TP HCM đang xem xét thí điểm việc bỏ giấy phép xây dựng, chuyển sang hình thức đăng ký xây dựng với nhà riêng lẻ và các công trình. Theo đề xuất, người dân tại các khu vực đã có quy hoạch 1/500, các công trình thuộc khu vực đã phê duyệt thiết kế đô thị hoặc quy chế quản lý kiến trúc đô thị, sẽ không cần xin giấy phép xây dựng như trước. Thay vào đó, họ chỉ cần thực hiện thủ tục đăng ký với chính quyền địa phương.

Sở Xây dựng cho biết đang phối hợp với các sở, ngành và UBND quận, huyện, TP Thủ Đức nghiên cứu để tham mưu thành phố ban hành các hướng dẫn cụ thể về việc bỏ cấp phép xây dựng trong tháng 6.

Nói với VnExpress về mô hình đăng ký thay vì cấp phép xây dựng, Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM, đơn vị đã đề xuất áp dụng mô hình trên, cho biết hình thức này chính là chuyển từ “xin phép xây dựng” sang “đăng ký xây dựng”.

“Đây không đơn thuần là cải cách thủ tục hành chính mà còn thay đổi tư duy quản lý nhà nước và xác lập rõ hơn quyền, trách nhiệm của người dân”, ông nói.

Theo cơ chế hiện nay, người dân muốn xây nhà phải làm hồ sơ xin phép, gồm nộp bản vẽ, chờ cơ quan thẩm tra hiện trạng và phê duyệt mới được xây dựng. Quá trình này thường kéo dài 15-30 ngày, thậm chí lâu hơn nếu có vướng mắc. Không có giấy phép, công trình bị xem là xây dựng trái phép, dù bản vẽ có thể đã đúng quy hoạch và quy chuẩn. Quá trình cấp phép vì vậy trở thành “nút thắt” mà trong nhiều trường hợp bị lợi dụng để gây phiền hà, phát sinh chi phí không chính thức cho người dân.

Ở mô hình mới, người dân chỉ cần đăng ký xây dựng – tức gửi thông báo kèm hồ sơ thiết kế đến chính quyền địa phương (dự kiến là cấp phường) trước khi khởi công. Cơ quan chức năng không cần phê duyệt từng trường hợp cụ thể mà sẽ chuyển sang hậu kiểm. Nếu công trình đúng quy định sẽ được hoàn công; nếu sai phạm sẽ bị xử lý.

“Khác biệt cốt lõi của hai hình thức này là xin phép xây dựng thì phải chờ cho phép mới được làm. Còn đăng ký là thông báo với chính quyền rằng, tôi sẽ xây nhà và làm đúng quy định. Nhà nước vẫn quản lý nhưng bỏ được cơ chế ‘xin – cho’ dễ phát sinh tiêu cực”, ông Thuận chia sẻ.

Theo ông Thuận, hình thức đăng ký xây dựng có thể áp dụng ngay tại các khu vực đã có quy hoạch chi tiết 1/500 và quy chế kiến trúc đô thị. Phụ lục 18 của Quyết định 56/2021 đã quy định cụ thể các chỉ tiêu: diện tích, kích thước tối thiểu của lô đất, mật độ xây dựng, chiều cao tầng, hệ số sử dụng đất, khoảng lùi, hình khối kiến trúc… Mọi chỉ tiêu kỹ thuật đều đã được xác định rõ ràng theo lộ giới đường hẻm trước khu đất.

Chẳng hạn, nếu đường trước nhà rộng từ 3,5 m đến dưới 6 m, chủ nhà được phép xây tối đa 3-4 tầng (gồm trệt, lửng và các tầng 2, 3, 4), với khoảng lùi cụ thể. Những tuyến đường khác cũng có chỉ tiêu tương ứng. Nhờ đó, người dân cùng đơn vị tư vấn chỉ cần dựa vào quy hoạch và quy chế để thiết kế đúng chuẩn. Việc nộp hồ sơ xin phép hiện nay chủ yếu để hợp thức hóa, không còn nhiều giá trị về mặt thẩm định kỹ thuật.

Hồ sơ đăng ký có thể nộp trực tuyến, theo mẫu thống nhất do UBND phường hoặc xã ban hành. Mẫu này sẽ tích hợp sẵn hình khối kiến trúc chuẩn từ Phụ lục 18 để áp dụng cho từng loại công trình. Theo ông Thuận, biểu mẫu cần cung cấp thông tin cơ bản gồm: quy mô công trình, bản vẽ phù hợp với quy hoạch và quy chế kiến trúc đã công bố.

Ông đánh giá, lợi ích của cơ chế đăng ký là giúp người dân chủ động hơn, tự tìm hiểu quy định, thuê đơn vị thiết kế có năng lực, thay vì trông chờ hướng dẫn từng bước từ chính quyền. Vai trò của cơ quan nhà nước cũng thay đổi – từ “cầm tay chỉ việc” sang “giám sát, hậu kiểm và xử lý sai phạm”, qua đó giảm tải bộ máy hành chính và tiết kiệm nguồn lực.

