Thị trường bất động sản Mỹ năm 2025 đang chứng kiến một nghịch lý thú vị: Công nghệ càng hiện đại, người mua nhà càng mệt mỏi. 

Không còn dừng lại ở các công cụ chỉnh sửa màu sắc đơn thuần, AI đang can thiệp sâu vào cấu trúc hình ảnh, tạo ra một hiện tượng mà giới chuyên môn gọi là “housefished” – mượn từ khái niệm “catfish” (lừa tình qua mạng). Những ngôi nhà trên web thì đẹp như mơ, nhưng thực tế lại là những cú lừa ngoạn mục, đẩy người mua vào ma trận thông tin hỗn loạn và tốn kém.

Cú lừa thị giác và bài toán chi phí cơ hội

Trong đầu tư bất động sản, thông tin chính xác là tài sản quý giá nhất. Tuy nhiên, AI đang làm xói mòn tài sản này. Claire Boston, một phóng viên cao cấp, đã ghi nhận tình trạng ngày càng nhiều người mua nhà tại Mỹ rơi vào cảnh dở khóc dở cười khi tin vào những bức ảnh đã được “tút tát” quá đà.

Những dấu hiệu nhận biết đang dần trở nên phổ biến: Bề mặt tường láng mịn bất thường, thảm cỏ xanh mướt không một chiếc lá úa. Thậm chí, đôi khi những chiếc đèn chùm sang trọng hay cửa sổ thoáng đãng xuất hiện trong ảnh lại hoàn toàn không tồn tại ở đời thực.

Megan Kolstad, một môi giới bất động sản tại St. Paul (Minnesota), là nhân chứng sống cho trào lưu méo mó này. Trong một lần dẫn khách đi xem nhà, cô và khách hàng đã sững sờ khi phát hiện bức ảnh rao bán trên mạng có một ô cửa sổ phòng ngủ rất đẹp, nhưng thực tế bức tường đó lại kín mít.

“Điều đó thực sự gây hiểu lầm nghiêm trọng”, Kolstad bức xúc. Từ góc độ kinh doanh, đây không chỉ là sự lừa dối về thẩm mỹ mà là sự lãng phí nguồn lực khổng lồ. Khách hàng và môi giới mất thời gian di chuyển, sắp xếp lịch trình chỉ để đối chiếu những gì thấy trên mạng với thực tế phũ phàng.

“Khi đến nơi, chúng tôi chỉ mải so sánh ảnh mạng với thực tế, và việc đó rất lãng phí thời gian”, Kolstad nhấn mạnh. Trong một thị trường cạnh tranh, thời gian là tiền bạc. Việc bị thu hút bởi một sản phẩm ảo đồng nghĩa với việc nhà đầu tư có thể đã bỏ lỡ một cơ hội thực tế khác tốt hơn ở nơi khác.

Sonia Rodriguez, một môi giới thuộc Redux Group ở Bắc Virginia, cũng chia sẻ trải nghiệm tương tự. Cô từng đi tiền trạm một căn nhà được quảng cáo là trống trải, sạch sẽ (nhờ kỹ thuật dàn dựng ảo). Nhưng khi bước vào, hiện trạng là một mớ hỗn độn đồ đạc của chủ nhà đang ở, cộng với hệ thống ánh sáng tồi tệ khác xa trên ảnh.

“Tôi đến xem trước và nghĩ ngay: Không ổn rồi”, Rodriguez kể lại. Quyết định không đưa khách đến xem sau đó của cô là một hành động quản trị rủi ro cần thiết. Nếu không, uy tín của nhà môi giới sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi sự thiếu trung thực của hình ảnh niêm yết.

Ranh giới giữa marketing và gian lận

Cần phải phân biệt rõ ràng giữa làm đẹp và lừa dối. Dàn dựng ảo (dùng phần mềm thêm nội thất vào ảnh phòng trống) từ lâu đã là một công cụ marketing hợp pháp và hiệu quả, giúp người mua hình dung tiềm năng của không gian sống. Tuy nhiên, sự trỗi dậy của AI tạo sinh đang đẩy mọi thứ đi quá giới hạn đạo đức.

Vấn đề nằm ở chỗ, các công cụ AI hiện nay không chỉ “trang điểm” mà còn “phẫu thuật thẩm mỹ” cho ngôi nhà. Nathan Cool, một nhiếp ảnh gia bất động sản kỳ cựu 15 năm tại California, gọi đây là những ảo giác của AI. Ông ủng hộ việc dùng công nghệ để chỉnh sửa ánh sáng hay màu sắc cho nhanh gọn, nhưng kịch liệt phản đối việc thay đổi cấu trúc vật lý.

“Những dấu hiệu cảnh báo bắt đầu xuất hiện khi tôi nghĩ: Khoan đã”, Cool phân tích. “Mọi thứ bắt đầu thay đổi cấu trúc. Tường dài hơn. Cửa sổ lớn hơn. Thậm chí có thể xuất hiện thêm một góc nhà”.

