trong nhóm này đầu tư vào bất động sản.

Bên cạnh đó, nhà ở xã hội đang dần được xem là một lựa chọn thực tế hơn khi khung pháp lý, quỹ đất và chính sách tín dụng ưu đãi từng bước được hoàn thiện. Dù quá trình triển khai vẫn còn độ trễ, phân khúc này đang được đặt lại đúng vị trí là một trụ cột của chính sách an sinh.

Ngày 29/1 vừa qua, bảng điện tử tại thị trường chứng khoán Hong Kong và Trung Quốc đại lục chứng kiến một sắc xanh đầy phấn khích (màu tăng điểm tại thị trường quốc tế). Những cái tên từng ngập trong khủng hoảng như China Aoyuan hay Logan Group bất ngờ bứt phá ngoạn mục.

Động lực thị trường đến từ một thông tin được truyền thông địa phương loan báo: Các doanh nghiệp bất động sản không còn phải báo cáo dữ liệu liên quan đến chính sách “3 lằn ranh đỏ”.

Sau nhiều năm thị trường chìm trong băng giá, động thái này của Bắc Kinh được ví như việc tháo bỏ chiếc vòng kim cô. 

Khi “chiếc vòng kim cô” âm thầm được nới lỏng

Để hiểu được tầm quan trọng của sự kiện này, cần nhìn lại thời điểm năm 2020. Khi đó, Bắc Kinh, với quyết tâm hạ nhiệt cơn sốt đất và giảm thiểu rủi ro tài chính, đã tung ra bộ quy tắc “ba lằn ranh đỏ”. Đây là bộ ba tiêu chí khắt khe nhằm giới hạn tỷ lệ nợ trên tiền mặt, nợ trên tài sản và nợ trên vốn chủ sở hữu. Mục tiêu rất rõ ràng: Chặn đứng thói quen dùng đòn bẩy tài chính vô tội vạ của các chủ đầu tư.

Thế nhưng, liều thuốc này dường như quá mạnh. Nó không chỉ kìm hãm đà tăng trưởng nóng mà còn vô tình kích hoạt một cuộc khủng hoảng thanh khoản diện rộng bắt đầu từ giữa năm 2021. Hàng loạt “tượng đài” sụp đổ, mà điển hình là sự tan rã của China Evergrande hay những khó khăn chồng chất của Country Garden.

Theo tờ Beijing News và các nguồn tin từ Bloomberg, việc gỡ bỏ chính sách này thực tế mang tính chất “hợp thức hóa” nhiều hơn là một cú quay xe đột ngột. Các nguồn tin thân cận tiết lộ rằng, nhiều doanh nghiệp địa ốc đã âm thầm ngừng nộp các báo cáo liên quan đến ba chỉ tiêu này từ đầu năm 2023. Điều này cho thấy, giới chức Trung Quốc đã nhận ra sự cứng nhắc của chính sách và từng bước nới lỏng âm thầm để cứu vãn tình thế trước khi công bố rộng rãi.

Phản ứng của thị trường tài chính là ngay lập tức và bùng nổ. Cổ phiếu của China Aoyuan tăng vọt gần 33%, Logan Group leo hơn 20%, và ngay cả một ông lớn đang chật vật như China Vanke cũng ghi nhận mức tăng 10% tại sàn Hong Kong. Chỉ số CSI 300 Bất động sản chạm mức cao nhất trong hai tháng.

Rõ ràng, tâm lý nhà đầu tư đang khao khát một tin vui, và việc chính thức xóa bỏ rào cản tâm lý mang tên “3 lằn ranh đỏ” chính là mồi lửa họ mong chờ.

Thực tế phũ phàng sau bảng điện tử xanh

Tuy nhiên, rời mắt khỏi bảng điện tử và nhìn vào thực tế kinh doanh, câu chuyện không “màu hồng” như những con số tăng trưởng kia. Giới phân tích và chính những người trong cuộc đều giữ thái độ thận trọng, thậm chí là hoài nghi về tác động thực tế của động thái này.

Ông Liu Shui, một chuyên gia phân tích kỳ cựu tại China Index Holdings, nhận định trên Bloomberg rằng việc tiếp tục thực thi chính sách này thực tế “không còn nhiều ý nghĩa”.

Lý do rất chua chát: Hầu hết các doanh nghiệp mở rộng quá mức, những đối tượng mà chính sách này nhắm tới, đều đã vỡ nợ hoặc đang trong quá trình tái cơ cấu đau đớn. Những người còn trụ lại được đã tự động chuyển dịch sang mô hình phát triển an toàn hơn, không còn dám chạy theo quy mô bằng mọi giá.

