Đầu năm 2025, Bộ Xây dựng được Thủ tướng giao nhiệm vụ nghiên cứu mô hình để giao dịch nhà đất online như chứng khoán nhằm chuyển đổi số liên thông các thủ tục đất đai. Người dân có thể giao dịch bất động sản, công chứng, thuế, đăng ký giao dịch trên môi trường điện tử.

Mới đây, Bộ này cho biết trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý có thể hình thành từ đầu năm 2026. Đề án thí điểm dự kiến đưa ra Quốc hội thảo luận tại kỳ họp vào tháng 10 tới.

Góp ý dự thảo đề án, Bộ Tư pháp cho biết cần cân nhắc kỹ thẩm quyền xác nhận giao dịch bất động sản có hiệu lực bằng tin nhắn hoặc giấy xác nhận của trung tâm. Theo quy định, các giao dịch trong lĩnh vực bất động sản phải được công chứng, chứng thực, gồm cả giao dịch về nhà ở. Trong khi dự thảo nêu các giao dịch trên sẽ được ký kết ngay tại trung tâm, trừ giao dịch qua công ty môi giới hay sàn giao dịch.

Bộ này cho rằng việc xây dựng dự thảo đề án theo hướng giao trung tâm thẩm quyền xác nhận thay cho công chứng, chứng thực “không phù hợp với tính chất, giá trị của hoạt động công chứng”. Bộ này đã nhiều lần nêu quan điểm không thể phủ nhận hoạt động công chứng trong việc cung cấp dịch vụ công, không phải thủ tục hành chính, trong quá trình xây dựng các luật Kinh doanh bất động sản, Nhà ở, Đất đai trước đây. Hoạt động này đảm bảo các giao dịch hợp pháp, hạn chế rủi ro về pháp lý cũng như tranh chấp khác.

Bộ Tư pháp đề nghị dự thảo đề án cần tách biệt rõ ràng chức năng tổ chức giao dịch và công chứng giao dịch bất động sản, “không hợp nhất hai chức năng này trong cùng một thiết chế hành chính”.

Với những giao dịch thứ cấp, quy trình tương tự dạng giao dịch qua công ty môi giới, sàn giao dịch. Cụ thể, các bên xác lập hợp đồng tại tổ chức hành nghề công chứng và hồ sơ được gửi đến trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý để thực hiện các bước tiếp theo. Trung tâm có nhiệm vụ tư vấn thủ tục hành chính, hỗ trợ kỹ thuật về biểu mẫu, hướng dẫn quy trình tiếp nhận nhưng không được thẩm định nội dung hay kiểm tra tính hợp pháp của giao dịch.

Ngoài ra, Bộ Tư pháp đánh giá một số nhiệm vụ, quyền hạn của trung tâm có định hướng vượt khung với pháp luật hiện hành. Đơn cử, Luật Kinh doanh bất động sản 2023 quy định sàn giao dịch địa ốc phải được tổ chức dưới hình thức doanh nghiệp trong khi đề án lại đề xuất thành lập trung tâm như một đơn vị sự nghiệp công lập, không có tư cách pháp nhân doanh nghiệp.

Trung tâm được giao thực hiện gần như toàn bộ quy trình giao dịch bất động sản từ kiểm tra quy hoạch, xác minh thông tin, tư vấn pháp luật, tiếp nhận hồ sơ, xác nhận hợp đồng, nộp thuế đến cấp sổ đỏ. Đây là tổ hợp chức năng do ít nhất 5 cơ quan khác nhau đảm trách, hoạt động theo các văn bản quy phạm pháp luật khác nhau.

Dự thảo đề án tham khảo mô hình tổ chức, cơ chế vận hành của Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam để làm hình mẫu nhưng chưa đi sâu, phân tích những khác biệt pháp lý giữa các loạt tài sản được giao dịch trên Sở và bất động sản. Dự thảo cũng không đưa ra những nhược điểm của Sở giao dịch chứng khoán dù thực tế mô hình này đã bộc lộ một số hạn chế như tình trạng đẩy giá, thổi giá.

Bộ Tư pháp cho biết dự thảo đề án thiết kế quy trình giao dịch quyền sử dụng đất, bất động sản qua trung tâm “tương đối đơn giản”, chưa phù hợp với các tình huống đa dạng có thể xảy ra thực tế. Ví dụ các trường hợp chưa xác định rõ năng lực chủ thể, tình trạng hôn nhân hay bất động sản đang bị thế chấp… Dự thảo cũng chưa làm rõ trách nhiệm của trung tâm khi xác nhận giao dịch mà phát sinh tranh chấp, sai sót cũng như chưa xây dựng cơ chế bồi thường tương tự hoạt động công chứng.

