Thị trường bất động sản năm qua chứng kiến nhiều vụ đấu giá đất có giá trúng gấp nhiều lần giá khởi điểm, thậm chí cao hơn 18-20 lần. Thậm chí, có trường hợp tại Sóc Sơn, Hà Nội, người tham gia còn trả giá tới 30 tỷ đồng/m2 cho 3 thửa đất, sau đó rút lui ở vòng sau, khiến các lô đất không thể đấu giá thành công.

Viện Nghiên cứu và Đánh giá Thị trường Bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho rằng nhiều phiên đấu giá đất thời gian qua bị biến tướng, trở thành “sân chơi” của giới đầu cơ thay vì công cụ phân bổ đất đai công bằng, hiệu quả.

Nhiều nhà đầu tư tham gia không nhằm sử dụng thực tế mà để “thổi giá”, thông đồng dìm giá hoặc tạo mặt bằng giá ảo cho dự án khác. Sau đó, họ bỏ cọc, khiến đất bị bỏ hoang, thất thu ngân sách và gây nhiễu thị trường.

VARS IRE đề xuất siết chặt điều kiện tham gia đấu giá, yêu cầu người dự phải chứng minh năng lực tài chính, mục đích sử dụng rõ ràng và có bảo lãnh ngân hàng. Tỷ lệ đặt cọc nên nâng lên 20-30% giá trị khu đất để tăng tính ràng buộc.

Cơ quan này cũng kiến nghị tăng chế tài xử lý, cấm tham gia đấu giá 2-10 năm hoặc vĩnh viễn với hành vi thao túng, bỏ cọc, đồng thời xem xét xử lý hình sự nếu có dấu hiệu trục lợi có tổ chức.

Bên cạnh đó, cần hoàn thiện dữ liệu và quy định quản lý, kết nối với hệ thống định danh điện tử (VNeID) để ngăn “người ảo”, kiểm soát dòng vốn đầu cơ, đồng thời yêu cầu đất trúng đấu giá phải được đưa vào sử dụng đúng tiến độ, không sang nhượng sớm.

Cùng quan điểm trên, Hiệp hội bất động sản TP HCM (HoREA) nêu nhiều đề xuất góp ý với dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về xử lý vướng mắc trong đấu giá quyền sử dụng đất.

Trong đó, hiệp hội đề xuất mở rộng lệnh cấm đối với cả cá nhân và tổ chức, áp dụng cho mọi trường hợp giao đất hoặc cho thuê đất với 2 hành vi vi phạm gồm bỏ cọc và không hoàn thành nghĩa vụ thanh toán. Vì nếu chỉ cấm cá nhân sẽ không bao quát hết thực tiễn, bởi các doanh nghiệp mới là nhóm tham gia nhiều và có tác động lớn đến thị trường.

Đồng thời, HoREA ủng hộ đề xuất nâng mức tiền đặt trước lên tối thiểu 20% và tối đa 50% giá khởi điểm, thay cho mức 10-20% hiện nay, nhằm sàng lọc nhà đầu tư thiếu năng lực tài chính và ngăn người tham gia chỉ để đẩy giá rồi rút lui.

Gần đây, Bộ Tư pháp cũng đề xuất người bỏ cọc đấu giá đất còn bị cấm tham gia đấu giá theo thời hạn nhất định. Nếu trúng đấu giá mà không nộp tiền thì cấm từ 2 đến 5 năm, trúng đấu giá mà nộp tiền không đầy đủ thì cấm từ 6 tháng đến 3 năm.

Đơn vị này cũng đề xuất nâng mức tiền đặt cọc của cá nhân tham gia đấu giá đất lên tối thiểu 20%, tối đa 50%. Theo quy định hiện hành, mức tiền đặt trước khi đấu giá tối thiểu 5% nếu giao đất ở cho cá nhân và 10% nếu là dự án đầu tư, tối đa 20%. Bộ Tư pháp cho rằng đây là giải pháp giúp ngăn chặn tình trạng lợi dụng hoạt động đấu giá để trả giá cao nhằm trục lợi rồi sau đó bỏ cọc.

Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TPHCM (IEEr) có văn bản kiến nghị gửi Bộ Nội vụ, Bộ Công an, Bộ Nông nghiệp và Môi trường về việc sắp xếp văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh.

Viện này kiến nghị 2 phương án trong việc sắp xếp mô hình văn phòng đăng ký đất đai. 

Phương án đầu tiên là tách bạch chức năng kỹ thuật tài nguyên về văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh quản lý và chức năng hành chính đất đai về cấp xã quản lý. Việc sắp xếp này theo quy định của luật Đất đai 2024, Nghị định 102/2024 và luật Chính quyền địa phương 2 cấp theo Nghị quyết 316 của Chính phủ; duy trì chức năng kỹ thuật tài nguyên tại văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh.

Phân quyền, phân cấp cho cơ quan chuyên ngành quản lý văn phòng đăng ký đất đai theo đơn vị sự nghiệp tự chủ hoàn toàn, phải đáp ứng nhu cầu của người dân và tùy số lượng dân cư trên từng khu vực để xác định cơ sở tiếp nhận hồ sơ kỹ thuật tài nguyên theo chức năng nhiệm vụ quy định tại Nghị định 102/2024.

Đồng thời, văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh phối hợp chính quyền cấp xã để xử lý các sự vụ kỹ thuật có tính chất quản lý Nhà nước về đất đai theo chức năng nhiệm vụ đã phân định cho cấp xã thực hiện.

703 chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh được sắp xếp theo hướng là cơ sở tiếp nhận của văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh nhằm gần dân, sát dân hơn nhưng không được sử dụng ngân sách nhà nước để thực hiện nhiệm vụ.

Tổ chức sắp xếp chức năng quản lý Nhà nước về tài nguyên cho cấp xã quản lý như cấp sổ hồng lần đầu; thụ lý, chỉnh lý thông tin trên sổ do cấp quận huyện cấp lần đầu; xét duyệt chuyển mục đích sử dụng đất của người dân; tiếp nhận hồ sơ liên quan đến đất đai.

Phương án 2 là văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh là đầu mối duy nhất tiếp nhận và xử lý tất cả các sự vụ liên quan đến tài nguyên và đất đai, kể cả cấp sổ hồng lần đầu, nhằm thực hiện chính quyền cấp xã tinh gọn và hành chính hóa tốt hơn trong chính quyền địa phương 2 cấp. Điều này có nghĩa UBND cấp xã không giải quyết các đầu việc liên quan đến tài nguyên và đất đai.

IEEr cho rằng, việc giữ nguyên văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh thực hiện dịch vụ kỹ thuật tài nguyên là điều rất cần thiết do tính chất riêng của ngành tài nguyên; mang lại lợi ích kinh tế xã hội rất lớn, phù hợp trong giai đoạn chuyển đổi số quốc gia về dữ liệu tài nguyên.

Trường hợp điều chỉnh luật về quản lý chức năng nhiệm vụ văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh hay giải thể chuyển về cấp xã thì cần có lộ trình nhất định, nhất là hạ tầng cơ sở, biên chế, quy chế phối hợp cơ quan chuyên môn về tài nguyên, con người có chuyên kỹ thuật tài nguyên để bố trí cho 3.321 xã.

Tuy nhiên, IEEr cho rằng việc này rất tốn kém, tăng kinh phí thường xuyên, làm phình to bộ máy chính quyền cấp xã, đi ngược tinh thần chỉ đạo của Đảng khi sắp xếp bộ máy hành chính Nhà nước tinh gọn, hiệu năng, hiệu quả.

Trên cơ sở so sánh, cân nhắc, IEEr đề xuất nên giữ nguyên văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh, trường hợp chuyển chức năng nhiệm vụ về cấp xã cần có lộ trình ít nhất tới giai đoạn 2028-2030.

