Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) vừa kiến nghị sửa đổi dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về tháo gỡ khó khăn đối với các dự án BT, yêu cầu làm rõ khái niệm lãi suất để tránh gây thiệt thòi kép cho nhà đầu tư khi Nhà nước chậm bàn giao đất.

Trong văn bản gửi cơ quan chức năng, HoREA đề nghị thay cụm từ “mức lãi suất trung bình” bằng “mức lãi suất cho vay trung bình” tại khoản 2 Điều 12 dự thảo Nghị quyết. Điều này nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng của các nhà đầu tư đã hoàn thành nghĩa vụ xây dựng hạ tầng nhưng chưa được thanh toán quỹ đất đối ứng, đỡ bị thiệt thòi.

Lý giải về đề xuất này, Chủ tịch HoREA Lê Hoàng Châu cho biết quy định hiện tại chưa rõ ràng, dễ dẫn đến cách hiểu là áp dụng lãi suất tiền gửi tiết kiệm. Thực tế ghi nhận tại thời điểm tháng 1, lãi suất tiền gửi tại nhóm ngân hàng Big4 (BIDV, VietinBank, Vietcombank, Agribank) chỉ dao động từ 0,2-5,3%/năm, trong khi lãi suất cho vay thực tế lên tới 5-10,5%/năm.

Nếu áp dụng mức lãi suất thấp như tiền gửi, nhà đầu tư sẽ bị thiệt thòi nặng nề vì thực tế họ đang phải gánh chi phí lãi vay rất cao để duy trì dự án trong thời gian chờ đợi bàn giao đất, ông Châu nhấn mạnh.

Doanh nghiệp cần đất, không cần lãi là điều HoREA nhấn mạnh. Mục tiêu cao nhất của nhà đầu tư BT là nhận quỹ đất để triển khai dự án đối ứng, tạo giá trị gia tăng và hiệu quả kinh tế cho xã hội. Việc nhận tiền lãi chỉ là giải pháp tình thế khi Nhà nước chậm trễ. Mức bồi hoàn phải tương xứng với chi phí vốn mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong suốt giai đoạn từ khi bàn giao công trình đến khi nhận được quyết định giao đất chính thức.

Hiệp hội đề xuất quy định nhà đầu tư được hưởng thêm một khoản tiền tương ứng với mức lãi suất cho vay trung bình của các ngân hàng thương mại. Thời gian được hưởng tính từ thời điểm nghiệm thu hoàn thành hạng mục công trình hoặc công trình dự án BT đến thời điểm có quyết định giao đất, cho thuê đất.

Hiệp hội cũng kiến nghị bổ sung quy định thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT là thời điểm nhà đầu tư bàn giao công trình dự án BT đã được Kiểm toán Nhà nước kiểm toán.

Việc xác định thời điểm là quan trọng, nhằm đảm bảo công bằng với Nhà nước và nhà đầu tư dự án BT, đặc biệt nhà đầu tư vì cần đảm bảo “nguyên tắc ngang giá, xác định tại cùng một thời điểm”.

Kỳ vọng minh bạch, hạn chế “thổi giá”

Trong dự thảo mới đây của Bộ Xây dựng trình Chính phủ, Trung tâm giao dịch bất động sản được đề xuất thành lập nhằm công khai và minh bạch hóa các giao dịch trên thị trường. Đầu mối này sẽ sử dụng dữ liệu do Nhà nước quản lý, bảo đảm mọi hoạt động mua bán, chuyển nhượng, cho thuê mua bất động sản đều được giám sát và xác thực.

Theo dự thảo, việc thành lập, tổ chức và vận hành trung tâm sẽ do Chính phủ quy định chi tiết, đồng bộ với quá trình chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai và bất động sản. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống minh bạch, thống nhất, hạn chế tình trạng đầu cơ, “thổi giá”, đồng thời tạo niềm tin cho nhà đầu tư và người dân khi tham gia thị trường.