Bộ Tư pháp đề nghị Bộ Xây dựng xem xét các góp ý trên và hoàn chỉnh đề án dự thảo xây dựng Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý.

Trước đó, Bộ Xây dựng cho biết đang phối hợp cùng Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) phát triển đề án trên. Trung tâm giao dịch nhà đất sẽ giúp kiểm soát sự minh bạch khi đưa bất động sản vào kinh doanh, hỗ trợ giải quyết liên thông các thủ tục hành chính trong quá trình giao dịch. Nó cũng được kỳ vọng tạo hiệu ứng tích cực, kết nối giữa người mua, người bán, các sàn tư nhân với cơ quan quản lý nhà nước.

Ngọc Diễm

Chỉ đạo nêu trên được Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu tại phiên họp Chính phủ chuyên đề xây dựng pháp luật ngày 22/5, khi thảo luận về đề nghị xây dựng Luật Dân số.

Việc nghiên cứu mở rộng chính sách nhà ở xã hội cho gia đình đông con nhằm khuyến khích người dân sinh con và phát triển con người toàn diện cả về đức, trí, thể, mỹ.

Thủ tướng nhấn mạnh, cần chuyển trạng thái từ quan điểm “dân số kế hoạch hóa” sang dân số phát triển và ứng phó già hóa dân số.

Nhà ở xã hội là nhà ở có sự hỗ trợ của Nhà nước, với mục đích cung cấp nhà ở giá rẻ cho một số nhóm ưu tiên.

Hiện các nhóm được hưởng chính sách mua nhà ở xã hội, gồm: Người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ; hộ nghèo, cận nghèo ở nông thôn và đô thị. Lao động làm việc tại các khu công nghiệp, người thu nhập thấp, cán bộ làm việc trong lực lượng vũ trang… cũng trong diện được hưởng chính sách về loại nhà ở này.

Tháng 8 năm ngoái, Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) từng đề xuất ưu tiên hỗ trợ một lần khi mua nhà ở xã hội với cặp vợ chồng có hai con, nhằm cải thiện tình trạng mức sinh thấp. Theo VARS, giá nhà ngày càng tăng cao, đẩy mặt bằng thuê tăng theo đã gây áp lực đến chi phí sinh hoạt của người dân. Áp lực chi tiêu và tiền thuê nhà mỗi tháng khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ chỉ dám sinh một con hoặc trì hoãn việc sinh con.

Hơn nữa, mức sinh tại Việt Nam đang xuống thấp, tốc độ già hóa dân số nhanh, lan rộng trong các đô thị. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính) năm 2024, số con trung bình của một phụ nữ Việt Nam trong độ tuổi sinh đẻ là 1,96 – mức thấp nhất từ trước đến nay, trong khi năm 1989 là 3,6.

Chẳng hạn tại TP HCM, mức sinh giảm rõ rệt từ 1,42 con trên một phụ nữ năm 2023 xuống 1,32 con vào năm ngoái. Độ tuổi kết hôn trung bình lần đầu tại thành phố đạt 30,4, mức kỷ lục toàn quốc. Hệ lụy của xu hướng này là thiếu hụt nguồn nhân lực trẻ, giảm lực lượng và năng suất lao động, tạo gánh nặng an sinh xã hội.

Theo Đề án phát triển 1 triệu căn nhà ở xã hội tới 2030, đến năm 2024, cả nước phát triển 130.000 căn. Tuy nhiên, báo cáo từ Bộ Xây dựng cho thấy dù nỗ lực, các địa phương chỉ hoàn thành được 21.000 căn, tương ứng hơn 16% kế hoạch.

Giai đoạn 2025-2030, Thủ tướng giao nhiệm vụ cả nước cần đạt mục tiêu hơn 995.000 căn hộ. Trong đó, Hà Nội phải hoàn thành gần 45.000 căn, còn TP HCM khoảng 67.000 căn.

Chính phủ cũng đang trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết thí điểm một số cơ chế đặc thù phát triển nhà ở xã hội. Trong đó, Chính phủ đề xuất lập Quỹ nhà ở quốc gia – một quỹ tài chính ngoài ngân sách, hoạt động phi lợi nhuận để hỗ trợ xây nhà ở xã hội, nhà giá rẻ cho người có nhu cầu.

