Chia sẻ tại Diễn đàn Bất động sản Vùng Động lực phía Nam lần thứ nhất do Viện Nghiên cứu Bất động sản Việt Nam (VIRES) tổ chức mới đây, ông Dương Long Thành, nhà sáng lập, Chủ tịch HĐQT Thắng Lợi Group, cho biết hơn mười năm trước, doanh nghiệp từng bán một căn nhà tại Bến Cát (Bình Dương cũ) với giá khoảng 300 triệu đồng. Khi đó, thu nhập bình quân của công nhân, viên chức dao động 7 triệu đồng mỗi tháng, tức họ có thể tích lũy trong 5-6 năm là có thể mua nhà.

Đến nay, theo ông, nhu cầu mua ở thực vẫn chiếm 70-80% toàn thị trường, song tốc độ tăng giá nhà vượt xa tăng trưởng thu nhập của người lao động. Điều này đang tạo khoảng cách lớn về khả năng tiếp cận nhà ở của nhiều người.

“Suốt một thập kỷ qua, thu nhập bình quân tăng 6-8% mỗi năm, trong khi giá nhà leo thang 12-20% một năm khiến người mua ngày càng đuối sức”, ông nói.

Số liệu của CBRE cũng cho thấy sau 10 năm, giá nhà bình quân của TP HCM tăng khoảng 2,9 lần (từ 30 triệu lên 86 triệu đồng một m2). Trong khi đó, thu nhập bình quân của người lao động tăng khoảng 1,5 lần sau một thập kỷ (theo Tổng cục Thống kê). Như vậy, tốc độ tăng giá nhà nhanh gần gấp đôi so với tăng thu nhập.

Nghiên cứu mới đây của One Mount Group cũng chỉ ra rằng một gia đình có thu nhập 200 triệu đồng mỗi năm cần tích lũy hơn 36 năm mới mua được căn hộ thương mại 2 phòng ngủ, chưa gồm phí tính thêm. Hiện 54% hộ gia đình tại Hà Nội và TP HCM có thu nhập dưới 200 triệu đồng mỗi năm, nghĩa là phần lớn gần như không thể mua nhà nội thành.

Một trong những nguyên nhân chính theo ông Thành là nguồn cung chủ yếu thuộc phân khúc cao cấp, căn hộ diện tích lớn, vật liệu xây dựng đắt đỏ. Áp lực giá nhà tăng còn cộng hưởng từ chi phí đầu vào cao (pháp lý, thuế, đơn giá đất, chi phí xây dựng và lãi suất vay).

“Đây không phải vướng mắc riêng lẻ, mà là bài toán của toàn thị trường. Nếu nó không được tháo gỡ, giấc mơ an cư của nhiều người lao động sẽ còn xa hơn nữa”, ông Thành nhìn nhận.

Tình trạng giá nhà đắt đỏ cũng được phản ánh trong số liệu báo cáo của Bộ Xây dựng vừa công bố. Theo đó, quý III, Bộ ghi nhận giá trung bình mỗi m2 của thị trường đạt 78 triệu đồng, hơn 30% nguồn cung mới trên 100 triệu đồng. Tại TP HCM, giá bình quân khoảng 91 triệu đồng một m2, nhiều dự án trung tâm chạm 120-150 triệu đồng/m2.

Tương tự, CBRE và Knight Frank cho biết 60% căn hộ mới tại TP HCM có giá trên 100 triệu đồng mỗi m2; nguồn cung nhà giá rẻ gần như biến mất khi rổ hàng còn lại đa số trên 60 triệu đồng một m2.

Trong khi đó, theo số liệu của Tổng cục Thống kê, thu nhập bình quân của người lao động 9 tháng đầu năm đạt 8,3 triệu đồng mỗi tháng, tăng 10% so với cùng kỳ. Lao động đô thị đạt khoảng 10 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 120 triệu đồng mỗi năm. Điều này đồng nghĩa mỗi lao động làm việc trong một năm chỉ mua được khoảng 1 m2 nhà (chưa kể chi phí sinh hoạt, tích lũy hay tài chính khác). Sau 5 năm, thu nhập bình quân tăng thêm chỉ 2 triệu đồng, trong khi giá nhà tăng trung bình 10-15 triệu đồng mỗi m2.

