Chính phủ ban hành Nghị quyết ngày 6/1 xử lý vướng mắc về đấu giá quyền sử dụng trong trường hợp giao đất ở theo Luật Đất đai. Theo đó, Nghị quyết quy định một số cơ chế để ngăn các hành vi trục lợi, sai phạm, trong đó có việc bỏ cọc đấu giá đất.

Theo Nghị quyết, khi đấu giá quyền sử dụng để giao đất ở cho cá nhân, tiền đặt trước tối thiểu 10% và tối đa 50% giá khởi điểm. Mức này cao hơn quy định hiện hành tại Luật Đấu giá tài sản, với yêu cầu đặt cọc 5-20%. Việc nâng mức tiền đặt trước với trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất là giải pháp nhằm ngăn chặn tình trạng trả giá cao nhằm trục lợi rồi sau đó bỏ cọc.

Đồng thời, người trúng đấu giá không nộp tiền dẫn đến kết quả bị hủy sẽ bị cấm tham gia đấu giá 2-5 năm. Trường hợp không nộp đầy đủ tiền trúng sẽ bị cấm tham gia từ 6 tháng đến 3 năm. Cơ quan có thẩm quyền sẽ đưa ra quyết định cấm này trong vòng 10 ngày sau khi kết quả trúng đấu giá bị hủy.

Nghị quyết này có hiệu lực đến hết 28/2/2027.

Từ cuối 2024 đến giữa năm ngoái, giá đất liên tục nóng lên, tập trung tại ven Hà Nội, sau đó lan sang một số tỉnh xung quanh. Giá trúng đã liên tiếp lập kỷ lục mới nhiều khu đất trên 100 triệu đồng một m2. Nhiều hội nhóm, môi giới cũng tham gia và rao bán chênh hàng trăm triệu một lô ngay sau khi kết thúc đấu giá.

Đơn cử, tại quận Hà Đông cũ, 22 trên 27 thửa đất trúng đấu giá tại phiên 19/10/2024 nhưng khi hết thời hạn thanh toán (giữa tháng 3/2025), người trúng chưa nộp tiền. Việc này bộc lộ nhiều bất thường, gây nhiễu thị trường.

Phương Dung

Mua nhà đất ở Việt Nam thường đi kèm cảm giác mơ hồ về giá, hoài nghi về lịch sử căn nhà và lo sợ những rủi ro ngầm. Ở Nhật thì ngược lại, tôi được “rảnh cái đầu”.

Sự an tâm đó đến từ minh bạch thông tin gần như tuyệt đối. Mọi dữ liệu bất động sản đều được lưu trữ đầy đủ và chi tiết trong hệ thống công khai. Đọc hồ sơ, tôi biết được giá mua lần đầu, lịch sử sang tay, lãi lỗ từng chặng, các lần cho thuê, thậm chí cả những “vết sẹo” quá khứ nếu có. Luật quy định môi giới phải chủ động thông báo mọi thông tin bất lợi. Nếu che giấu, họ có thể bị tước giấy phép, còn công ty môi giới chịu chế tài rất nặng.

Vì thế, đã vài lần khi tôi hỏi về một căn có giá thấp hơn mặt bằng chung, câu trả lời đầu tiên rất thẳng thắn: “Căn này rẻ vì từng có người tự tử 30 năm trước”, hay “Tòa nhà này có tầng từng là văn phòng của các băng nhóm xã hội đen”. Nếu tôi thấy phù hợp thì mới trao đổi tiếp. Còn đa phần, khi hỏi “có vấn đề gì không” mà câu trả lời là không thì tôi có thể an tâm luôn.

Minh bạch thông tin, dưới sự bảo hộ của pháp luật, cho phép người mua quyết định tỉnh táo thay vì đánh cược mù mờ. Đó là điều tôi luôn mong mỏi thấy ở thị trường Việt Nam, nơi mỗi giao dịch nhà ở thường gắn với cả gia sản đời người.

