Ngày 12/1, Chính phủ ban hành Nghị quyết 07 về chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội cho các địa phương giai đoạn 2026-2030. Theo đó, cả nước sẽ phát triển gần 1 triệu nhà xã hội tới 2030.

TP HCM là địa phương được giao chỉ tiêu xây dựng loại nhà ở này lớn nhất cả nước, năm nay là 28.500 căn, và đạt 181.257 căn trong 4 năm tới. Trong đó, riêng từ 2028 đến 2030, đô thị lớn nhất cả nước cần xây dựng 38.200 căn mỗi năm.

Trước khi hợp nhất cùng Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, theo đề án phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà xã hội của Chính phủ trước đây, TP HCM chỉ cần hoàn thành 69.700 căn, riêng giai đoạn 2026-2030 là 43.500 căn.

Như vậy, TP HCM sau sáp nhập được giao phát triển số lượng nhà xã hội gấp hơn 4 trước đây trong vòng 5 năm tới.

Địa phương được phân bổ chỉ tiêu cao thứ hai cả nước là Bắc Ninh – thủ phủ công nghiệp phía bắc – với hơn 119.000 căn đến 2030. Trong đó, riêng năm 2027, tỉnh này phải xây dựng trên 25.300 căn.

Tiếp sau đó là Hà Nội với 84.000 căn. Năm nay, Thủ đô cần phải phát triển 18.700 căn nhà xã hội, gấp 3,6 số lượng mà thành phố hoàn thành năm ngoái. Tuy nhiên, từ cuối năm 2024 đến nay, hoạt động phát triển nhà xã hội tại Thủ đô có nhiều chuyển biến tích cực với loạt dự án được khởi công và mở bán. Theo Sở Xây dựng Hà Nội, lũy kế giai đoạn 2021-2025, thành phố có khoảng 17.300 căn đủ điều kiện mở bán.

Tây Ninh là địa phương có chỉ tiêu cao thứ 4 cả nước, khoảng 76.500 căn. Vị trí thứ 5 thuộc về Phú Thọ với 60.500 căn.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, năm 2025, cả nước đã hoàn thành trên 103.100 căn nhà ở xã hội, vượt 3% chỉ tiêu. 90 dự án mới được khởi công trong năm ngoái, quy mô 95.630 căn.

Lũy kế đến hết năm ngoái, gần 700 dự án nhà xã hội đang triển khai trên toàn quốc. Sau khi hoàn thành, khoảng 657.440 căn hộ giá rẻ được đưa ra thị trường. Trong số đó, số dự án đã hoàn thành, khởi công và được chấp thuận chủ trương đầu tư đạt 62% so với chỉ tiêu của cả đề án 1 triệu căn nhà xã hội.

Theo Bộ Xây dựng, các địa phương hoàn thành xuất sắc chỉ tiêu được giao gồm Thái Nguyên, Sơn La, Nghệ An, Hưng Yên. Các thành phố lớn cũng đạt kết quả tốt như Hải Phòng (vượt 23%), Hà Nội (vượt 10%), Đà Nẵng (vượt 9%), TP HCM hoàn thành chỉ tiêu. Trong khi đó, Hà Tĩnh, Lạng Sơn, Lâm Đồng, An Giang, Gia Lai đạt kết quả thấp trong phát triển loại nhà ở này.

Anh Tú

Đề xuất trên được ông Lê Văn Bình, Phó cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nêu tại tọa đàm về nhà ở xã hội do báo Tiền Phong tổ chức sáng 30/5.

Ông Bình cho biết nhiều địa phương vẫn gặp khó trong việc bố trí quỹ đất xây nhà ở xã hội. Bởi vị trí làm dự án phải đáp ứng tiêu chí thuận lợi về giao thông, đầy đủ điều kiện hạ tầng kỹ thuật – xã hội tiện ích để thu hút người lao động cũng như doanh nghiệp đầu tư. Thực tế nhiều đô thị lớn hiện rất khan hiếm quỹ đất ở trung tâm để phát triển loại hình này.

Theo ông Bình, việc quy hoạch quỹ đất làm nhà xã hội cần tránh tình trạng “nơi cần không có, nơi có không cần”. Bên cạnh những dự án thu hút hàng nghìn hồ sơ đăng ký vì vị trí trung tâm, cũng có dự án mở bán nhiều năm vẫn ế bởi nằm ở khu vực khó tiếp cận.

