Gần đây, nhiều trường hợp xây nhầm nhà trên đất người khác làm dậy sóng dư luận như tại Hải Phòng, tại TPHCM…

Ông Võ Hồng Thắng – Phó tổng giám đốc DKRA Group – nói, việc xây nhầm nhà hay lấn ranh đất thường xuyên xảy ra, là thực trạng tồn tại ở nhiều nơi, đặc biệt những khu vực có quản lý đô thị chưa được chặt chẽ. Dù nhầm vô ý hay cố tình thì cuối cùng vẫn là vấn đề đất bị lấn chiếm.

Theo ông Thắng, quyền sử dụng đất là điều quan trọng nhất, đã được pháp luật bảo vệ. Ai xâm phạm quyền này thì đều phải xử lý theo các quy định pháp luật. Cả bên xây nhầm lẫn bên bị xây nhầm đều bị tổn hại nếu tình huống phát sinh.

Tuy nhiên, dù như thế nào, mọi công dân cũng phải tôn trọng pháp luật, tìm hiểu thật kỹ lưỡng về đất đai trước khi xây nhà. Đồng thời, để tránh các tiền lệ xấu, chuyên gia cho rằng cần có các chế tài răn đe đủ mạnh nhằm bảo vệ cao nhất quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Luật sư Nguyễn Đăng Tư – Công ty Luật TNHH TriLaw – nói khi phát hiện trường hợp xây nhầm nhà trên đất người khác, căn cứ theo quy định tại Điều 166 Bộ luật Dân sự 2015 thì chủ sở hữu có quyền kiện đòi lại tài sản của mình bằng một vụ án dân sự.

Trường hợp chủ đất bị thiệt hại do hành vi xây nhầm hoặc hành vi cố tình chiếm giữ đất của người xây nhầm thì có thể yêu cầu tòa án buộc người xây nhầm phải bồi thường thiệt hại.

Việc xây nhầm nhà trên đất người khác, tùy theo tính chất mức độ có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị xử lý hình sự.

Cụ thể, trường hợp hành vi chiếm giữ trái phép tài sản có thể bị xử lý theo Điểm đ Khoản 2 Điều 15 Nghị định 144 của Chính phủ với mức xử phạt từ 3 triệu đồng đến 5 triệu đồng.

Bên cạnh đó, quy định tại Điểm a Khoản 3, Điểm a, Điểm b Khoản 4 Điều 15 Nghị định 144 của Chính phủ còn áp dụng hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả cụ thể đối với hành vi trên. Các hình thức phạt bổ sung như tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm, buộc trả lại tài sản do chiếm giữ trái phép đối với hành vi vi phạm.

Nếu trường hợp tài sản có giá trị cao từ 10 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng hoặc một số trường hợp đặc biệt khác có thể bị xử lý về hình sự về tội chiếm giữ trái phép tài sản.

Cụ thể theo Điều 176 Bộ luật Hình sự 2015 được bổ sung bởi Điểm d Khoản 1 Điều 2 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017, tội chiếm giữ trái phép tài sản được quy định:

Người nào cố tình không trả lại cho chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp hoặc không giao nộp cho cơ quan có trách nhiệm tài sản trị giá từ 10 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng hoặc dưới 10 triệu đồng nhưng tài sản là di vật, cổ vật bị giao nhầm hoặc do mình tìm được, bắt được, sau khi chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp hoặc cơ quan có trách nhiệm yêu cầu được nhận lại tài sản đó theo quy định của pháp luật, thì bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.

Phạm tội chiếm giữ tài sản trị giá 200 triệu đồng trở lên hoặc bảo vật quốc gia, thì bị phạt tù từ 1 năm đến 5 năm.

Để tránh việc xây dựng nhầm nhà trên đất người khác, luật sư Nguyễn Đăng Tư cho rằng trước khi xây dựng, người dân nên kiểm tra kỹ hồ sơ pháp lý về đất trước khi xây dựng, đảm bảo đất có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ/sổ hồng).