Ông Lê Như Thạch, Chủ tịch HĐQT Bcons Group, đánh giá Việt Nam hiện có hơn 53 triệu người trong độ tuổi lao động, tốc độ đô thị hóa hơn 41%, dòng người đổ về các thành phố lớn kéo nhu cầu nhà ở tăng mạnh. Người mua ngày nay ưu tiên pháp lý minh bạch, giá trị sử dụng thực, chi phí vận hành hợp lý và khả năng thanh khoản tốt. Tuy vậy, thực tế thị trường lại cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa nhu cầu và năng lực sở hữu.

Theo ông Thạch, khi nguồn cung tiến gần 40 triệu căn, thị trường có thể bước vào chu kỳ bão hòa, do đó nâng khả năng tiếp cận nhà ở ngay từ hiện tại trở thành nhiệm vụ trọng tâm.

Để cân bằng giữa bài toán chi phí và lợi nhuận nhằm hướng thị trường phát triển nhà ở phù hợp thu nhập, ông Thạch cho rằng giải pháp nằm ở cách phát triển sản phẩm. Ông dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy để kéo giá nhà về ngưỡng dễ tiếp cận, doanh nghiệp phải tối ưu diện tích và công năng.

Theo ông, người mua quan tâm tổng chi phí sở hữu hơn là giá mỗi m2. Do đó, việc phát triển căn hộ diện tích nhỏ, đầy đủ công năng giúp giảm áp lực tài chính ban đầu. Để giữ giá trong ngưỡng dễ tiếp cận, doanh nghiệp có thể tự triển khai đồng bộ từ thiết kế, thi công đến quản lý dự án và vận hành, giảm phát sinh chi phí trung gian. Dù vậy, việc này cũng đối mặt rủi ro về bộ máy và chi phí vận hành nếu dự án không liên tục.

Ông Dương Long Thành cho rằng ngoài nỗ lực của doanh nghiệp, nhà nước cần có chính sách để kích hoạt nguồn cung vừa túi tiền, cải cách thủ tục và giảm chi phí, có cơ chế hỗ trợ người mua nhà lần đầu. Khi thủ tục pháp lý được rút gọn, chi phí và rủi ro giảm, dư địa hạ giá nhà sẽ rộng hơn.

Ông này cũng nhấn mạnh thị trường cần quay về giá trị cốt lõi – nhà để ở, không chỉ để đầu tư. Điều này đòi hỏi sự đồng bộ từ quy hoạch, chính sách đến phát triển sản phẩm. Ở địa phương, mô hình đô thị nén – bán kính di chuyển 15 phút – được xem là hướng đi giúp tăng tiếp cận nhà ở, trong bối cảnh căn hộ cao tầng dần thay thế nhà thấp tầng tại các đô thị lớn.

Phương Uyên

Theo quyết định được UBND TP HCM phê duyệt mới đây, phạm vi nghiên cứu để phát triển TOD bao trùm toàn tuyến metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương), gồm 12 nhà ga cùng depot Tham Lương. Không gian TOD được xác lập trong vòng bán kính 1 km tính từ mỗi nhà ga. Những lô đất chỉ nằm một phần trong khu vực này sẽ được xem xét đưa vào hoặc loại ra tùy theo đặc thù từng vị trí, thay vì áp dụng cứng nhắc cho mọi trường hợp.

Ở giai đoạn đầu, 5 địa điểm được lựa chọn để triển khai TOD gồm depot Tham Lương, ga Phạm Văn Bạch, ga Tân Bình, ga Bảy Hiền và ga Bến Thành. Các ga còn lại sẽ tiếp tục được đánh giá và thực hiện sau khi thành phố tổng hợp kết quả từ nhóm thí điểm.

TOD là mô hình lấy định hướng phát triển giao thông công cộng để quy hoạch, xây dựng và phát triển đô thị. Mô hình trên đã triển khai ở nhiều nơi trên thế giới nhưng trong nước chưa có.

Thành phố giao Sở Quy hoạch – Kiến trúc thực hiện rà soát, lập hồ sơ, dự toán và lựa chọn đơn vị tư vấn để xây dựng các đồ án quy hoạch chi tiết. Sở Tài chính sẽ phân bổ vốn và xác định những khu vực có thể mời gọi đầu tư. Riêng Sở Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm kiểm tra quỹ đất, hồ sơ pháp lý liên quan và đề xuất hướng xử lý các điểm còn vướng mắc.