Theo kế hoạch, mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất sẽ được triển khai thí điểm trong giai đoạn 2026-2027, trên phạm vi toàn quốc. Các loại bất động sản được đưa vào giao dịch tại trung tâm bao gồm nhà ở có sẵn, nhà ở hình thành trong tương lai, quyền sử dụng đất đã có hạ tầng kỹ thuật trong dự án, cũng như quyền sử dụng đất ở được mã hóa, định danh.

Việc thí điểm thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản được nhiều người đặt kỳ vọng. Bởi thời gian qua, các hoạt động giao dịch bất động sản đang thực hiện trên tinh thần hoạt động qua sàn của doanh nghiệp quản lý, chủ yếu các hoạt động giới thiệu của các bất động sản, cũng như thực hiện một số giao dịch sơ cấp.

TS Phạm Thế Anh – Trưởng Khoa Kinh tế học, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân – cho rằng việc thành lập sàn này có ý nghĩa tích cực trong việc minh bạch hóa thông tin thị trường, giúp làm giảm tình trạng “giá ảo” và “giao dịch ảo” hiện nay.

Nếu vận hành hiệu quả, trung tâm này có thể giúp kiểm soát giá giao dịch thực tế, hạn chế tình trạng “thổi giá ảo” cũng như kê khai thấp giá để trốn thuế, đồng thời tạo cơ sở dữ liệu thống nhất phục vụ hoạch định chính sách.

Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) nêu, nếu Trung tâm được thành lập và đi vào hoạt động, đảm bảo đúng các tiêu chí đề ra, chắc chắn sẽ mang đến một cuộc cách mạng cho ngành bất động sản Việt Nam.

Theo đó, trước khi bất động sản được đưa vào giao dịch, tất cả dữ liệu liên quan sẽ được tích hợp và định danh tại Trung tâm. Điều này đảm bảo tính pháp lý minh bạch, giúp người dân giao dịch thuận tiện hơn, đồng thời Nhà nước kiểm soát được toàn bộ biến động trên thị trường bất động sản, từ giá cả, lịch sử giao dịch đến các yếu tố pháp lý.

Hiện tại, các thủ tục liên quan đến giao dịch bất động sản còn rườm rà, mất nhiều thời gian và chi phí. Người dân phải thực hiện nhiều bước như công chứng, nộp thuế, đăng ký biến động… với thời gian trung bình 45-60 ngày. Khi Trung tâm giao dịch được triển khai, các thủ tục này sẽ được thực hiện nhanh chóng, chỉ trong 1-3 ngày, thậm chí tính bằng giờ, giúp giảm thiểu thời gian và chi phí.

Cũng theo đơn vị trên, Trung tâm này không thay thế chức năng của các cơ quan khác mà chỉ đóng vai trò kết nối, xử lý dữ liệu trên nền tảng số. Mô hình này đã được triển khai thành công ở nhiều quốc gia phát triển.

Đặc biệt, trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh tiến trình chuyển đổi số, định hướng này không chỉ phù hợp với xu thế phát triển mà còn là điều kiện tất yếu, mang tính bắt buộc để nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành và tính minh bạch của thị trường.

Cần hoàn thiện pháp lý và hạ tầng thông tin

Tại hội thảo gần đây, ông Nguyễn Văn Đính – Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam – đề xuất nhiều giải pháp trọng điểm phát triển thị trường lành mạnh, trong đó có khẩn trương hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về bất động sản. Bởi đây là một trong những nguyên nhân khiến công tác điều tiết thị trường hiện nay còn kém hiệu quả.

Theo ông, cần triển khai các Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý để tăng tính minh bạch và niềm tin trong các hoạt động giao dịch.

Đồng thuận với việc hình thành sàn giao dịch bất động sản, hướng tới xây dựng thị trường minh bạch, hiệu quả nhưng ông Nguyễn Khánh Duy – Giám đốc bộ phận kinh doanh căn hộ Savills – e ngại khi thực hiện sẽ gặp một số thách thức.