Người dân cũng cần kiểm tra thông tin thửa đất: số tờ, số thửa, diện tích, loại đất, mục đích sử dụng; Đối chiếu thông tin với bản đồ địa chính tại Văn phòng đăng ký đất đai/UBND cấp xã để xác định ranh giới đúng.

Sau đó, người dân cần thuê đơn vị đo đạc chuyên nghiệp (được cấp phép) tiến hành đo vẽ hiện trạng đất, đồng thời nên mời cán bộ địa chính xã, phường và hộ liền kề cùng tham gia xác nhận ranh giới, cắm mốc giới trên thực địa và lập biên bản có chữ ký các bên.

Khi khởi công, người dân cũng nên mời cán bộ địa chính hoặc đơn vị đo đạc xuống kiểm tra lại một lần nữa; giám sát chặt chẽ việc thi công để đảm bảo công trình nằm gọn trong ranh giới thửa đất.

Ngày 6/10, Thanh tra thành phố Đà Nẵng đã thành lập tổ công tác nhằm giải quyết các tranh chấp kéo dài giữa Công ty cổ phần Đầu tư kinh doanh nhà Phú Gia Thịnh và khách hàng tại dự án New Danang City.

Tổ công tác gồm 8 thành viên, do ông Huỳnh Duy Phúc, Phó Chánh Thanh tra thành phố, làm tổ trưởng. Các thành viên còn lại là lãnh đạo và thanh tra viên từ các phòng thanh tra 3, 4, 5 và 6.

Nhiệm vụ chính của tổ là tiếp công dân, xử lý đơn thư và thực hiện các nội dung liên quan đến việc giải quyết tranh chấp. Mọi hoạt động sẽ được thực hiện dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Chánh Thanh tra thành phố và tổ trưởng.

Tổ công tác được phép sử dụng con dấu của Thanh tra thành phố, một cơ sở pháp lý quan trọng nhằm đảm bảo tính kịp thời, minh bạch và hiệu quả trong quá trình giải quyết vụ việc.

Dự án New Danang City do Công ty cổ phần Đầu tư kinh doanh nhà Phú Gia Thịnh làm chủ đầu tư, phát sinh nhiều đơn thư khiếu nại từ khách hàng. Các khiếu nại chủ yếu xoay quanh quyền lợi và nghĩa vụ trong hợp đồng mua bán, cũng như việc bàn giao đất và nhà.

Thanh tra thành phố Đà Nẵng nhấn mạnh, việc thành lập tổ công tác chuyên trách là minh chứng cho quyết tâm của chính quyền trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân, đồng thời đảm bảo một môi trường đầu tư minh bạch và ổn định.

Chánh Thanh tra thành phố cam kết quá trình xử lý công khai, khách quan, tuân thủ đúng quy định pháp luật. Đồng thời, sẽ có sự phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, địa phương và các bên liên quan để sớm đưa ra kết quả, củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào công tác quản lý nhà nước.

Dự án khu đô thị New Danang City có quy mô gần 10ha, tọa lạc tại phường Hòa Khánh, được chia làm hai giai đoạn đầu tư. Giai đoạn 1 với 4ha gồm 226 nền và giai đoạn 2 với 6ha gồm 334 nền.

Dự án bao gồm đất nền, nhà phố, shophouse, trung tâm thương mại, trường học và công viên, được kỳ vọng trở thành một “thành phố mới” tại khu vực Tây Bắc Đà Nẵng. Tuy nhiên, do các khiếu kiện kéo dài, dự án hiện vẫn đang trong tình trạng bỏ hoang.

Một công dân gửi câu hỏi tới Cổng thông tin điện tử Chính phủ, cho biết muốn chuyển mục đích sử dụng đất từ đất trồng cây lâu năm sang đất ở để xây nhà. Trong quá trình thực hiện, cơ quan đo đạc và bộ phận một cửa phát hiện diện tích đất thực tế nhỏ hơn diện tích ghi trong Giấy chứng nhận.

Người này đã thực hiện theo hướng dẫn của UBND xã và đơn vị đo đạc để tiến hành đo đạc lại, hòa giải, điều chỉnh diện tích theo số liệu thực tế. Tuy nhiên, hồ sơ sau đó bị kéo dài thời gian giải quyết, không có giấy hẹn trả kết quả, khiến người dân không biết khi nào thủ tục được hoàn tất.