Khi AI tự ý thêm một góc nhà hay nới rộng cửa sổ, nó đang tạo ra một bản mô tả sai lệch về tài sản. Hãy tưởng tượng một nhà đầu tư xuống tiền đặt cọc vì thích độ thoáng của căn phòng, để rồi phát hiện ra độ thoáng đó chỉ là sản phẩm của thuật toán photoshop.

Kolstad còn đưa ra ví dụ về sự sắp đặt phi lý trí của AI: Một bộ sofa chữ L khổng lồ cho 8 người được nhét vào không gian chật hẹp, chắn ngang cửa sổ. “Thực tế thì một chiếc ghế lớn như vậy không thể nào vừa với không gian đó”, cô nói. Điều này đánh lừa cảm nhận của người mua về diện tích thực tế – một chỉ số quan trọng trong định giá bất động sản. Khi kích thước và công năng bị bóp méo, rủi ro định giá sai tài sản sẽ tăng lên theo cấp số nhân.

Siết chặt quy định: Hồi chuông cảnh tỉnh cho thị trường

Trước làn sóng “fake news” trong hình ảnh bất động sản, cơ chế tự điều chỉnh của thị trường và bàn tay quản lý của nhà nước đã bắt đầu can thiệp. Đây là tín hiệu cho thấy thời kỳ “miền Tây hoang dã” của AI trong lĩnh vực này sắp kết thúc.

Hiệp hội Môi giới Bất động sản Quốc gia Mỹ (NAR) đã chính thức lên tiếng. Dù vẫn ủng hộ ứng dụng công nghệ, NAR cảnh báo các thành viên phải tuân thủ Bộ Quy tắc Đạo đức, trong đó cấm tuyệt đối hành vi “phóng đại, xuyên tạc hoặc che giấu các thông tin quan trọng”.

Ở cấp độ pháp lý, các bang lớn đang đi đầu trong cuộc chiến chống lại sự lừa dối của AI. Sở Ngoại vụ bang New York tháng trước đã phát đi cảnh báo về sự gia tăng của hình ảnh nhân tạo, coi đây là hành vi có thể vi phạm luật quảng cáo gây hiểu lầm. Họ khuyến khích người mua nộp đơn khiếu nại – một động thái trao quyền mạnh mẽ cho người tiêu dùng.

Quyết liệt nhất phải kể đến California. Từ ngày 1/1 tới đây, một đạo luật mới sẽ có hiệu lực, buộc các môi giới phải công bố rõ ràng khi sử dụng ảnh đã chỉnh sửa kỹ thuật số. Quan trọng hơn, luật yêu cầu phải cung cấp kèm theo cả phiên bản ảnh gốc chưa chỉnh sửa.

Đây là một thay đổi mang tính bước ngoặt. Nó buộc người bán phải minh bạch hóa hiện trạng tài sản. Nếu áp dụng vào góc nhìn đầu tư, quy định này giúp thanh lọc thị trường, loại bỏ những “bom xịt” được tô vẽ và giúp giá cả phản ánh đúng giá trị thực hơn.

Các công ty môi giới cũng đang tự dựng lên hàng rào bảo vệ mình. Cả Rodriguez và Kolstad đều cho biết họ được yêu cầu phải ghi chú rõ ràng trên các bức ảnh có can thiệp của AI. Trong kỷ nguyên thông tin, sự minh bạch chính là ttấm khiên bảo vệ thương hiệu tốt nhất trước các rủi ro kiện tụng.

Sự xâm nhập của AI vào bất động sản là xu thế không thể đảo ngược. Nó mang lại tốc độ và chi phí thấp cho người bán, nhưng lại đẩy rủi ro thẩm định về phía người mua. Câu chuyện tại Mỹ là bài học nhãn tiền cho thị trường Việt Nam, nơi công nghệ cũng đang bùng nổ trong các ứng dụng proptech (công nghệ bất động sản).

Như nhiếp ảnh gia Nathan Cool đã cảnh báo, khi AI bắt đầu ảo giác, rủi ro sẽ trở nên cực kỳ lớn. Một cú click chuột vào bức ảnh đẹp có thể dẫn đến một giao dịch sai lầm trị giá hàng tỷ đồng. Trong thời đại này, sự hoài nghi hợp lý và việc mắt thấy, tay sờ lại trở thành công cụ bảo vệ tài sản hiệu quả nhất.

Trung tâm phục vụ hành chính công TP Hà Nội vừa thông báo sẽ tổ chức hội nghị đối thoại với chủ đề “Từ thủ tục liên thông đến an cư: Tháo gỡ khó khăn cho người dân mua nhà ở xã hội trên địa bàn TP Hà Nội”.

Tại hội nghị, người dân sẽ được trực tiếp nêu câu hỏi và nhận giải đáp về tất cả vướng mắc liên quan đến nhà ở xã hội. Sự kiện dự kiến diễn ra vào chiều 3/12.

