Ngày 13/2, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà thừa ủy quyền Thủ tướng, ký Chỉ thị 05 về đẩy nhanh tiến độ đo đạc lập bản đồ địa chính, đăng ký đất đai và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.

Chính phủ đánh giá tiến độ đo đạc, làm sạch dữ liệu này vẫn còn chậm. Việc thống kê và hạch toán đất đai trong nền kinh tế chưa đầy đủ. Nguyên nhân do một số địa phương chưa coi đây là nhiệm vụ cấp bách để tập trung thực hiện, tài liệu và hạ tầng công nghệ để xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai thiếu đồng bộ.

Tại Chỉ thị 05, Chính phủ yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai trong tháng 12.

Các nhiệm vụ còn lại của chiến dịch làm sạch dữ liệu đất đai cần được Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì, cùng các đơn vị liên quan hoàn tất trong tháng 3. Bộ này cũng có trách nhiệm tập trung nguồn lực xây dựng, chọn giải pháp đẩy nhanh tiến độ hạ tầng kỹ thuật, phần mềm để thống nhất quản lý, vận hành hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu tại trung ương trong tháng sau.

Đồng thời, việc triển khai các dịch vụ công trực tuyến, kết nối dữ liệu đất đai với cơ quan thuế để tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp thực hiện thủ tục hành chính… phải hoàn thành vào tháng 6.

Cơ sở dữ liệu đất đai được xây dựng dựa vào bản đồ địa chính, hồ sơ đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng, thống kê, kiểm kê, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất… Thời gian qua, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng Bộ Công an đã rà soát gần 62 triệu thửa đất. Trong đó, 24 triệu thửa đất và nhà ở đã được làm sạch, đảm bảo tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.

Đến quý IV/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã hoàn thành xây dựng 4 dữ liệu thành phần về đất đai ở cấp trung ương, gồm hiện trạng sử dụng đất cấp vùng và cả nước; quy hoạch, kế hoạch sử dụng; khung giá và điều tra cơ bản về đất đai. Tuy nhiên, các khối dữ liệu này vẫn cần được cập nhật để phù hợp quy định hiện hành.

Anh Tú

Áp dụng bảng giá đất lần đầu

Từ 1/1, hệ thống bảng giá đất lần đầu theo Luật Đất đai 2024 chính thức có hiệu lực, thay thế cho bảng giá ban hành theo Luật Đất đai 2013 (gia hạn đến 31/12/2025). Bảng giá lần đầu được xây dựng theo loại, vị trí, khu vực đất với nguyên tắc thị trường và được sửa đổi, bổ sung khi cần thiết.

Từ cuối năm ngoái, liên tiếp các địa phương công bố bảng giá đất mới với xu hướng tăng như Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thanh Hóa… Tại Thủ đô, giá đất ở biến động mạnh tại một số xã ngoại thành như Đông Anh, Hoài Đức, Đan Phượng, An Khánh, dao động 24-26%. Tương tự, bảng giá đất lần đầu của TP HCM áp dụng đầu năm sau tăng hầu hết ở các khu vực, song không đồng đều, Bình Dương cũ tăng cao nhất, có nơi gấp 8 lần mức hiện hành.

Theo các chuyên gia, bảng giá mới tiệm cận giá thị trường giúp tăng tính minh bạch cho thị trường, hạn chế tình trạng “hai giá” kéo dài nhiều năm, tăng thu ngân sách và thúc đẩy công tác giải phóng mặt bằng.

Dù vậy, nhiều chuyên gia lưu ý mức điều chỉnh tăng mạnh ở một số khu vực sẽ kéo chi phí tài chính liên quan đến đất leo thang, gồm tiền sử dụng đất, lệ phí, thuế chuyển nhượng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp phát triển dự án và người mua nhà ở thực.

Ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), cho rằng chi phí đầu tư leo thang kéo giá thành sản phẩm tiếp tục tăng theo, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nhà ở và tính thanh khoản của thị trường. Ông nhấn mạnh việc xây dựng bảng giá đất cần hướng đến mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi cho môi trường đầu tư, kiểm soát biến động giá và thúc đẩy sản xuất kinh doanh.

Giảm 70% tiền chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư

Nghị quyết về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn thực hiện Luật Đất đai mới cho phép giảm tiền sử dụng đất khi chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư từ đầu năm 2026. Cụ thể, người dân chuyển đất nông nghiệp sang đất ở trong hạn mức chỉ phải nộp 30% phần chênh lệch giữa giá đất ở và nông nghiệp.

Với phần vượt nhưng không quá một lần hạn mức, người dân sẽ nộp 50% chênh lệch. Nếu phần vượt trên một lần hạn mức, khoản phải nộp là toàn bộ chênh lệch giữa giá đất nông nghiệp và đất ở như hiện hành.

Chính sách mới được đánh giá là “phao cứu sinh” cho hộ gia đình có nhu cầu tách thửa, xây nhà. Ông Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý bất động sản, nhìn nhận quy định gắn mức ưu đãi tiền sử dụng đất (30%, 50%) với hạn mức giao đất ở tại địa phương góp phần bảo vệ đúng nhóm cần được hỗ trợ, và ngăn chặn tình trạng “gom” đất nông nghiệp rồi chuyển mục đích hàng loạt để hưởng chênh lệch.

Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý việc giảm tiền chuyển đổi khá hẹp, chỉ áp dụng một lần cho hộ gia đình, cá nhân tính trên một thửa đất, và gắn với hạn mức giao đất ở tại địa phương. Do đó, trường hợp hộ gia đình có nhiều con, cần chia tách đất để ổn định chỗ ở lâu dài vẫn có thể gặp khó khăn, bởi số lần được giảm giới hạn.

Bổ sung 3 trường hợp thu hồi đất

Từ 1/1, Quốc hội chốt thêm 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội. Thứ nhất là thu hồi đất để thực hiện dự án khu thương mại tự do hay trong trung tâm tài chính quốc tế.

Thứ hai là trường hợp chủ đầu tư đã đàm phán được trên 75% diện tích và hơn 75% người có đất. HĐND cấp tỉnh sẽ xem xét, thông qua việc thu hồi phần đất còn lại để giao cho chủ đầu tư. Cuối cùng, trường hợp Nhà nước thu hồi để tạo quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT, cho thuê đất, tiếp tục sản xuất kinh doanh.

Ông Phạm Thanh Tuấn đánh giá quy định mới giúp tăng tính khả thi cho những dự án thương mại quy mô lớn vốn phải thỏa thuận với nhiều hộ dân nhờ cơ chế hỗ trợ khi đạt mức đồng thuận cao. Chính sách này góp phần tháo gỡ vướng mắc với dự án theo mô hình xây dựng – chuyển giao (BT) và doanh nghiệp cần bố trí lại đất để duy trì hoạt động khi Nhà nước thu hồi đất. Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả, ông Tuấn lưu ý cơ quan quản lý cần tăng cường minh bạch quản lý đất đai, kiểm soát chặt rủi ro lạm dụng chính sách.

Miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp thêm 5 năm

Nghị quyết kéo dài thời gian miễn thuế đất nông nghiệp cũng có hiệu lực từ 1/1. Hộ gia đình, cá nhân và tổ chức trực tiếp sử dụng đất để sản xuất nông nghiệp sẽ được miễn thuế đất này tới hết 2030, tức thêm 5 năm. Việc này để đảm bảo an ninh lương thực, tăng cạnh tranh của Việt Nam.

Trường hợp Nhà nước giao đất nhưng tổ chức, cá nhân không trực tiếp sử dụng và cho đơn vị khác thuê lại để sản xuất nông nghiệp, họ phải nộp 100% thuế đất nông nghiệp trong thời gian Nhà nước chưa thu hồi đất.