Trước lo ngại rằng bỏ giấy phép xây dựng có thể khiến gia tăng sai phạm, ông Thuận cho rằng giấy phép chỉ là một mắt xích trong chuỗi kiểm soát trật tự xây dựng. Bởi sau bước này, còn nhiều khâu quan trọng như giám sát thi công, kiểm tra hoàn công – giai đoạn hậu kiểm then chốt. Nếu phát hiện xây sai, chủ đầu tư phải khắc phục hoặc tháo dỡ phần vi phạm.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM, nhìn nhận việc áp dụng mô hình đăng ký xây dựng thay cho cấp phép có thể triển khai tại các dự án nhà ở thương mại, khu vực đã có quy hoạch 1/500 và thiết kế đô thị được phê duyệt. Tuy nhiên, phương án này sẽ gặp nhiều thách thức tại các khu dân cư hiện hữu, đặc biệt là khu vực nội thành đông dân cư, chưa có quy hoạch chi tiết – yếu tố được xem là cơ sở để thay thế giấy phép xây dựng.

Theo ông Châu, Phụ lục 18 đã quy định khá chi tiết về quản lý quy hoạch và kiến trúc, nhưng thực tế vẫn còn nhiều bất cập. Ví dụ, một số khu vực bị giới hạn mật độ xây dựng tối đa 50% diện tích đất, cùng với quy định khoảng lùi trước – sau, khiến diện tích sàn nhà còn lại quá nhỏ để sinh sống.

“Có những lô đất nội thành chỉ rộng 50 m2, nếu chỉ được xây 50%, lại trừ khoảng lùi, diện tích sử dụng thực tế còn khoảng 25-30 m2, rất khó chấp nhận với người dân”, ông Châu dẫn chứng.

Theo ông, điều kiện tiên quyết để bỏ giấy phép xây dựng là phải hoàn tất phủ kín quy hoạch chi tiết 1/500 toàn địa bàn TP HCM, đồng thời sửa các bất cập trong Quyết định 56 về quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị.

Ông Châu cũng đặt vấn đề về tài chính: với các dự án thương mại, chi phí lập quy hoạch 1/500 do chủ đầu tư chi trả, nhưng với khu dân cư hiện hữu, ai sẽ chịu phần chi phí này – nhà nước hay người dân? Đây là bài toán không dễ giải, và ông đề xuất có thể xã hội hóa phần kinh phí quy hoạch.

Phương Uyên

Nội dung trên vừa được Hiệp hội bất động sản (HoREA) góp ý với UBND TP HCM. Theo HoREA, thay vì cấm, thành phố nên xem xét mô hình này như một ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Hoạt động kinh doanh lưu trú ngắn ngày trong căn hộ chung cư cần được ban hành các quy định pháp luật, các hộ kinh doanh phải đăng ký hoạt động, nộp thuế, tuân thủ tiêu chuẩn về nhà ở, dịch vụ…

Lý giải việc đưa ra đề xuất này, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP HCM, cho rằng thành phố đã có cách hiểu chưa đúng về quy định này trong Luật Nhà ở 2023. Cụ thể, Luật đã có quy định chủ sở hữu nhà chung cư có quyền cho thuê căn hộ của mình theo hình thức dài hạn (theo tháng, theo năm) hoặc ngắn hạn (theo ngày, theo tuần, Airbnb…). Luật Lưu trú 2013 cũng khẳng định “lưu trú là việc công dân ở lại trong một thời gian nhất định tại địa điểm”.

“Vì vậy, cách hiểu của thành phố là chỉ những căn hộ cho thuê dài hạn mới là nhằm mục đích để ở (lưu trú), còn thuê ngắn hạn thì không thuộc phạm vi để ở (lưu trú) là chưa chính xác”, HoREA nêu quan điểm.

Trên cơ sở này, Hiệp hội đề nghị TP HCM thống nhất cách hiểu về lưu trú và xác định việc cho thuê căn hộ dài hạn hay cho thuê ngắn hạn đều là phục vụ mục đích để ở, không vi phạm Luật Nhà ở 2023 và không nên cấm. Hiệp hội cũng kiến nghị Ủy ban thường vụ Quốc hội xem xét bổ sung giải thích cụ thể về khái niệm thế nào là sử dụng chung cư vào mục đích để ở và sử dụng chung cư vào mục đích không phải để ở, để các địa phương thuận tiện trong việc thực thi Luật.

Bên cạnh đó, HoREA cho rằng cấm mô hình lưu trú Airbnb cũng kéo theo nhiều hệ lụy kinh tế cho TP HCM. Theo thống kê sơ bộ của Hiệp hội này, thành phố có 24 tòa nhà với hơn 8.750 căn hộ chung cư đang kinh doanh mô hình Airbnb. Việc cấm kinh doanh lưu trú ngắn ngày trong chung cư sẽ khiến các chủ sở hữu căn hộ bị thiệt hại nặng nề, bị mất nguồn khách du lịch, khách vãng lai có nhu cầu thuê nhà ngắn hạn. Việc chuyển hướng sang cho thuê nhà dài hạn khó khăn khi số lượng căn cần chuyển đổi là quá lớn.