Phó cục trưởng Cục Quản lý đất đai đề xuất giải pháp chuyển đổi các trụ sở dôi dư sau sáp nhập hành chính thành nhà xã hội. Ông nói, quỹ đất xây các trụ sở hành chính vốn có ưu điểm ở trung tâm, người dân dễ dàng tiếp cận. Giải pháp này vừa gia tăng quỹ đất làm nhà ở cho người thu nhập thấp vừa chống lãng phí tài sản công trong bối cảnh phát triển nhà xã hội đang được quan tâm hàng đầu.

Sau khi bỏ đơn vị hành chính cấp huyện, cả nước dự kiến có gần 700 trụ sở dôi dư trên cả nước. Những công trình này được đặt ở các khu đất đẹp, vị trí đắc địa, trở thành nguồn lực khổng lồ chờ được giải phóng.

Về phía chủ đầu tư, bà Nguyễn Hoa Hồng Nhung, Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư xây dựng NHS, cho biết đơn vị cũng gặp khó khăn trong tiếp cận đất đai. Nnhiều địa phương chưa bố trí đủ quỹ đất làm nhà xã hội hoặc có bố trí nhưng xa trung tâm, thiếu tiện tích. Cùng đó, thủ tục hành chính phức tạp, quy trình giao đất, phê duyệt quy hoạch và giải phóng mặt bằng kéo dài gây khó khăn cho tiến độ thực hiện.

Ông Phạm Doãn Tiến, Giám đốc Ban Quản lý các dự án, Tổng Công ty 319 Bộ Quốc phòng, cũng cho rằng việc tiếp cận quỹ đất làm nhà xã hội còn nhiều khó khăn. Theo ông, nhiều địa phương còn hạn chế công khai thông tin quỹ đất, hồ sơ thông tin dự án nên nhà đầu tư dù quan tâm cũng khó tiếp cận. Hay trường hợp có quỹ đất nhưng chưa giải phóng mặt bằng cũng khiến doanh nghiệp kém mặn mà.

Ông Tiến cho biết nhiều quận, huyện khi thực hiện đấu giá quyền sử dụng đất đã chủ động dành 20% làm nhà ở xã hội. Đây là những mặt bằng sạch, được đầu tư đầy đủ hạ tầng kỹ thuật – xã hội, có thể giải được “cơn khát” quỹ đất làm nhà xã hội, nhất là tại Hà Nội và TP HCM. Ông đề xuất cần khơi thông quỹ đất này nhất là trong bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính, bỏ cấp huyện.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, đến nay các địa phương đã quy hoạch hơn 1.300 vị trí xây nhà ở xã hội với quy mô gần 10.000 ha đất. Tuy nhiên, cơ quan này thừa nhận nhiều tỉnh, thành có nhu cầu lớn về nhà xã hội song tiến độ triển khai chậm chạp, khó hoàn thành chỉ tiêu được Thủ tướng giao như Hà Nội, Thái Nguyên, TP HCM, Bình Dương, Long An…

Tại tọa đàm, Thứ trưởng Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết Nghị quyết thí điểm một số chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội vừa được Quốc hội thông qua ngày 29/5 sẽ là đòn bẩy tháo gỡ vướng mắc, tạo cơ chế ưu đãi mạnh để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào loại hình này.

Theo đó, các dự án nhà xã hội sẽ không phải đấu thầu hay xin chấp thuận chủ trương đầu tư mà được chỉ định chủ đầu tư, giúp rút ngắn khoảng 200 ngày, tương đương 70% thời gian so với hiện nay. Dự án cũng được miễn bước lập, thẩm định và phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chi tiết, tiết kiệm thêm khoảng 65 ngày.

Các dự án sử dụng thiết kế mẫu hoặc thiết kế điển hình được miễn giấy phép xây dựng. Chủ đầu tư cũng được tự xây dựng và phê duyệt giá bán, giá thuê mua nhà ở xã hội, không cần thẩm định tại cơ quan chuyên môn cấp tỉnh. Sau khi hoàn thiện và bàn giao, chủ đầu tư sẽ thực hiện kiểm toán, quyết toán và gửi hồ sơ cho cơ quan chuyên môn kiểm tra.