Hoàn thành Cơ sở dữ liệu khoảng 50 triệu thửa đất “đúng – đủ – sạch – sống – thống nhất – dùng chung”

Chính phủ ban hành Nghị quyết số 86 ngày 4/11, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm, phấn đấu hoàn thành cao nhất các chỉ tiêu phát triển kinh tế – xã hội năm 2025, tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển 2026-2030.

Về một số nhiệm vụ trọng tâm triển khai Nghị quyết số 68, Bộ Tài chính được giao hoàn thiện các nghị định thể chế hóa chính sách phát triển kinh tế tư nhân.

Song song với đó, trong tháng 11, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét Chương trình đào tạo 10.000 giám đốc điều hành và Chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiêu biểu, tiên phong, nhằm hình thành đội ngũ doanh nhân chất lượng cao, thích ứng với môi trường cạnh tranh toàn cầu.

Đáng chú ý, theo Nghị quyết này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao hoàn thành Cơ sở dữ liệu khoảng 50 triệu thửa đất “đúng – đủ – sạch – sống – thống nhất – dùng chung”, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai còn lại để kết nối với Trung tâm dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu liên quan.

Bên cạnh đó, Bộ này cũng cần trình Thủ tướng Chính phủ Quyết định xác định dự án xanh, tuần hoàn, áp dụng ESG.

Bộ Công Thương sẽ trình Thủ tướng Chính phủ Chương trình “Go Global”, hướng tới mục tiêu giúp doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chính phủ yêu cầu quản lý hiệu quả thị trường vàng, chứng khoán, trái phiếu

Bên cạnh đó, Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan hoàn thành cơ bản việc xử lý các “điểm nghẽn” pháp luật trong năm 2025. Kết quả triển khai được tổng hợp, báo cáo Chính phủ và Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật.

Về điều hành kinh tế vĩ mô, Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cùng các cơ quan, địa phương liên quan kịp thời đánh giá tác động của thiên tai, bão lũ, cập nhật kịch bản tăng trưởng, bảo đảm mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025 đạt từ 8% trở lên và năm 2026 đạt từ 10% trở lên.

Chính phủ chỉ đạo tiếp tục kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng, bảo đảm các cân đối lớn; phối hợp chặt chẽ, linh hoạt giữa chính sách tài khóa mở rộng hợp lý và chính sách tiền tệ thận trọng, hiệu quả.

Nguồn tín dụng cần được hướng vào lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, ưu tiên động lực tăng trưởng, quản lý hiệu quả thị trường vàng, chứng khoán, trái phiếu và bất động sản.

Bên cạnh đó, các bộ, ngành và địa phương phải tăng cường kỷ luật tài chính, phấn đấu thu ngân sách tăng ít nhất 25% so với dự toán; giải ngân 100% vốn đầu tư công; bảo đảm cân đối cung cầu, ổn định giá cả hàng hóa thiết yếu, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Chính phủ giao Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan đẩy mạnh Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, các chương trình kích cầu tiêu dùng, mở rộng thị trường nội địa.

Để tạo động lực phát triển mới, Chính phủ yêu cầu hoàn thiện thể chế thị trường tài sản mã hóa và thị trường dữ liệu; phát hành trái phiếu Chính phủ cho các công trình trọng điểm quốc gia như tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam.

Trong lĩnh vực hạ tầng, Chính phủ giao Bộ Xây dựng và Văn phòng Chính phủ chuẩn bị báo cáo Ban Bí thư về kế hoạch tổ chức Lễ khánh thành, khởi công các công trình trọng điểm vào ngày 19/12 – chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Các bộ cùng các địa phương liên quan tăng tốc chuẩn bị điều kiện khởi công Dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, sân bay Gia Bình, cảng Hòn Khoai và các dự án phục vụ APEC 2027.

Bộ Công Thương được giao hoàn thiện hồ sơ Nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng giai đoạn 2026-2030; thúc đẩy chuẩn bị xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Ninh Thuận 2 và lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án điện LNG trong Quy hoạch điện 8 điều chỉnh.