Theo định hướng của Nghị quyết 38, các khu vực TOD sẽ ưu tiên phát triển hỗn hợp giữa cư trú, thương mại, văn phòng và dịch vụ trong phạm vi có thể tiếp cận bằng đi bộ từ nhà ga metro. Cách bố trí này kỳ vọng tạo nên hiệu quả khai thác đất tốt hơn, giúp giao thông công cộng trở nên hấp dẫn hơn, qua đó giảm lượng xe cá nhân lưu thông và tình trạng ô nhiễm đô thị. Việc quy hoạch phải đồng thời tính đến yếu tố cảnh quan và giá trị văn hóa hiện hữu của từng khu vực.

Trước đó, TP HCM cũ lên kế hoạch phát triển TOD tại 9 vị trí dọc ba dự án giao thông lớn đang triển khai, gồm: Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên), số 2 (Bến Thành – Tham Lương) và Vành đai 3. Riêng với tuyến Metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương) sẽ thu hồi 3 khu đất gồm: khu đất Trung tâm Triển lãm và Thể dục thể thao quận Tân Bình, khu đất ô số I/82A Tây Thạnh tại quận Tân Phú và khu C30, nằm giữa quận 10 và Tân Bình để làm mô hình TOD.

Sau giai đoạn trên, năm 2026-2028, Thành phố dự kiến phát triển thêm khu vực TOD ở hai vị trí khác, gồm xã Tân Hiệp, huyện Hóc Môn và quanh ga Tân Kiên, Bình Chánh. Những vị trí này sẽ kết nối giao thông với Vành đai 3, đường sắt TP HCM – Cần Thơ…

Số liệu từ Sở Xây dựng cho thấy, TP HCM cũ ước tính đang có khoảng 64.000 ha đất có thể phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng. Trong đó, khoảng 32.000 ha thuộc khu vực đất nông nghiệp, đất trống, 9.000 ha đất công nghiệp, sản xuất, hoặc chuyển đổi chức năng và 23.000 ha đất đô thị cần chuyển đổi, cải tạo để phát triển TOD.

Phương Uyên

Câu chuyện kiểm soát giá bất động sản tăng nóng tại các đô thị lớn, theo ông Lucas Ignatius Loh Jen Yuh, CEO Nam Long, đây không chỉ là thách thức riêng của Việt Nam. Singapore và Trung Quốc từng áp dụng biện pháp hành chính để ghìm giá, nhưng nhiều thời điểm giá vẫn leo thang do nguồn cung không đáp ứng đủ cầu. “Càng cố ghìm bằng biện pháp hành chính, thị trường càng phản ứng mạnh”, ông nhận xét.

Tại Việt Nam, áp lực tăng giá xuất phát từ ba yếu tố: chi phí đất đai tăng, các vấn đề pháp lý kéo dài và kỳ vọng lợi nhuận của chủ đất ngày một cao hơn. Quỹ đất sạch nội đô khan hiếm khiến phát triển nhà vừa túi tiền gặp trở ngại, trong khi nguồn cung mới chưa tăng tương ứng. Ông nhấn mạnh, giá bất động sản vận hành theo nguyên lý thị trường, chi phối trực tiếp bởi cung – cầu, chi phí đất và kỳ vọng lợi nhuận của chủ đất lẫn nhà phát triển dự án. Khi nguồn cung vẫn hạn chế và nhu cầu duy trì ở mức cao, các biện pháp can thiệp trực tiếp khó đạt hiệu quả, thậm chí có thể khiến thị trường vận hành không ổn định.

“Vì vậy giải pháp căn bản nhất là mở rộng nguồn cung,” CEO Nam Long nói tại sự kiện NLG-Day.

Ông cũng khẳng định vai trò và tầm quan trọng của Nhà nước cần thể hiện rõ nhất trong việc bình ổn thị trường, thông qua tháo gỡ pháp lý, thúc đẩy phát triển quỹ nhà ở, nhất là phân khúc giá phù hợp. Theo ông, nếu Việt Nam làm tốt công tác điều phối, đà tăng giá nhà có thể hạ nhiệt, nhưng để giá giảm sâu là rất khó khi chi phí phát triển tăng và đất ngày càng hiếm.