Ông Sinh cho biết chính sách phát triển nhà ở xã hội đến nay đã hoàn chỉnh, câu chuyện cần giải quyết ở đây nằm ở khâu thực thi. Ông nói, thời gian tới Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục đôn đốc địa phương tăng cường quản lý, hỗ trợ doanh nghiệp triển khai dự án. Các chủ đầu tư cũng cần chủ động cơ cấu lại nguồn nhân lực, quản lý dự án, đảm bảo tiến độ và chất lượng.

Ngọc Diễm

Tại dự thảo Luật Đất đai 2024 (sửa đổi), Bộ Tài nguyên và Môi trường đề xuất cơ chế mới: nếu dự án đạt thỏa thuận với từ 75% diện tích hoặc số hộ dân đồng thuận, phần còn lại sẽ do Nhà nước hỗ trợ thu hồi để giao cho chủ đầu tư thực hiện dự án. Đề xuất này được kỳ vọng giải quyết điểm nghẽn giải phóng mặt bằng, vốn kéo dài nhiều năm, gây lãng phí tài nguyên đất.

Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM, nhìn nhận giải phóng mặt bằng là nút thắt lớn nhất của các dự án bất động sản, không chỉ làm tăng chi phí vốn cho doanh nghiệp mà còn đẩy giá bán nhà đất lên cao. Cơ chế Nhà nước hỗ trợ thu hồi khi đạt sự đồng thuận số đông sẽ giúp tránh tình trạng “găm đất” chờ giá, giảm việc thiểu số kéo lùi số đông.

Đồng quan điểm, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM, nói đề xuất này sẽ mở hướng gỡ vướng cho loạt dự án bị đình trệ do vài hộ dân không đồng ý. “Đây là bước đột phá pháp lý giúp khơi thông nguồn cung cho thị trường bất động sản”, ông nói.

Ngoài ra, theo Chuyên gia kinh tế Đinh Thế Hiển, quy định này còn có thể giúp giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp.

Dẫu vậy, giới chuyên gia cũng cảnh báo nên thận trọng với ngưỡng đồng thuận trên 75% này. Vì nếu cơ quan chức năng thiếu hành lang pháp lý chặt chẽ, cơ chế này dễ dẫn đến “ép buộc thiểu số”, phát sinh khiếu kiện, làm suy giảm tính chính danh của chính sách thu hồi đất.

Ông Lê Hoàng Châu phân tích, giữa phương án xác định tỷ lệ đồng thuận theo hộ dân và diện tích, cách xác định tỷ lệ theo diện tích sẽ phù hợp hơn. Theo ông, nếu 25% hộ dân còn lại nắm giữ 40-50% diện tích, tỷ lệ 75% hộ đồng thuận không còn phản ánh đúng ý chí cộng đồng. Ông đề xuất chỉ nên tính theo diện tích và nâng mức đồng thuận lên trên 85% để “đảm bảo công bằng”.

Ông Phạm Viết Thuận cũng nói ngưỡng 75% là thấp và cần nâng lên mức tối thiểu 80-85%. “Chỉ khi doanh nghiệp đã tự thỏa thuận được ít nhất 80% diện tích đất, việc nhà nước hỗ trợ phần còn lại mới thật sự hợp lý”, ông nhận xét.

Về mặt pháp lý, luật sư Phạm Anh Tuấn (Đoàn Luật sư TP HCM) cho rằng nên có quy định rõ thế nào là đồng thuận, cơ chế thương lượng ra sao và cách bảo vệ quyền lợi của nhóm chưa đồng ý thế nào. Chỉ khi các quy định rõ ràng, việc áp dụng ngưỡng 75% trong thu hồi đất mới minh bạch và tránh được việc tranh chấp, khiếu kiện.

Ông Tuấn cũng bày tỏ lo ngại trong bối cảnh Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất bỏ yếu tố thị trường trong định giá đất, nếu khung giá đất thấp hơn nhiều so với giá thị trường, việc cưỡng chế phần còn lại sẽ gây cảm giác bất công, “áp đặt số đông”, làm mất tính chính danh của dự án.

Đồng tình, đại diện một doanh nghiệp bất động sản tại Đồng Nai nói vướng mắc lớn nhất hiện nay không nằm ở tỷ lệ đồng thuận, mà ở khâu định giá. Người dân sẵn sàng giao đất khi được bồi thường hợp lý, không bị thiệt so với giá thị trường. Nếu không tạo niềm tin vào sự công bằng, thiểu số sẽ phản ứng quyết liệt khi bị ép giao đất. “Muốn thu hồi theo cơ chế này, trước hết phải có hệ thống định giá đáng tin cậy, phản ánh đúng giá trị thị trường”, ông nhấn mạnh.