Dự kiến, hội nghị có sự tham gia đầy đủ của các cơ quan trực tiếp thẩm định hồ sơ như Sở Xây dựng, Sở Tư pháp, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng Đăng ký đất đai, Bảo hiểm xã hội Hà Nội và Ngân hàng Chính sách xã hội. Các đơn vị sẽ giải đáp từng nhóm nội dung cụ thể mà người dân thường gặp.

Ngoài ra, nhiều chủ đầu tư đang triển khai dự án nhà ở xã hội trên địa bàn như Him Lam, Viglacera, BIC Việt Nam, Tổng công ty 319 Bộ Quốc phòng, UDIC… cũng tham dự.

Tại hội nghị, người dân sẽ trao đổi trực tiếp với các đơn vị phụ trách và nhận phản hồi ngay, thay vì chỉ được cung cấp tài liệu hướng dẫn chung. Nội dung tập trung vào các vấn đề như tiêu chí xét duyệt, hồ sơ cần chuẩn bị, thời hạn giải quyết, cơ chế vay vốn ưu đãi và trách nhiệm của từng cơ quan trong quy trình liên thông.

Theo Trung tâm Phục vụ hành chính công, việc công khai quy trình và chuẩn hóa hướng dẫn sẽ giúp giảm đáng kể tình trạng nhầm lẫn hồ sơ. Khi yêu cầu được diễn đạt rõ ràng, người dân có thể chủ động chuẩn bị đầy đủ giấy tờ, tiết kiệm thời gian và chi phí.

Một mục tiêu quan trọng khác là bịt các “khoảng trống” dễ phát sinh tiêu cực. Việc làm rõ trách nhiệm của từng đầu mối – từ tiếp nhận, thẩm định, xét duyệt đến chủ đầu tư – sẽ buộc các khâu minh bạch và nâng cao trách nhiệm giải trình.

Theo đề án phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội, Hà Nội được giao chỉ tiêu 56.200 căn đến hết năm 2030, thuộc nhóm cao nhất cả nước. Năm nay, thành phố dự kiến hoàn thành 6 dự án với hơn 4.700 căn, vượt chỉ tiêu đề ra.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội vừa công bố dự thảo tờ trình về xây dựng bảng giá đất, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Bảng giá đất mới được đánh giá sẽ tác động trực tiếp đến đời sống, tài chính và hoạt động kinh doanh của người dân Thủ đô.

Cụ thể, bảng giá đất sẽ là cơ sở pháp lý để tính hàng loạt nghĩa vụ, quyền lợi liên quan đến đất đai của người dân và doanh nghiệp, gồm: Tiền sử dụng đất, tiền thuê đất khi Nhà nước giao hoặc cho thuê; thuế thu nhập cá nhân, thuế sử dụng đất; tính bồi thường, xử phạt; tiền đền bù khi thu hồi đất; cơ sở xác định giá trị tài sản khi thế chấp, vay vốn ngân hàng…

Việc giá đất tại khu vực trung tâm có thể vượt 700 triệu đồng/m2, trong khi vùng ven tăng tới 26%, làm tăng giá trị tài sản của người dân, từ đó cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng khi thế chấp đất đai. Tuy nhiên, nghĩa vụ tài chính về đất cũng sẽ tăng, như khi chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng.

“Điều này có thể gây khó khăn cho một số nhóm dân cư thu nhập thấp”, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đánh giá.

Còn với những khu vực cần giải phóng mặt bằng, giá đền bù được xác định không thấp hơn giá đất quy định tại bảng giá đất. Điều này giúp đảm bảo quyền lợi của người dân, hạn chế việc khiếu nại, đồng thời đẩy nhanh tiến độ hoàn thành dự án.

Theo cơ quan dự thảo, việc ban hành bảng giá đất mới nhằm phản ánh sát giá thị trường, giảm khoảng cách giữa giá Nhà nước và giao dịch thực tế. Hơn nữa, giá đất tăng giúp tăng thu ngân sách Nhà nước thông qua việc thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất của tổ chức, cá nhân.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, nếu được xây dựng khoa học và minh bạch, bảng giá đất mới sẽ giúp nâng cao tính công bằng trong quản lý, hạn chế tình trạng “hai giá”, đảm bảo Nhà nước thu đúng, thu đủ, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho công tác bồi thường, tái định cư và đấu giá đất công. Về lâu dài, điều này sẽ góp phần thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển lành mạnh, bền vững và có trật tự.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo trong ngắn hạn, mức điều chỉnh tăng tại một số khu vực có thể khiến chi phí tài chính liên quan đến đất (như tiền sử dụng đất, lệ phí, thuế chuyển nhượng) tăng lên, tác động trực tiếp đến người mua nhà ở thực và doanh nghiệp phát triển dự án. Nếu không có lộ trình phù hợp, giá thành sản phẩm và chi phí đầu tư có thể tăng, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nhà ở và tính thanh khoản của thị trường.