Thách thức nằm ở sự đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, việc liên thông dữ liệu, chuẩn hóa quy trình đòi hỏi sự phối hợp từ nhiều bên. Hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực cũng là yếu tố đáng lưu ý, để có thể vận hành, giám sát và quản lý thông tin chặt chẽ.

Để giải quyết bài toán, ông Duy đề xuất cần hoàn thiện hành lang pháp lý cho giao dịch điện tử, công nhận giá trị pháp lý của hợp đồng, chữ ký số và chứng nhận điện tử, đảm bảo quy trình giao dịch trực tuyến có tính ràng buộc như giao dịch truyền thống. Để làm được, cơ sở dữ liệu quốc gia kết nối thông tin đất đai, nhà ở, thuế, dân cư và ngân hàng cũng phải được chuẩn hóa và liên thông.

Cuối cùng, mô hình hợp tác công – tư cần được phát huy triệt để, Nhà nước giữ vai trò hoạch định, còn doanh nghiệp cung cấp công nghệ, nền tảng vận hành và các dịch vụ hỗ trợ như định giá, tài chính, bảo hiểm, tư vấn pháp lý.

Hạ tầng dẫn đường, xu hướng dịch chuyển ra vùng vệ tinh

Giá căn hộ tại các thành phố lớn như Hà Nội, TPHCM tăng phi mã trong thời gian qua, làm dấy lên nhiều lo ngại về vấn đề an cư. Theo chuyên gia, tại Hà Nội, giá trung bình của nhà chung cư dao động 70-80 triệu đồng/m2, nhiều dự án cao cấp, hàng hiệu có mức trên 100 triệu đồng/m2.

Còn tại TPHCM, nhiều dự án mới ra mắt thời gian qua có giá được neo cao, ở mức 100-200 triệu đồng/m2, thậm chí tiệm cận nhà phố. Ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) – thống kê từ 2020 đến nay, tốc độ tăng giá nhà của TPHCM có thời điểm lên đến 15-20% mỗi năm.

Theo Savills, nguồn cung nhà ở tại TPHCM vẫn bị bó hẹp bởi các vướng mắc pháp lý, trong khi nhu cầu ở thực vẫn duy trì cao. Sự lệch pha giữa cung – cầu khiến giá bán tiếp tục neo ở mức cao, dù thị trường không còn biến động mạnh. Trong bối cảnh đó, đầu tư hạ tầng và giãn dân được xem là giải pháp căn cơ giúp giảm áp lực lên khu trung tâm.

Tuyến metro số 1 vận hành trong tháng 3 đã rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm TPHCM đến Bình Dương (cũ) xuống còn 20-30 phút, mở ra khả năng hình thành các cực dân cư – thương mại mới ngoài khu lõi trung tâm.

Bà Cao Thị Thanh Hương – Quản lý cấp cao Bộ phận Nghiên cứu tại Savills Việt Nam – nhận định muốn giãn dân thành công thì phải bắt đầu từ hạ tầng và đô thị hóa. Khi quy hoạch kinh tế – xã hội gắn với hạ tầng, việc bố trí quỹ đất ở dọc các trục giao thông sẽ giúp cả nhà ở thương mại và xã hội được triển khai nhanh hơn, đa dạng hóa nguồn cung cho người mua.

Cùng với hạ tầng, các chính sách hỗ trợ tài chính cũng là trụ cột quan trọng để mở rộng khả năng tiếp cận nhà ở. Theo chỉ đạo của Chính phủ, đề án thành lập Quỹ Nhà ở Quốc gia đang được nghiên cứu và dự kiến triển khai trong thời gian tới.

Bà Hương cho rằng, đây là mô hình đã chứng minh hiệu quả ở Singapore và Hàn Quốc, khi người dân được vay với lãi suất thấp, thời gian dài, còn doanh nghiệp tham gia quỹ được hưởng ưu đãi đầu tư và tiếp cận quỹ đất quy hoạch. Người mua được hỗ trợ tài chính hợp lý, còn doanh nghiệp có động lực tham gia phát triển nhà ở vừa túi tiền. Khi hai phía cùng hưởng lợi, thị trường sẽ tiến tới trạng thái cân bằng và bền vững hơn.

