Chia sẻ tại Diễn đàn Bất động sản Vùng Động lực phía Nam lần thứ nhất do Viện Nghiên cứu Bất động sản Việt Nam (VIRES) tổ chức mới đây, ông Dương Long Thành, nhà sáng lập, Chủ tịch HĐQT Thắng Lợi Group, cho biết hơn mười năm trước, doanh nghiệp từng bán một căn nhà tại Bến Cát (Bình Dương cũ) với giá khoảng 300 triệu đồng. Khi đó, thu nhập bình quân của công nhân, viên chức dao động 7 triệu đồng mỗi tháng, tức họ có thể tích lũy trong 5-6 năm là có thể mua nhà.

Đến nay, theo ông, nhu cầu mua ở thực vẫn chiếm 70-80% toàn thị trường, song tốc độ tăng giá nhà vượt xa tăng trưởng thu nhập của người lao động. Điều này đang tạo khoảng cách lớn về khả năng tiếp cận nhà ở của nhiều người.

“Suốt một thập kỷ qua, thu nhập bình quân tăng 6-8% mỗi năm, trong khi giá nhà leo thang 12-20% một năm khiến người mua ngày càng đuối sức”, ông nói.

Số liệu của CBRE cũng cho thấy sau 10 năm, giá nhà bình quân của TP HCM tăng khoảng 2,9 lần (từ 30 triệu lên 86 triệu đồng một m2). Trong khi đó, thu nhập bình quân của người lao động tăng khoảng 1,5 lần sau một thập kỷ (theo Tổng cục Thống kê). Như vậy, tốc độ tăng giá nhà nhanh gần gấp đôi so với tăng thu nhập.

Nghiên cứu mới đây của One Mount Group cũng chỉ ra rằng một gia đình có thu nhập 200 triệu đồng mỗi năm cần tích lũy hơn 36 năm mới mua được căn hộ thương mại 2 phòng ngủ, chưa gồm phí tính thêm. Hiện 54% hộ gia đình tại Hà Nội và TP HCM có thu nhập dưới 200 triệu đồng mỗi năm, nghĩa là phần lớn gần như không thể mua nhà nội thành.

Một trong những nguyên nhân chính theo ông Thành là nguồn cung chủ yếu thuộc phân khúc cao cấp, căn hộ diện tích lớn, vật liệu xây dựng đắt đỏ. Áp lực giá nhà tăng còn cộng hưởng từ chi phí đầu vào cao (pháp lý, thuế, đơn giá đất, chi phí xây dựng và lãi suất vay).

“Đây không phải vướng mắc riêng lẻ, mà là bài toán của toàn thị trường. Nếu nó không được tháo gỡ, giấc mơ an cư của nhiều người lao động sẽ còn xa hơn nữa”, ông Thành nhìn nhận.

Tình trạng giá nhà đắt đỏ cũng được phản ánh trong số liệu báo cáo của Bộ Xây dựng vừa công bố. Theo đó, quý III, Bộ ghi nhận giá trung bình mỗi m2 của thị trường đạt 78 triệu đồng, hơn 30% nguồn cung mới trên 100 triệu đồng. Tại TP HCM, giá bình quân khoảng 91 triệu đồng một m2, nhiều dự án trung tâm chạm 120-150 triệu đồng/m2.

Tương tự, CBRE và Knight Frank cho biết 60% căn hộ mới tại TP HCM có giá trên 100 triệu đồng mỗi m2; nguồn cung nhà giá rẻ gần như biến mất khi rổ hàng còn lại đa số trên 60 triệu đồng một m2.

Trong khi đó, theo số liệu của Tổng cục Thống kê, thu nhập bình quân của người lao động 9 tháng đầu năm đạt 8,3 triệu đồng mỗi tháng, tăng 10% so với cùng kỳ. Lao động đô thị đạt khoảng 10 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 120 triệu đồng mỗi năm. Điều này đồng nghĩa mỗi lao động làm việc trong một năm chỉ mua được khoảng 1 m2 nhà (chưa kể chi phí sinh hoạt, tích lũy hay tài chính khác). Sau 5 năm, thu nhập bình quân tăng thêm chỉ 2 triệu đồng, trong khi giá nhà tăng trung bình 10-15 triệu đồng mỗi m2.

Ông Lê Như Thạch, Chủ tịch HĐQT Bcons Group, đánh giá Việt Nam hiện có hơn 53 triệu người trong độ tuổi lao động, tốc độ đô thị hóa hơn 41%, dòng người đổ về các thành phố lớn kéo nhu cầu nhà ở tăng mạnh. Người mua ngày nay ưu tiên pháp lý minh bạch, giá trị sử dụng thực, chi phí vận hành hợp lý và khả năng thanh khoản tốt. Tuy vậy, thực tế thị trường lại cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa nhu cầu và năng lực sở hữu.

Theo ông Thạch, khi nguồn cung tiến gần 40 triệu căn, thị trường có thể bước vào chu kỳ bão hòa, do đó nâng khả năng tiếp cận nhà ở ngay từ hiện tại trở thành nhiệm vụ trọng tâm.

Để cân bằng giữa bài toán chi phí và lợi nhuận nhằm hướng thị trường phát triển nhà ở phù hợp thu nhập, ông Thạch cho rằng giải pháp nằm ở cách phát triển sản phẩm. Ông dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy để kéo giá nhà về ngưỡng dễ tiếp cận, doanh nghiệp phải tối ưu diện tích và công năng.

Theo ông, người mua quan tâm tổng chi phí sở hữu hơn là giá mỗi m2. Do đó, việc phát triển căn hộ diện tích nhỏ, đầy đủ công năng giúp giảm áp lực tài chính ban đầu. Để giữ giá trong ngưỡng dễ tiếp cận, doanh nghiệp có thể tự triển khai đồng bộ từ thiết kế, thi công đến quản lý dự án và vận hành, giảm phát sinh chi phí trung gian. Dù vậy, việc này cũng đối mặt rủi ro về bộ máy và chi phí vận hành nếu dự án không liên tục.

Ông Dương Long Thành cho rằng ngoài nỗ lực của doanh nghiệp, nhà nước cần có chính sách để kích hoạt nguồn cung vừa túi tiền, cải cách thủ tục và giảm chi phí, có cơ chế hỗ trợ người mua nhà lần đầu. Khi thủ tục pháp lý được rút gọn, chi phí và rủi ro giảm, dư địa hạ giá nhà sẽ rộng hơn.

Ông này cũng nhấn mạnh thị trường cần quay về giá trị cốt lõi – nhà để ở, không chỉ để đầu tư. Điều này đòi hỏi sự đồng bộ từ quy hoạch, chính sách đến phát triển sản phẩm. Ở địa phương, mô hình đô thị nén – bán kính di chuyển 15 phút – được xem là hướng đi giúp tăng tiếp cận nhà ở, trong bối cảnh căn hộ cao tầng dần thay thế nhà thấp tầng tại các đô thị lớn.

Phương Uyên