Vấn đề cốt lõi hiện nay không còn nằm ở việc Chính phủ cho phép vay bao nhiêu, mà là ở việc ai dám cho vay và ai dám đi vay.

Một lãnh đạo cấp cao của một công ty địa ốc tư nhân tại Thượng Hải chia sẻ với Reuters trong sự bất lực. Doanh nghiệp của ông, dù đã nỗ lực đưa ra tài sản thế chấp và dù chính phủ đã có nhiều văn bản khuyến khích tín dụng, vẫn không thể tiếp cận dòng vốn mới từ ngân hàng. “Tôi không thấy các doanh nghiệp tư nhân có thể sống sót bằng cách nào”, vị lãnh đạo này cay đắng thừa nhận.

Ông Cusson Leung, Giám đốc đầu tư của KGI Asia, cũng đồng tình với quan điểm này. Theo ông, việc gỡ bỏ “3 lằn ranh đỏ” chủ yếu giải quyết vấn đề tâm lý. Nó phát đi tín hiệu rằng chính sách của chính phủ đã bớt hà khắc hơn. Nhưng với các ngân hàng thương mại, quyết định giải ngân vẫn dựa trên hồ sơ rủi ro.

Trong bối cảnh thị trường bất động sản vẫn đang dò đáy, tài sản thế chấp sụt giảm giá trị, các tổ chức tài chính có lý do chính đáng để tiếp tục “đóng băng” hầu bao của mình. Họ thà đứng ngoài cuộc còn hơn là ném tiền vào một lĩnh vực chưa thấy ánh sáng cuối đường hầm.

Niềm tin – Mảnh ghép quan trọng vẫn còn thiếu

Cuộc khủng hoảng bất động sản Trung Quốc hiện nay không đơn thuần là khủng hoảng thanh khoản (thiếu tiền), mà đã chuyển sang khủng hoảng niềm tin (thiếu người mua).

Dữ liệu mới nhất cho thấy một bức tranh ảm đạm: Giá nhà mới tại Trung Quốc trong tháng 12/2025 tiếp tục giảm 2,7% so với cùng kỳ, mức giảm nhanh nhất trong 5 tháng. Đầu tư vào bất động sản cả năm 2025 bốc hơi 17,2%. Ngay cả những doanh nghiệp được coi là “con cưng” hay có nền tảng tốt như China Vanke cũng phải vất vả đàm phán để hoãn thanh toán nợ, tránh nguy cơ vỡ nợ trong gang tấc.

Ông John Lam, chuyên gia phân tích của UBS, cảnh báo rằng còn quá sớm để nói đến sự ổn định. Doanh số bán nhà mới vẫn yếu ớt bởi người dân Trung Quốc đang lo ngại về thu nhập và sự bất ổn của nền kinh tế. Khi niềm tin của người mua nhà chưa trở lại, dòng tiền từ bán hàng – nguồn máu chính của các doanh nghiệp địa ốc – sẽ tiếp tục tắc nghẽn. Việc nới lỏng quy định vay vốn lúc này giống như việc mở rộng cửa đập thủy điện nhưng lại không có nước ở thượng nguồn.

Thêm vào đó, tư duy điều hành của Bắc Kinh dường như cũng đã thay đổi. Theo ông Robert Ciemniak, CEO của Real Estate Foresight, định hướng hiện tại là “hỗ trợ nhưng không kích thích”.

Chính phủ muốn ổn định thị trường để tránh sụp đổ hệ thống, nhưng không muốn bơm tiền để thổi lại bong bóng giá nhà như trước kia. Các biện pháp như chính quyền địa phương mua lại quỹ đất hay chuyển đổi sang nhà ở xã hội được đánh giá là tích cực, nhưng quy mô và tốc độ triển khai vẫn chưa đủ để tạo ra cú hích lớn.

Việc xóa bỏ “3 lằn ranh đỏ” có thể được xem là dấu chấm hết cho một kỷ nguyên siết chặt kỷ luật tài chính hà khắc nhất lịch sử ngành địa ốc Trung Quốc. Nó mang lại một liều thuốc tinh thần quý giá, giúp cải thiện tâm lý nhà đầu tư chứng khoán và phát đi thông điệp thiện chí từ Bắc Kinh.

Tuy nhiên, để vực dậy cả một ngành công nghiệp đang “ngấm đòn” sâu sắc, chỉ một động tác cởi trói về mặt chính sách là chưa đủ. Các chuyên gia từ Goldman Sachs nhận định rằng giai đoạn tồi tệ nhất có thể đã qua, nhưng con đường phục hồi sẽ rất dài và gập ghềnh.