Đại diện Savills đánh giá, khi hạ tầng, quy hoạch và cơ chế tài chính được triển khai đồng bộ, TPHCM sẽ có điều kiện để giải quyết bài toán giãn dân, cân bằng cung – cầu và ổn định giá nhà ở dài hạn. Việc mở rộng không gian đô thị theo hướng kết nối vùng không chỉ giúp phân bổ lại mật độ dân cư, mà còn tạo dư địa phát triển cho các phân khúc phù hợp với người mua ở thực.

Hạ tầng là yếu tố dẫn đường cho động lực mới của thị trường bất động sản mùa cuối năm cũng được các chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Kinh tế – Tài chính – Bất Động Sản Dat Xanh Services (Dat Xanh Services – FERI) nêu quan điểm.

Theo đó, hạ tầng tiếp tục giữ vai trò đầu tàu của toàn thị trường. Hàng loạt công trình chiến lược như cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 2, sân bay Long Thành, vành đai 3 TPHCM… đồng loạt tăng tốc tiến độ, tạo nên làn sóng lan tỏa mạnh mẽ đến các khu vực vùng ven và vệ tinh đô thị.

Chính sách thúc đẩy giải ngân đầu tư công đạt tiến độ cao nhất trong nhiều năm trở lại đây đã góp phần tạo “cú hích kép” cho thị trường: vừa hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, vừa nâng sức bật cho bất động sản khu vực hưởng lợi từ hạ tầng. 

Khu đô thị vệ tinh cần đảm bảo điều gì?

Nói tại một sự kiện gần đây, TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn – Chuyên gia quy hoạch kiến trúc – nói vị trí chỉ là một phần nhỏ quyết định sự thành công khu đô thị vệ tinh. Kinh nghiệm từ khu đô thị Nam Sài Gòn, cũng như được xem qua các quy hoạch thành công ở Thượng Hải hay Mỹ, cho thấy một khu đô thị muốn phát triển bền vững cần hội tụ 3 yếu tố ngay từ đầu.

Trước hết là quy hoạch bài bản với định hướng rõ ràng và có sự tham gia của các chuyên gia. Kế đến là hạ tầng đi trước, bao gồm trường học, đường xá, bệnh viện để tạo nền tảng thu hút cư dân. Yếu tố cuối cùng là kế hoạch triển khai hợp lý, xác định rõ thứ tự ưu tiên để từng bước đưa quy hoạch vào thực tế.

Tuy vậy, ông Sơn chỉ ra vẫn còn những điểm yếu cần lưu ý để triển khai khu đô thị vệ tinh hiệu quả. Thứ nhất là cơ chế và khung pháp lý cần phải thực sự đồng bộ. Thứ 2 là chú trọng đến vấn đề môi trường trong quá trình phát triển dự án. Cuối cùng là vấn đề bản sắc, đòi hỏi quy hoạch phải bảo đảm tính trật tự và hài hòa.

Còn ông Nguyễn Khánh Duy – Giám đốc Bộ phận Kinh doanh nhà ở Savills Việt Nam – cho rằng một khu đô thị vệ tinh được coi là thành công trước hết phải có cư dân sinh sống. Nếu chỉ xây dựng hạ tầng hiện đại, nhiều tiện ích và mảng xanh nhưng vắng bóng người ở thì đó chỉ là “đô thị ma”.

Vì vậy, các khu đô thị vệ tinh muốn thu hút người dân sinh sống cần quan tâm yếu tố đầu tiên là nằm cách trung tâm khoảng 30-40km. Đồng thời, hệ thống giao thông công cộng phải thuận tiện để rút ngắn thời gian di chuyển vào trung tâm, chẳng hạn thông qua metro hoặc tàu cao tốc.

Bên cạnh đó, giá bất động sản tại những khu vực này phải thấp hơn khu vực trung tâm khoảng 40-50%, từ đó mới đủ sức hấp dẫn để cư dân thực sự chọn nơi đây làm chốn an cư.