Tại hội thảo về thuế thu nhập cá nhân do Báo Lao động tổ chức cuối tuần qua, PGS.TS Phan Hữu Nghị, Phó Viện trưởng Ngân hàng – Tài chính (Đại học Kinh tế Quốc dân) đề xuất chỉ thu thuế khi bán nhà có lãi, áp dụng mức 20% trên chênh lệch giá mua – bán để ngăn chặn tình trạng lách thuế.

TS. Nguyễn Ngọc Tú (Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội) cũng cùng quan điểm đưa về đánh thuế 20% trên thu nhập thực tế của người bán. Với trường hợp không có đầy đủ hóa đơn chứng từ, cơ sở để tính lãi lỗ, đề xuất áp dụng mức ấn định 1-2% theo bảng giá do UBND tỉnh, thành phố quy định.

Theo PGS.TS Phan Hữu Nghị, phương án thuế 20% trên chênh lệch giá mua và giá bán có lợi thế hơn do phản ánh chính xác thu nhập thực tế.

“Việc này sẽ giúp hạn chế tình trạng đẩy giá nhà đất”, ông Nghị nói, thêm rằng chính sách đánh thuế trên giá trị tăng thêm được thực hiện nghiêm còn khiến các công ty bất động sản phải tính toán kỹ lưỡng hơn khi quyết định giá bán, từ đó giúp thị trường vận hành minh bạch, thực chất hơn.

Ông Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý bất động sản, cho biết đề xuất trên chỉ khả thi khi Nhà nước có phương pháp tính chi phí đầu vào và đầu ra chính xác, minh bạch giống như tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Ông nói, giá bán ra có thể xác định dựa trên thỏa thuận của người bán và người mua, song việc tính giá đầu vào lại không đơn giản khi chủ thửa đất được nhận thừa kế, cho, tặng.

Chưa kể, tình trạng lách thuế vẫn có thể xảy ra nếu hai bên thoả thuận khoản tiền chênh ở mức thấp, thậm chí ngang bằng hoặc thấp hơn giá đầu vào. “Lúc này, Nhà nước còn hao hụt ngân sách hơn phương pháp thu thuế 2% trên mỗi hợp đồng chuyển nhượng”, ông nói.

Theo ông Tuấn, trong bối cảnh tình trạng kê khai hai giá vẫn phổ biến trên thị trường địa ốc, đề xuất trên gần như rất khó triển khai. Ông cũng cho rằng thu thuế 2% trên giá trị giao dịch “mang tính cào bằng và không còn phù hợp”. Chuyên gia khuyến nghị đánh thuế theo thời gian nắm giữ giống đề xuất của Bộ Tài chính. Giải pháp này giúp giảm bớt động lực mua bán để đẩy giá của nhóm đầu tư lướt sóng, phù hợp thông lệ quốc tế.

Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản là một nguồn thu quan trọng trong hệ thống thuế thu nhập cá nhân. Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2007 quy định mức thu với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản là 25% trên thu nhập (giá bán trừ giá vốn và các chi phí liên quan). Trường hợp không xác định được giá vốn, các chi phí liên quan và có chứng từ chứng minh, mức thuế phải nộp là 2% giá bán.

Từ 2015, theo Luật sửa đổi bổ sung một số điều Luật Thuế thu nhập cá nhân, mức thu thống nhất là 2% trên giá chuyển nhượng bất động sản.

Ông Nghị cho rằng cách tính thuế hiện hành còn nhiều hạn chế. Cụ thể, thuế thu nhập cá nhân cho việc chuyển nhượng bất động sản được tính là 2% trên giá trị giao dịch. Tức là, người bán phải nộp thuế bằng 2% tổng giá trị bất động sản ghi trên hợp đồng chuyển nhượng, không quan tâm đến việc lãi hay lỗ.

“Phương án 2% trên giá trị giao dịch đơn giản, dễ thu, nhưng lại tạo ra lỗ hổng lớn trong việc kê khai giá bán”, ông Nghị nói, cho biết người bán thường khai giá chuyển nhượng thấp hơn thực tế để giảm số thuế phải nộp. Điều này dẫn tới thất thu cho ngân sách nhà nước, khiến thị trường bất động sản thiếu minh bạch.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Ngọc Tú cho rằng cách tính thuế 2% trên giá bán dễ gây lạm thu, không phù hợp bản chất thuế thu nhập cá nhân chỉ đánh trên thu nhập, tức doanh thu trừ chi phí của người nộp thuế.

Song để thực hiện được cách tính thuế này, theo đại diện Ban chính sách – Cục Thuế (Bộ Tài chính), cần có cơ sở dữ liệu phản ánh đúng giá cả giao dịch của các lần chuyển nhượng. Cùng với đó, nhà điều hành cần quy định rõ các khoản chi phí được trừ và điều kiện về hóa đơn, chứng từ, giá vốn của bất động sản chuyển nhượng.