Để hạn chế hệ quả tiêu cực, nhiều chuyên gia cho rằng cần bổ sung các điều kiện ràng buộc với chủ đầu tư; xây dựng hệ thống định giá đất minh bạch, do hội đồng độc lập thực hiện với sự tham gia của người dân và chuyên gia. Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng phải được công khai, có cơ chế giải trình và thời hạn khiếu nại rõ ràng. Cơ chế đồng thuận đa số chỉ hiệu quả khi đi kèm chốt chặn pháp lý bảo vệ nhóm yếu thế.

Các chuyên gia cũng gợi ý Việt Nam có thể tham khảo mô hình tại Thái Lan, Malaysia, Đức – nơi tỷ lệ đồng thuận gắn liền với các bước phản biện công khai, phân tích tác động xã hội, định giá đất do đơn vị độc lập thực hiện.

Tại Thái Lan, nếu dự án không đạt đồng thuận toàn diện, chính quyền vẫn có thể tiến hành thu hồi nhưng thường phải thương lượng thêm hoặc điều chỉnh dự án, không chỉ cưỡng chế theo ý chí nhà nước. Ở Đức, trưng dụng chỉ được thực hiện vì lợi ích công cộng, với bồi thường công bằng; người bị trưng dụng đất có quyền khởi kiện ra tòa để kiểm tra mức bồi thường và tính hợp lý của quyết định.

Theo đó, tỷ lệ đồng thuận được các chuyên gia cho là yếu tố cần thiết trong thu hồi đất, nhưng không nên chỉ nhìn vào con số. Quan trọng hơn là bảo đảm sự đồng thuận thực chất, dựa trên nguyên tắc minh bạch, công bằng và có cơ chế bảo vệ quyền lợi cho các bên. Nếu thiếu những yếu tố này, tỷ lệ phần trăm có thể không phản ánh đúng sự đồng thuận của cộng đồng.

Phương Uyên

Phát biểu tại hội nghị toàn quốc tập huấn về tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị cấp xã mới, ngày 15/6,Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Đỗ Đức Duy cho biết Chính phủ đã có các nghị định phân định nhiệm vụ từ cấp huyện cho cấp xã và một phần cho cấp tỉnh trong bối cảnh không còn tổ chức hành chính cấp huyện.

Theo đó, UBND cấp xã không được yêu cầu người dân điều chỉnh hồ sơ đất đai chỉ vì sáp nhập hành chính. Toàn bộ giấy tờ đất đai còn hiệu lực vẫn tiếp tục sử dụng. Việc chỉnh lý chỉ thực hiện khi người dân tự nguyện làm các thủ tục hành chính liên quan.

Ngoài ra, khi thực hiện các thủ tục cấp, đăng ký giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, người dân được lựa chọn điểm nộp hồ sơ tại bất kỳ cơ quan có thẩm quyền nào trên địa bàn cấp tỉnh. Đồng thời, khi cấp giấy chứng nhận lần đầu, người dân sẽ không cần làm lại các xác nhận về sử dụng đất ổn định, không tranh chấp hay nguồn gốc sử dụng như trước đây, theo quy định mới của Luật Đất đai.

Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, việc phân cấp sâu hơn, tổ chức gọn hơn được kỳ vọng giúp chính quyền đến gần dân hơn, phục vụ tốt hơn trong giai đoạn phát triển mới. Lãnh đạo bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương tuyên truyền rõ để người dân và doanh nghiệp yên tâm, tránh phát sinh thủ tục không cần thiết.

Sáng 12/6, Quốc hội thông qua Nghị quyết về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025, giảm số tỉnh, thành phố từ 63 xuống còn 34. Sau sắp xếp, toàn quốc còn 3.321 xã, phường, đặc khu. Dự kiến ngày 30/6, tất cả địa phương sẽ đồng loạt công bố địa giới hành chính mới của tỉnh, xã, cùng bộ máy lãnh đạo mới. Từ ngày 1/7, bộ máy mới theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ chính thức vận hành.