Công dân này đặt câu hỏi quy trình chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở trong trường hợp diện tích đất thực tế có sai lệch so với Giấy chứng nhận được thực hiện như thế nào? Khi người dân nộp hồ sơ thực hiện thủ tục hành chính về đất đai, cơ quan tiếp nhận có bắt buộc phải cấp giấy hẹn trả kết quả hay không?

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở (ONT) thuộc trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép.

Trình tự, thủ tục cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đã được quy định tại Điều 227 Luật Đất đai năm 2024. Còn trình tự chuyển mục đích sử dụng đất được thực hiện theo Điều 44 Nghị định số 100/2024 của Chính phủ.

Theo quy định của pháp luật đất đai, trường hợp diện tích đất thực tế có chênh lệch so với diện tích ghi trên Giấy chứng nhận đã cấp thì phải thực hiện đo đạc, xác minh lại hiện trạng sử dụng đất để làm căn cứ giải quyết hồ sơ.

Việc chỉnh lý, cấp đổi Giấy chứng nhận là cơ sở pháp lý bắt buộc để tiếp tục giải quyết hồ sơ chuyển mục đích sử dụng đất. Cơ quan có thẩm quyền không được phép cho phép chuyển mục đích sử dụng đất khi diện tích, ranh giới thửa đất vẫn còn chưa thống nhất, chưa được cập nhật trên hồ sơ địa chính.

Đối với trường hợp của người dân đã phát sinh chênh lệch diện tích, quy trình xử lý đúng theo quy định bao gồm hai giai đoạn.

Thứ nhất là xử lý, chỉnh lý hồ sơ địa chính trước khi xét chuyển mục đích. Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận đề nghị điều chỉnh, cấp đổi Giấy chứng nhận do sai lệch diện tích; thực hiện đo đạc lại thửa đất bằng thiết bị chuyên môn; lập biên bản xác nhận hiện trạng sử dụng đất; cập nhật, chỉnh lý hồ sơ địa chính và cấp đổi Giấy chứng nhận theo diện tích thực tế.

Thứ hai, sau khi đã có Giấy chứng nhận mới hoặc được chỉnh lý, cơ quan có thẩm quyền mới tiếp tục thẩm định điều kiện chuyển mục đích theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; xác định nghĩa vụ tài chính; trình và ban hành Quyết định cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; chỉnh lý, cập nhật lại loại đất trong hồ sơ địa chính và Giấy chứng nhận.

Như vậy, việc hồ sơ chuyển mục đích của người dân bị tạm dừng trong thời gian xử lý chênh lệch diện tích là có cơ sở pháp lý. Tuy nhiên phải được thực hiện đúng trình tự, có thời hạn và có thông báo rõ ràng cho người dân.

Theo quy định về giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông, khi cơ quan tiếp nhận hồ sơ hợp lệ của người dân thì bắt buộc phải cấp giấy tiếp nhận hồ sơ và hẹn trả kết quả, trong đó ghi rõ ngày nhận hồ sơ, thành phần hồ sơ, thời gian trả kết quả và cơ quan giải quyết.

Trường hợp hồ sơ chưa đủ điều kiện tiếp nhận thì phải hướng dẫn một lần bằng văn bản cho người dân bổ sung, hoàn thiện hồ sơ. Không được để tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần, đo đạc nhiều lần nhưng không có giấy hẹn và không có văn bản giải thích chính thức về lý do chậm trễ.

Trong trường hợp không cấp giấy hẹn trả kết quả hoặc không có văn bản thông báo tình trạng hồ sơ cho người dân là chưa bảo đảm đúng quy định về cải cách thủ tục hành chính và quyền được biết thông tin của công dân.

Trường hợp hồ sơ vẫn chưa đủ điều kiện giải quyết thì phải có văn bản trả lời chính thức cho người dân, nêu rõ lý do, căn cứ pháp lý và hướng dẫn cụ thể nội dung cần thực hiện thêm, tránh kéo dài gây bức xúc, thiệt hại quyền lợi của người dân.