Việc Chính phủ triển khai mã định danh điện tử cho bất động sản từ 1/3/2026 chính là bước chuyển căn bản: từ quản lý bằng hồ sơ rời rạc sang quản lý bằng danh tính số. Mỗi bất động sản sẽ có một “chứng minh thư” gắn với nó suốt vòng đời, dù đổi chủ bao nhiêu lần, không bị rơi rớt trong giấy tờ chồng chất như hiện nay.

Logic này giống căn cước công dân gắn chip, nhưng phức tạp hơn nhiều vì gắn với đất đai, quy hoạch và những lợi ích xã hội chồng lớp. Đây là một cú đột phá về tư duy quản trị chứ không chỉ nâng cấp kỹ thuật.

Nghị định 357/2025/NĐ-CP đặt nền tảng pháp lý cho bước đi đó với một nguyên tắc rõ ràng: đất đai là gốc. Mã định danh thửa đất đứng đầu, sau đó mới đến dự án và công trình. Cách tiếp cận này khẳng định bất động sản trước hết là một thực thể pháp lý gắn với quyền sử dụng đất, không chỉ là hàng hóa lưu thông.

Việc định danh mở ra nhiều lợi ích thiết thực. Với đất đai, nó là công cụ làm sạch bản đồ pháp lý, đưa những “vùng mờ” kéo dài nhiều năm như đất bỏ hoang, không rõ sở hữu hay sử dụng sai mục đích ra ánh sáng dữ liệu. Với căn hộ, nó ngăn chặn tình trạng “nhân bản” pháp lý, đảm bảo mỗi tài sản chỉ tồn tại duy nhất một lần trên hệ thống, với trạng thái giao dịch và thế chấp được ghi nhận xuyên suốt. Nhà nước nhờ đó kiểm soát sớm hơn, chuyển từ quản lý phản ứng sang quản lý phòng ngừa, giảm thiểu những cú sốc chính sách về sau.

Khi bất động sản được đưa vào cùng một không gian dữ liệu, những thành quả chính sách sâu hơn bắt đầu lộ diện. Khi Nhà nước biết chính xác ai sở hữu bao nhiêu bất động sản và ở đâu, các chính sách thuế lũy tiến nhằm hạn chế đầu cơ, bình ổn thị trường sẽ dễ triển khai, và phòng chống tham nhũng có thêm cơ sở.

Minh bạch dữ liệu cũng giúp giảm mạnh chi phí giao dịch và thời gian xử lý, thu hẹp bất cân xứng thông tin. Người mua bớt dò dẫm, người bán mất lợi thế mập mờ, thị trường phản ứng sát hơn với cung cầu thực. Ngân hàng có thể định giá tài sản thế chấp chính xác hơn, giúp bất động sản kết nối với thị trường vốn thay vì mắc kẹt trong những tập hồ sơ câm lặng.

Từ đó, một không gian mới mở ra cho các doanh nghiệp công nghệ bất động sản (proptech). Các mô hình định giá tự động, quản lý tài sản hay phân tích rủi ro chỉ thực sự có ý nghĩa khi dữ liệu đầu vào đủ tin cậy. Mã định danh không phải lời hứa công nghệ, mà là điều kiện cần để AI, dữ liệu lớn hay blockchain phát huy hiệu quả.

Tuy nhiên, khi quyền lực số gia tăng, rủi ro cũng không thể xem nhẹ. Rủi ro lớn nhất là sai lệch dữ liệu. Một lỗi nhỏ khi đã gắn vào mã định danh và lan sang hệ thống thuế hay tín dụng có thể gây hệ quả nghiêm trọng cho người dân, nhất là những tài sản gắn bó lâu dài với cả gia đình. Vì vậy, cơ chế đính chính, khiếu nại và cập nhật phải được thiết kế như phần lõi, chứ không phải phần phụ của hệ thống.