Theo nghị định về phân cấp, phân quyền lĩnh vực đất đai, UBND cấp xã sẽ được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất (sổ đỏ) lần đầu cho người dân. Đồng thời, cấp xã được cấp sổ đỏ theo phương án góp quyền sử dụng đất, điều chỉnh lại đất đai được phê duyệt. Nhiệm vụ này hiện do cấp tỉnh và huyện đảm nhiệm.

Phương Uyên

Ngày 7/3, Quảng Ngãi cho biết nội dung trên nằm trong dự thảo nghị quyết UBND tỉnh trình Ban Thường vụ Tỉnh ủy cho ý kiến, để Hội đồng Nhân dân tỉnh thông qua trong kỳ họp sắp tới.

Theo dự thảo, tỉnh sẽ hỗ trợ toàn bộ kinh phí bồi thường, giải phóng mặt bằng, đồng thời chi tối đa 10 tỷ đồng mỗi dự án để đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật trong phạm vi dự án, bao gồm giao thông, chiếu sáng công cộng, cấp thoát nước, quản lý chất thải và vệ sinh môi trường.

Chính sách này nhằm nâng cao khả năng thu hút đầu tư tham gia các dự án nhà ở xã hội, góp phần giảm giá bán, thuê…để phù hợp với việc chi trả của người thu nhập thấp, công nhân lao động trong tỉnh.

UBND tỉnh Quảng Ngãi đánh giá nhu cầu nhà ở xã hội trong tỉnh hiện rất lớn, đặc biệt khi có 50.000 công nhân làm việc ở các khu công nghiệp. Tuy nhiên, đến nay chưa có dự án nào được triển khai.

Nguyên nhân chính là các nhà đầu tư phải tự bỏ chi phí xây dựng toàn bộ hạ tầng kỹ thuật, dẫn đến tổng chi phí dự án tăng cao. Điều này khiến giá bán hoặc thuê nhà ở xã hội vượt quá khả năng chi trả của người thu nhập thấp, làm giảm sức hút với doanh nghiệp.

Nhiều năm qua, tỉnh chưa ban hành chính sách hỗ trợ cụ thể, khiến việc thu hút đầu tư vào lĩnh vực này gặp không ít khó khăn. Khi nghị quyết được thông qua sẽ giúp tỉnh hoàn thành chỉ tiêu mà Thủ tướng giao, là 6.300 căn nhà ở xã hội, trong đó 1.500 căn giai đoạn 2022-2025 và 4.800 căn giai đoạn 2026-2030.

Trước đó, Quảng Ngãi từng nhận hai đề xuất từ các doanh nghiệp về việc đầu tư nhà ở xã hội.

Đầu năm 2021, Tổng công ty Đầu tư Phát triển Nhà và Đô thị (HUD), thuộc Bộ Xây dựng, đề nghị thực hiện dự án Nhà ở xã hội HUD – Phú Mỹ tại Khu đô thị mới Phú Mỹ, nằm trên địa bàn phường Nghĩa Chánh và xã Nghĩa Dõng, TP Quảng Ngãi.

Dự án có diện tích khoảng 15.600 m2, tổng vốn đầu tư dự kiến 150 tỷ đồng từ nguồn vốn tự có, vốn vay và huy động hợp pháp. Quy mô gồm một khối nhà 9 tầng với 130 căn hộ và 27 căn nhà thấp tầng kinh doanh thương mại.

Đến giữa năm 2022, Liên danh Công ty CP Tổng công ty Đầu tư Hợp Nghĩa và Công ty CP Đầu tư Phát triển Xây dựng Đô thị Tân Thái Bình Dương cũng đề xuất đầu tư dự án Khu nhà ở xã hội tại Đồng Nại, Khu kinh tế Dung Quất.

Tuy nhiên, cả hai dự án đều chưa thể triển khai do vướng mắc về cơ chế hỗ trợ, nguồn vốn và các thủ tục liên quan.

Chủ trương phát triển nhà ở xã hội là một trong những ưu tiên hàng đầu của Chính phủ nhằm đảm bảo an sinh xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Với mục tiêu xây dựng một triệu căn nhà ở xã hội trên cả nước từ nay đến năm 2030, Chính phủ đã đưa ra hàng loạt chính sách ưu đãi như miễn tiền sử dụng đất, hỗ trợ vay vốn lãi suất thấp qua Ngân hàng Chính sách Xã hội, giảm thuế cho nhà đầu tư và khuyến khích địa phương hỗ trợ hạ tầng, giải phóng mặt bằng.

Phạm Linh