Ở góc nhìn độc lập, bà Cao Thị Thanh Hương, Quản lý cấp cao Bộ phận Nghiên cứu Savills Việt Nam, cũng đồng quan điểm về tính thị trường của giá nhà. Bà cho rằng giá bất động sản không thể điều chỉnh bằng một mệnh lệnh hành chính, mà phải xuất phát từ nền tảng quy hoạch, pháp lý và tài chính.

“Thị trường nhà ở TP HCM vẫn duy trì tăng trưởng nhờ nhu cầu ở thực và hạ tầng phát triển, nhưng những yếu tố như quy hoạch, thủ tục pháp lý và cơ chế tài chính mới là chìa khóa giúp cân bằng cung – cầu và kiểm soát giá nhà trong dài hạn,” bà Hương nói.

Theo chuyên gia Savills, nguồn cung hiện tại của TP HCM vẫn bị hạn chế bởi pháp lý, trong khi nhu cầu mua nhà để ở duy trì mức cao, dẫn tới sự lệch pha cung – cầu kéo giá bán neo ở mức cao. Giải pháp cốt lõi không phải là hạ giá trực tiếp, mà là mở rộng không gian đô thị, phát triển khu vực vệ tinh quanh TP HCM và đầu tư mạnh vào kết nối giao thông để mở ra cơ hội hình thành cụm dân cư – thương mại mới ngoài khu lõi đô thị.

Bà Hương nhấn mạnh, câu chuyện giá nhà có giảm hay không phụ thuộc vào tốc độ mở rộng nguồn cung và cải thiện hạ tầng giao thông kết nối. Khi metro, đường vành đai, cao tốc liên tỉnh hoàn thiện, quỹ đất vùng ven có thể chuyển hóa thành nguồn cung đô thị lớn với chi phí hợp lý hơn. Lúc đó, giá nhà có thể tăng chậm lại, nhưng để giảm mạnh như kỳ vọng của phần lớn người mua là điều cần thời gian dài và cơ chế vận hành thị trường là yếu tố quyết định.

Song song đó, chính sách tài chính cũng đóng vai trò trụ cột. Việt Nam đang nghiên cứu thành lập Quỹ Nhà ở Quốc gia, mô hình tương tự Singapore hay Hàn Quốc – nơi người dân được vay mua nhà lãi suất thấp, thời hạn dài, còn chủ đầu tư được ưu đãi đầu tư và tiếp cận đất quy hoạch.

“Quỹ nhà ở tạo ra lợi ích hai chiều: người mua được hỗ trợ tài chính, còn doanh nghiệp có động lực phát triển nhà ở vừa túi tiền. Khi hai phía cùng có lợi, thị trường mới hướng đến sự cân bằng bền vững”, bà Hương phân tích.

Nói về câu chuyện thị trường đang lệch pha nguồn cung, bà Hương Nguyễn, Giám đốc Đầu tư Nam Long Group, cho rằng sự xuất hiện của nhiều dự án ở xa trung tâm nhưng có mức tiệm cận khu vực nội đô, khiến nhiều người lầm tưởng toàn thị trường đồng loạt tăng và chỉ có nhà cao cấp. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại những dự án có mức giá hợp lý cho nhóm mua ở thực, chỉ là tỷ trọng nhỏ và phân bổ xa trung tâm.

Bà cho biết với doanh nghiệp, áp lực chi phí đất cao khiến biên lợi nhuận của nhà phát triển dự án bị thu hẹp, nhất là với mô hình phát triển đô thị quy mô lớn cần đầu tư hạ tầng đồng bộ. Do đó, nhiều doanh nghiệp phải tái cấu trúc sản phẩm, đa dạng hóa nhiều phân khúc cả cao cấp và bình dân để cân bằng tài chính.

Dù thị trường đối mặt nhiều biến động, Nam Long vẫn trung thành với chiến lược phát triển nhà ở cho nhu cầu thật. Doanh nghiệp cho biết đang tìm kiếm quỹ đất xây dựng sản phẩm ở mức 30-35 triệu đồng mỗi m2, hướng tới nhóm mua để ở. Bà Hương cho rằng, dù làm nhà giá hợp lý, sản phẩm chỉ hấp thụ tốt khi đáp ứng tiêu chuẩn về thiết kế, công năng và tiện ích. “Không chỉ rẻ là bán được mà phụ thuộc vào chất lượng và khả năng đáp ứng kỳ vọng người mua”, bà Hương cho hay.

Phương Uyên