Vũ Tuân

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai 2024, trước khi trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc bỏ quy định thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất bổ sung với phần thời gian chưa được tính tiền trong các trường hợp chuyển mục đích sử dụng hoặc giao đất có thu tiền.

Cụ thể, Điều 257 trong dự thảo đã bỏ quy định “khoản tiền người sử dụng đất phải nộp bổ sung”, chỉ còn giữ lại nội dung “Chính phủ quy định về việc áp dụng phương pháp định giá đất”. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp và người dân sẽ không phải nộp phần tiền bổ sung từng gây nhiều tranh cãi trong thời gian qua.

Hiện nay, mức thu tiền sử dụng đất bổ sung được Luật quy định là 5,4% mỗi năm. Trong dự thảo sửa đổi Nghị định 103 về tiền sử dụng đất và tiền thuê đất, Bộ Tài chính đề xuất giảm mức thu này xuống còn 3,6% hoặc bỏ hoàn toàn. Tuy nhiên, cơ quan này cho biết việc bãi bỏ hoàn toàn khoản thu chỉ có thể thực hiện nếu được quy định trực tiếp trong Luật Đất đai và đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu vấn đề này trong quá trình sửa luật.

Quy định thu tiền đất bổ sung lâu nay bị các chuyên gia và doanh nghiệp bất động sản xem là bất hợp lý. Việc chậm xác định nghĩa vụ tài chính thường xuất phát từ phía cơ quan nhà nước, nhưng chi phí lại đổ lên vai doanh nghiệp và người dân. Trong khi đó, tiền sử dụng đất vốn đã là một khoản đầu tư trả trước, được tính vào giá bán sản phẩm bất động sản. Việc truy thu thêm khiến chi phí bị đẩy sang người mua, làm giảm khả năng tiếp cận nhà ở và góp phần tạo ra lệch pha cung – cầu trên thị trường.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM, nhận định việc dự thảo Luật Đất đai sửa đổi bỏ quy định thu tiền sử dụng đất bổ sung là tín hiệu tích cực với thị trường. Theo ông, điều này sẽ giúp doanh nghiệp giảm áp lực tài chính, góp phần hạ giá thành dự án, tạo điều kiện khơi thông nguồn cung nhà ở và gián tiếp hạ nhiệt giá nhà vốn đang neo cao do chi phí phát triển bị đội lên.

Theo ông Châu, trong bối cảnh thị trường đang thiếu lực cầu, mọi biện pháp tháo gỡ về thủ tục và tài chính đều mang lại hiệu ứng tích cực, đặc biệt là với các dự án chậm triển khai do vướng mắc về xác định nghĩa vụ tài chính.

Các chuyên gia cũng cho rằng việc điều chỉnh chính sách theo hướng giảm gánh nặng cho doanh nghiệp và người dân cho thấy cơ quan soạn thảo đã lắng nghe ý kiến từ thực tế, không chỉ giúp thị trường bất động sản phục hồi, mà còn góp phần cải thiện môi trường đầu tư và tăng tính minh bạch trong quản lý đất đai.

Bên cạnh việc bỏ quy định thu bổ sung tiền sử dụng đất, dự thảo sửa đổi Luật Đất đai 2024 cũng thêm cơ chế chuyển tiếp để đảm bảo ổn định trong thực thi. Trường hợp phương án giá đất đã được trình Chủ tịch UBND cấp có thẩm quyền trước thời điểm luật mới có hiệu lực, vẫn được quyết định theo phương án cũ mà không cần áp dụng quy định mới, tránh xáo trộn cho các hồ sơ gần hoàn tất.

Ngoài ra, trong trường hợp đến khi luật có hiệu lực nhưng cơ quan chức năng chưa ban hành tỷ lệ phần trăm hoặc hệ số cần thiết để định giá đất, như tỷ lệ khấu trừ chi phí hạ tầng, thì vẫn tiếp tục áp dụng quy định hiện hành trong Luật Đất đai 2024 để tính nghĩa vụ tài chính. Quy định này nhằm tránh gián đoạn trong quá trình xử lý hồ sơ và đảm bảo tính liên tục khi chuyển tiếp giữa các giai đoạn pháp lý.

Phương Uyên