Hiện nay, cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế đã có chức năng tra cứu lịch sử giao dịch của thửa đất và người nộp thuế (từ năm 2018). Tuy nhiên, mức giá chuyển nhượng ghi trên hợp đồng chưa đảm bảo đúng với giá giao dịch thực tế, khó kiểm soát. Do đó, việc thu nhập cơ sở dữ liệu về giá giao dịch trên thị trường cần thời gian và các công cụ tìm kiếm.

Trong khi đó, việc xác định, chứng minh các chi phí liên quan được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế cũng gặp khó do có nhiều loại chi phí liên quan. Trong đó, các chi phí dễ xác định như chi phí mua, xây dựng, sửa chữa, thủ tục. Còn lại các khoản khó chứng minh như chi phí môi giới, lãi vay, bồi thường các bên liên quan. Ngoài ra, một số trường hợp bất động sản chuyển nhượng có từ xưa hoặc được thừa kế, cho tặng cũng không xác định được giá vốn.

“Điều này đặt ra yêu cầu cần tăng các công cụ để kiểm soát thu nhập thực tế phát sinh với hoạt động chuyển nhượng bất động sản của hộ gia đình, cá nhân”, đại diện cơ quan thuế cho biết.

Giải pháp được cơ quan này đề cập tới là yêu cầu thực hiện liên thông các thủ tục từ giao dịch bất động sản, công chứng, thuế và đăng ký giao dịch đất đai trên môi trường điện tử.

Ở góc độ này, Phó Viện trưởng Ngân hàng – Tài chính cho rằng mức thuế 20% trên phần chênh lệch giá mua – bán cần đi kèm với chế tài xử phạt nghiêm khắc với hành vi kê khai sai giá. Việc này sẽ giúp hạn chế tình trạng “hai giá” (giá thực tế và giá kê khai khác nhau), đồng thời giúp Nhà nước thu thuế công bằng hơn. “Thị trường bị đẩy giá do môi giới, mua bán lòng vòng sẽ bị hạn chế tối đa”, ông Nghị nói.

Phương Dung – Ngọc Diễm

Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết về thí điểm phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp. Dự thảo được đưa ra sau yêu cầu của Thủ tướng Phạm Minh Chính về việc cần có chính sách nhà ở cho người thu nhập trung bình (trên 20 triệu đồng một tháng) ngày 26/2.

Cơ quan soạn thảo đề xuất người mua, thuê mua nhà thương mại giá phù hợp phải là cá nhân trong nước. Mỗi người chỉ được mua, thuê mua một căn và không được bán trong 5 năm. Chính sách này không áp dụng cho tổ chức, cá nhân nước ngoài.

Dự án nhà thương mại giá phù hợp được lựa chọn chủ đầu tư không qua đấu giá, đấu thầu. Chủ đầu tư được quyết định giá nhà, với lợi nhuận định mức tối đa 15% tổng vốn đầu tư dự án. Sau khi nghiệm thu công trình, họ sẽ thực hiện kiểm toán, quyết toán chi phí đầu tư và UBND cấp tỉnh hậu kiểm giá bán.

Họ cũng có thể được chọn thực hiện các thủ tục thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, thẩm định phòng cháy, chữa cháy, cấp phép xây dựng…

Lý giải đề xuất trên, Bộ Xây dựng cho biết những năm gần đây, giá các phân khúc nhà ở có xu hướng tăng bình quân 10-15% một năm, có giai đoạn tăng đến 30%. Đơn cử tại Hà Nội, giá chung cư sơ cấp đạt 100 triệu đồng một m2 năm ngoái, tăng 40% so với 2024. TP HCM cũng tăng 23% theo năm, đạt 111 triệu đồng một m2.

“Đà tăng này cao hơn nhiều mức tăng thu nhập bình quân, khiến khả năng tiếp cận nhà đất của người dân thêm khó khăn”, cơ quan này đánh giá và cho biết thêm nguồn cung nhà xã hội chỉ tập trung cho nhóm thu nhập thấp. Trong khi còn rất nhiều người có thu nhập trung bình khó tiếp cận nhà ở, nhất là tại các đô thị lớn.

Do đó, Bộ đánh giá việc ban hành Nghị quyết thí điểm phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp là cấp bách, góp phần thực hiện mục tiêu an sinh xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô. Dự thảo nghị quyết này dự kiến được Bộ trình Chính phủ xem xét, ban hành trong tháng 3.

Khảo sát của VnExpress thực hiện từ cuối tháng 12/2025, với gần 4.000 độc giả cho thấy nhu cầu mua nhà dưới 3 tỷ đồng chiếm hơn 60%. Tuy nhiên, giá cao khiến nhiều kế hoạch mua nhà trong năm nay phải tạm hoãn. Khoảng 20% độc giả phản hồi cho biết tiếp tục thuê nhà, tích lũy tài chính và 14% chọn phương án hoãn mua để chờ nhịp giảm.