Đồng thời hoạt động kinh doanh lưu trú ngắn hạn đang tạo việc làm cho gần 17.500 người lao động trên địa bàn. Nếu cấm mô hình này hoạt động đồng nghĩa số lao động trên sẽ thất nghiệp và mất nguồn thu.

Một số chuyên gia cũng cho rằng thay vì cấm khai thác căn hộ cho thuê lưu trú du lịch trong chung cư, TP HCM nên tận dụng Nghị quyết 98 để thí điểm với các quy định rõ ràng, từ đó tìm ra mô hình quản lý phù hợp. Nếu quản lý tốt, đây sẽ là loại hình lưu trú thúc đẩy du lịch và thu về nguồn ngân sách cho thành phố, phát triển du lịch và hài hòa lợi ích cho người sở hữu chung cư.

Trước đó, ngày 27/2, UBND TP HCM đã ban hành Quyết định 26 quy định về quản lý và sử dụng nhà chung cư. Theo đó việc cho thuê căn hộ trong nhà chung cư phải đảm bảo đúng mục đích sử dụng để ở, tuyệt đối không sử dụng căn hộ chung cư vào mục đích lưu trú ngắn hạn, theo ngày, giờ… Quy định này được nhiều cư dân sinh sống tại dự án chung cư ủng hộ nhưng cũng vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ các chủ căn hộ đang kinh doanh mô hình cho thuê.

Phương Uyên

Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) được Quốc hội thông qua sáng 10/12, thuế với chuyển nhượng bất động sản vẫn được duy trì, được tính bằng giá mua bán (x) thuế suất 2% như quy định hiện hành.

Trong báo cáo giải trình tiếp thu, Chính phủ cho biết luật sửa đổi chưa giải quyết được yêu cầu đặt ra về hoàn thiện chính sách thuế liên quan đến bất động sản nhằm khuyến khích sử dụng nhà, đất có hiệu quả, hạn chế đầu cơ ảnh hưởng đến thị trường.

Để tránh đầu cơ, Chính phủ đánh giá cần có giải pháp tổng thể nhiều chính sách và thuế không phải công cụ ưu tiên, tối ưu nhất. Hiện nhiều biện pháp như xây dựng nhiều dự án nhà ở xã hội, thành lập Quỹ nhà ở quốc gia… được đẩy mạnh, tăng cung và minh bạch thông tin thị trường.

Trước đó, một số ý kiến đề nghị nghiên cứu, bổ sung quy định theo hướng tăng thuế với việc chuyển nhượng bất động sản nhằm hạn chế tình trạng đầu cơ. Các đại biểu cũng góp ý nên tính thuế trên lợi nhuận (giá bán trừ giá mua và chi phí) nếu có đầy đủ chứng từ hay có thể áp dụng thuế suất khác nhau theo thời gian nắm giữ (sở hữu càng lâu thuế suất càng thấp).

Chính phủ cho biết để thực hiện việc thu thuế trên phần lãi chuyển nhượng, nhà quản lý cần phải có thời gian để tổng kết, khảo sát làm dữ liệu đầu vào để đề xuất chính sách.

Việc thu thuế với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản cũng cần nghiên cứu tổng thể, đảm bảo đồng bộ với quá trình hoàn thiện một loạt chính sách khác liên quan đến đất đai, xây dựng, nhà ở để có giải pháp như tăng cung, giảm giá thành. Đồng thời, cơ sở dữ liệu, hạ tầng công nghệ thông tin về đăng ký, chuyển nhượng bất động sản cũng phải tương đồng. Theo Chính phủ, việc thu thuế chuyển nhượng bất động sản trên lợi nhuận có thể thực hiện khi đủ dữ liệu về số hóa đất đai gắn với dữ kiện về VNeID.

Chính phủ dự kiến thí điểm trung tâm giao dịch nhà đất online vào năm 2026-2027, nơi người dân có thể mua bán, chuyển nhượng, định giá bất động sản, theo kế hoạch của Bộ Xây dựng. Các loại hình được giao dịch tại trung tâm gồm nhà ở có sẵn, nhà hình thành trong tương lai, quyền sử dụng đất đã có hạ tầng kỹ thuật trong dự án bất động sản.

Theo dữ liệu của Hội Môi giới bất động sản Việt Nam, tổng nguồn cung thị trường năm nay vượt 100.000 sản phẩm, tăng 22% so với năm ngoái. Riêng phân khúc chung cư, ngưỡng giá 80-200 triệu đồng một m2 chiếm tỷ trọng cao nhất, với 42% tổng nguồn cung tại Hà Nội. Trong khi đó, nhóm căn hộ bình dân gần như biến mất – chỉ chiếm 3% lượng hàng mở bán, và đều đến từ dự án nhà xã hội.

Một số chuyên gia cho rằng đà tăng nóng của giá bất động sản thực chất chỉ làm giàu cho một nhóm người đã nắm giữ tài sản từ trước. Bởi họ có lợi thế tài chính và tài sản ban đầu nên ngày càng sở hữu thêm nhiều bất động sản như công cụ tích lũy và đầu cơ.

Anh Tú