Theo Bộ Tài chính, việc miễn thuế đất nông nghiệp sẽ khuyến khích tập trung đất đai để sản xuất quy mô lớn, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại hóa. Đây không chỉ là giải pháp hỗ trợ nông dân mà còn là chiến lược dài hơi nhằm phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Ngọc Diễm

Chỉ đạo nêu trên được Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu tại phiên họp Chính phủ chuyên đề xây dựng pháp luật ngày 22/5, khi thảo luận về đề nghị xây dựng Luật Dân số.

Việc nghiên cứu mở rộng chính sách nhà ở xã hội cho gia đình đông con nhằm khuyến khích người dân sinh con và phát triển con người toàn diện cả về đức, trí, thể, mỹ.

Thủ tướng nhấn mạnh, cần chuyển trạng thái từ quan điểm “dân số kế hoạch hóa” sang dân số phát triển và ứng phó già hóa dân số.

Nhà ở xã hội là nhà ở có sự hỗ trợ của Nhà nước, với mục đích cung cấp nhà ở giá rẻ cho một số nhóm ưu tiên.

Hiện các nhóm được hưởng chính sách mua nhà ở xã hội, gồm: Người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ; hộ nghèo, cận nghèo ở nông thôn và đô thị. Lao động làm việc tại các khu công nghiệp, người thu nhập thấp, cán bộ làm việc trong lực lượng vũ trang… cũng trong diện được hưởng chính sách về loại nhà ở này.

Tháng 8 năm ngoái, Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) từng đề xuất ưu tiên hỗ trợ một lần khi mua nhà ở xã hội với cặp vợ chồng có hai con, nhằm cải thiện tình trạng mức sinh thấp. Theo VARS, giá nhà ngày càng tăng cao, đẩy mặt bằng thuê tăng theo đã gây áp lực đến chi phí sinh hoạt của người dân. Áp lực chi tiêu và tiền thuê nhà mỗi tháng khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ chỉ dám sinh một con hoặc trì hoãn việc sinh con.

Hơn nữa, mức sinh tại Việt Nam đang xuống thấp, tốc độ già hóa dân số nhanh, lan rộng trong các đô thị. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính) năm 2024, số con trung bình của một phụ nữ Việt Nam trong độ tuổi sinh đẻ là 1,96 – mức thấp nhất từ trước đến nay, trong khi năm 1989 là 3,6.

Chẳng hạn tại TP HCM, mức sinh giảm rõ rệt từ 1,42 con trên một phụ nữ năm 2023 xuống 1,32 con vào năm ngoái. Độ tuổi kết hôn trung bình lần đầu tại thành phố đạt 30,4, mức kỷ lục toàn quốc. Hệ lụy của xu hướng này là thiếu hụt nguồn nhân lực trẻ, giảm lực lượng và năng suất lao động, tạo gánh nặng an sinh xã hội.

Theo Đề án phát triển 1 triệu căn nhà ở xã hội tới 2030, đến năm 2024, cả nước phát triển 130.000 căn. Tuy nhiên, báo cáo từ Bộ Xây dựng cho thấy dù nỗ lực, các địa phương chỉ hoàn thành được 21.000 căn, tương ứng hơn 16% kế hoạch.

Giai đoạn 2025-2030, Thủ tướng giao nhiệm vụ cả nước cần đạt mục tiêu hơn 995.000 căn hộ. Trong đó, Hà Nội phải hoàn thành gần 45.000 căn, còn TP HCM khoảng 67.000 căn.

Chính phủ cũng đang trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết thí điểm một số cơ chế đặc thù phát triển nhà ở xã hội. Trong đó, Chính phủ đề xuất lập Quỹ nhà ở quốc gia – một quỹ tài chính ngoài ngân sách, hoạt động phi lợi nhuận để hỗ trợ xây nhà ở xã hội, nhà giá rẻ cho người có nhu cầu.

Vũ Tuân