Các rủi ro vận hành cũng hiện hữu. Sự cố kỹ thuật hay lỗi hệ thống có thể làm đình trệ cả chuỗi giao dịch, thế chấp và công chứng. Rủi ro an ninh dữ liệu càng không thể xem nhẹ, từ rò rỉ thông tin cá nhân và tài sản đến tấn công mạng hay khai thác trái phép. Người dân và doanh nghiệp chỉ chấp nhận “lộ diện” trong không gian dữ liệu khi họ tin rằng thông tin được bảo mật, sử dụng đúng mục đích và chịu sự giám sát chặt chẽ. Điều này đòi hỏi Việt Nam một khung pháp lý bảo vệ dữ liệu cá nhân đủ mạnh, học hỏi các chuẩn mực quốc tế như GDPR của châu Âu.

Thách thức khác nằm ở thể chế. Chủ trương liên thông dữ liệu là rõ ràng, nhưng trên thực tế, mỗi cơ quan vẫn có xu hướng giữ một “vương quốc dữ liệu” với lợi ích riêng, chia sẻ cầm chừng hoặc mang tính hình thức. Nếu tư duy “dữ liệu ngành tôi” không được hóa giải, nguy cơ liên thông nửa vời và sai lệch khi khớp nối các hệ thống dẫn tới mâu thuẫn và tắc nghẽn thủ tục là nhãn tiền, với cái giá phải trả không hề rẻ.

Để mã định danh không trở thành một lớp số hóa hình thức, ba ưu tiên cần được xác lập sớm. Trước hết là một đầu mối liên ngành đủ quyền lực để làm sạch dữ liệu. Giai đoạn đến tháng 3/2026 mang tính quyết định, bởi nếu dữ liệu đầu vào đã nhiễu, toàn bộ hệ thống sẽ dựng trên nền móng lệch, khó có cơ sửa sai.

Tiếp đó là thiết kế cơ chế “công lý dữ liệu” nhanh và thực chất. Người dân cần có quyền sửa lỗi dễ dàng, thậm chí dễ hơn cả khi lỗi xảy ra. Một nút “Báo sai” trên ứng dụng định danh, với cam kết xử lý trong thời hạn rõ ràng thí dụ 48 giờ, hiệu quả hơn nhiều so với quy trình khiếu nại qua nhiều cấp. Nếu lỗi thuộc về cơ quan nhà nước, trách nhiệm bồi thường phải được đặt ra, thay vì đẩy gánh nặng chứng minh cho người dân.

Cuối cùng là công khai tiến độ và chất lượng dữ liệu theo địa phương. Minh bạch hệ thống chính là cách bền vững nhất để xây dựng niềm tin. Khi các địa phương học hỏi lẫn nhau và người dân có quyền giám sát, áp lực cải cách sẽ đến từ cả trong lẫn ngoài bộ máy, tạo ra vòng phản hồi lành mạnh.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không tồn tại mô hình hoàn hảo, nhưng có những bài học lặp lại đủ rõ để không thể bỏ qua. Estonia bắt đầu số hóa đăng ký đất đai từ đầu thập niên 1990, kết nối dữ liệu đất đai với dân cư, thuế và tư pháp trong một kiến trúc chính phủ điện tử toàn diện và mẫu mực. Khi coi dữ liệu là hạ tầng thiết yếu được đầu tư và bảo trì liên tục, hệ thống này giúp thời gian xử lý rút từ vài tháng xuống vài ngày, chi phí giảm mạnh và mức độ minh bạch tăng rõ rệt.

Singapore triển khai hệ thống INLIS tích hợp sâu, cho phép tra cứu qua một đầu mối. Ngay cả với quy mô nhỏ và hạ tầng công nghệ cao, nước này vẫn mất nhiều năm để làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu lịch sử. Nhật Bản và Hàn Quốc tiếp tục đối mặt dữ liệu phân mảnh và nhà bỏ hoang, trong đó Nhật Bản đặc biệt chịu sức ép về tài sản vô thừa kế.

Ở Ấn Độ, các chương trình số hóa quy mô lớn từng buộc một số bang phải tạm dừng khi dữ liệu thiếu đồng bộ, cho thấy không thể đi tắt khâu làm sạch dữ liệu. Bài học chung không nằm ở công nghệ, mà ở tư duy coi dữ liệu là hạ tầng thể chế, cùng cam kết chính trị dài hạn và nguồn lực đủ lớn cho giai đoạn khó nhất.