Nhiều chuyên gia cũng cảnh báo tình trạng giá nhà liên tục tăng nóng và neo cao khiến người mua ở thực gần như không còn cơ hội tiếp cận thị trường. Thay vào đó, phần lớn giao dịch đến từ nhóm nhà đầu tư, đầu cơ, dễ hình thành bong bóng giá.

Ngọc Diễm

Mới đây, ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc Sở Nông Nghiệp và Môi trường TP HCM (Tổ trưởng Tổ công tác gỡ vướng cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân) đã có buổi làm việc với chủ đầu tư 8 dự án nhà ở để giải quyết các vướng mắc liên quan đến cấp sổ hồng cho các dự án trên.

Theo đó, 8 dự án nằm tại TP Thủ Đức, quận 10, quận 12, quận Tân Phú và huyện Bình Chánh đang được thành phố xem xét gỡ vướng pháp lý đợt này. Cụ thể gồm:

Tại buổi làm việc, các chủ đầu tư nêu ra nhiều vướng mắc như: chưa hoàn tất nghĩa vụ tài chính, ranh đất chồng lấn, thay đổi quy hoạch, hạ tầng chưa bàn giao… Một số trường hợp đã nộp tiền bổ sung hoặc khắc phục vi phạm, nhưng vẫn chưa được cấp giấy.

Cụ thể như tại dự án Hà Đô Centrosa Garden (quận 10), chủ đầu tư cho biết còn 510 căn hộ lô 1B chưa được cấp sổ do phần đất dự án chồng lấn 62 m2 đất của 12 hộ dân. Phía chủ đầu tư khẳng định phần đất này thuộc ranh giới dự án đã được cấp Giấy chứng nhận, và không nằm trong giấy tờ pháp lý của 12 hộ dân. Tuy nhiên, tại buổi làm việc, công ty vẫn chưa cung cấp được biên bản làm việc với các hộ dân theo yêu cầu của cơ quan chức năng từ hơn một năm trước.

Tại khu nhà ở Gò Sao, quận 12, chủ đầu tư đã nộp bổ sung tài chính do thay đổi quy hoạch nhưng vẫn còn vướng về hạ tầng xã hội, kỹ thuật và tỉ lệ nhà ở xã hội. Với dự án nhà ở xã hội tại phường Phú Hữu, TP Thủ Đức, gồm 1.240 căn hộ hoàn thành từ năm 2019, chủ đầu tư từng vi phạm về quỹ bảo trì nhưng đã khắc phục. Tuy nhiên, hệ thống hạ tầng chưa được bàn giao, chưa được cấp sổ.

Hay dự án Khu dân cư số 1 (TP Thủ Đức), chủ đầu tư đã bàn giao 629 nền cho Ban Quản lý đầu tư xây dựng Khu đô thị mới Thủ Thiêm làm quỹ tái định cư, 153 nền còn lại được hợp tác với doanh nghiệp triển khai. Riêng Công ty Đại Dương nhận 78 nền, trong đó 34 nền đã có sổ, phần còn lại đang nộp hồ sơ.

Sau những phản ánh này, đại diện tổ công tác đã hướng dẫn cụ thể các bước cần hoàn tất để đủ điều kiện cấp sổ hồng. Ông Nguyễn Toàn Thắng nhấn mạnh, nhiều vướng mắc tồn tại từ lâu nhưng việc chậm xử lý từ phía chủ đầu tư khiến người mua nhà chịu thiệt. Giám đốc Sở Nông Nghiệp và Môi Trường yêu cầu các chủ đầu tư và đơn vị liên quan khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, giải quyết các tồn đọng pháp lý để có thể cấp sổ hồng cho người mua nhà trong thời gian sớm nhất, tránh ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người dân.

Theo ông Thắng, thành phố và Trung ương đang rất quan tâm đến phát triển nhà ở xã hội, do đó cần sớm cấp sổ hồng để người dân an cư lạc nghiệp. Với các dự án còn lại, Văn phòng Đăng ký đất đai TP HCM sẽ tiếp tục làm việc với chủ đầu tư. Nếu thuộc thẩm quyền sẽ giải quyết ngay, trường hợp vượt thẩm quyền sẽ báo cáo UBND thành phố để có chỉ đạo tháo gỡ.

Theo thống kê của Sở Xây dựng TP HCM, đến tháng 4, thành phố đã cấp sổ hồng cho hơn 63.800 hồ sơ, đạt 78,7%. Hiện còn hơn 17.200 căn nhà chưa được cấp, chiếm khoảng 22%, chủ yếu do đang bị thanh tra, điều tra hoặc chưa xác định nghĩa vụ tài chính phát sinh sau điều chỉnh quy hoạch. Với nhóm hồ sơ còn lại này, Sở Nông Nghiệp và Môi Trường sẽ thực hiện phân nhóm, phân loại vướng mắc và giải quyết dứt điểm trong năm nay. Riêng nhóm dự án đang thanh tra, điều tra, việc tháo gỡ sẽ phụ thuộc tiến độ xử lý của các cơ quan liên quan.

Phương Uyên