Nghị định 357 là một cuộc cải cách thể chế dựa trên dữ liệu.

Nếu làm tốt, mã định danh có thể trở thành viên gạch nền cho nhà nước số và một thị trường nhà đất minh bạch hơn. Người mua nhà bắt đầu từ dữ liệu thay vì linh cảm, từ hồ sơ rõ ràng thay vì những câu hỏi treo lơ lửng. Cảm giác an tâm trong giao dịch lớn nhất đời người không còn là đặc quyền của các thị trường phát triển.

Còn nếu làm nửa vời, mã định danh chỉ là lớp mã số phủ lên những bất cập cũ, thậm chí khiến sự bất an tinh vi hơn dưới vỏ bọc công nghệ. Ranh giới giữa hai con đường không nằm ở kỹ thuật, mà ở tư duy dữ liệu và năng lực kỹ trị từ trung ương tới địa phương.

Sau cùng, cải cách này chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó trả lại cho người đi tìm tổ ấm một quyền rất giản dị: được an tâm khi biết rõ mình đang mua cái gì, trong toàn bộ vòng đời của nó, không phải qua cảm tính mà bằng dữ liệu khách quan và đáng tin cậy.

Tô Kiên

Theo danh sách, TP Thủ Đức (cũ) có 6 dự án, quận 7 (cũ) có 4 dự án và huyện Bà Bè (cũ) có 3 dự án. Số còn lại tập trung tại các quận 4, quận 12, Tân Phú và huyện Bình Chánh (cũ) mỗi nơi một dự án.

Danh sách có một số dự án đáng chú ý như: chung cư City Garden (Công ty CP City Garden làm chủ đầu tư); khu nhà ở Dragon Village (Công ty CP Bất động sản Dragon Village); khu liên hợp thể dục thể thao và dân cư Tân Thắng – Celadon City (Công ty CP Gamuda Land)… Các dự án này đều nằm trong khu vực không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, đáp ứng điều kiện cho phép người nước ngoài sở hữu nhà ở.

UBND thành phố cũng giao Sở Xây dựng công bố thông tin chi tiết các dự án trên Cổng thông tin điện tử. Đồng thời, Sở này cũng được yêu cầu tổ chức thanh tra, kiểm tra việc chấp hành quy định tại 4 dự án có yếu tố nước ngoài, nằm trong khu vực cần đảm bảo an ninh là dự án Hưng Vượng 1 – R16, Hưng Vượng 2 – R13, Star Hill – khu C15B (đều thuộc quận 7 cũ) và The Prince Residence (quận Phú Nhuận cũ). Trường hợp phát hiện vi phạm, Sở tổng hợp, báo cáo và tham mưu UBND thành phố xử lý theo quy định pháp luật.

Sở Tài chính được giao phối hợp Công an TP tham mưu thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư các dự án nhà ở, đảm bảo không ảnh hưởng đến quy hoạch sử dụng đất quốc phòng, an ninh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050.

Theo Luật Nhà ở 2023 và Nghị định 95/2024, tổ chức, cá nhân nước ngoài được phép sở hữu nhà ở tại Việt Nam nếu đáp ứng các điều kiện về pháp lý và thuộc đối tượng được quy định, như có giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, giấy tờ thành lập hợp pháp tại Việt Nam hoặc được phép nhập cảnh. Họ chỉ được mua nhà ở thương mại trong các dự án không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, với tỷ lệ sở hữu không vượt quá 30% số căn hộ trong một tòa chung cư hoặc 250 căn nhà riêng lẻ trong một khu vực cấp phường.

Tổ chức nước ngoài đầu tư xây dựng nhà ở theo dự án tại Việt Nam bắt buộc phải có giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Tổ chức nước ngoài không trực tiếp đầu tư xây dựng nhà ở nhưng có nhu cầu sở hữu phải có giấy chứng nhận đầu tư hoặc các giấy tờ do cơ quan chức năng Việt Nam cấp phép hoạt động hoặc thành lập và còn hiệu lực tại thời điểm ký kết giao dịch về nhà ở.

Phương Uyên