Trong công tác điều hành, Chính phủ yêu cầu tiếp tục tháo gỡ các dự án tồn đọng, xử lý dứt điểm các dự án yếu kém trong năm 2025. Các bộ, cơ quan liên quan phải đẩy nhanh phương án xử lý 4 dự án lớn gồm Công nghiệp tàu thủy Dung Quất, Tisco 2, Mỏ Quý Xa – Nhà máy gang thép Lào Cai và Nhà máy Bột giấy Phương Nam.

Về vận hành chính quyền địa phương hai cấp, Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan tiếp tục hướng dẫn, hỗ trợ địa phương, nhất là cấp xã, trong thực hiện thủ tục hành chính được phân cấp, phân quyền. Mục tiêu đến hết năm 2025, cắt giảm ít nhất 30% thời gian giải quyết, 30% chi phí tuân thủ và 30% điều kiện kinh doanh.

Các địa phương phải bố trí đủ nhân lực, trang thiết bị cho xã, phường, tăng cường điều động cán bộ cấp tỉnh hỗ trợ cấp cơ sở trong lĩnh vực đất đai, hộ tịch, xây dựng, tài chính, đầu tư. Bộ Tư pháp phối hợp Văn phòng Chính phủ rà soát toàn bộ thủ tục hành chính cấp tỉnh, cấp xã, đề xuất phương án cắt giảm, báo cáo trước ngày 15/11.

Chính phủ yêu cầu các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan chủ trì đề án, nhiệm vụ phải báo cáo tiến độ hằng tuần về Thường trực Chính phủ, gửi Văn phòng Chính phủ tổng hợp, trình tại các phiên họp hàng tuần.

Cụ thể, Bộ Xây dựng đang dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính về xây dựng. Tại dự thảo, Bộ này đề xuất xử lý vi phạm quy định về quản lý giao dịch nhà ở.

Dự thảo đề xuất phạt tiền từ 120 đến 160 triệu đồng đối với hành vi bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở thuộc tài sản công không đúng thẩm quyền hoặc không đúng đối tượng hoặc không đủ điều kiện; bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội không đúng đối tượng; bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội không tuân thủ các điều kiện theo quy định.

Ngoài ra là phạt tiền từ 200 đến 260 triệu đồng đối với chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội có hành vi chuyển nhượng quyền sử dụng đất để cá nhân tự xây dựng nhà ở.

Bộ Xây dựng cũng đề xuất phạt tiền từ 80 đến 120 triệu đồng nếu bên thuê, thuê mua nhà ở xã hội không sử dụng nhà ở phục vụ vào mục đích ở cho bản thân và thành viên trong gia đình; bên mua, thuê mua nhà ở xã hội bán lại nhà ở không đúng quy định; thu tiền ứng trước của người mua nhà ở xã hội không đúng quy định.

Đối với việc không dành đủ diện tích đất để xây dựng nhà ở xã hội, sẽ bị phạt từ 260 đến 280 triệu đồng. Hành vi này còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là: buộc chủ đầu tư phải dành một phần diện tích đất ở trong dự án để xây dựng nhà ở xã hội hoặc đóng tiền tương đương giá trị quỹ đất đã đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật để xây dựng nhà ở xã hội.

Mức phạt nặng nhất trong dự thảo là hành vi bán, cho thuê mua, tặng cho nhà ở không đúng đối tượng là cá nhân, tổ chức nước ngoài được phép sở hữu nhà ở tại Việt Nam; bán, cho thuê mua, tặng cho nhà ở vượt quá số lượng quy định. Nếu vi phạm, chủ đầu tư hoặc bên bán nhà ở sẽ bị phạt tiền từ 280 đến 300 triệu đồng.

Thị trường bất động sản thời gian qua ghi nhận loạt thương vụ mua bán, sáp nhập (M&A) sôi động từ các doanh nghiệp trong nước, điển hình như Nam Long, Phát Đạt, Thaco, Vinaconex…

Tập đoàn Geleximco chuyển nhượng một phần dự án Ngôi sao An Bình 2 (An Bình City) cho Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải (Thaco Group). Phần dự án chuyển nhượng nằm trên ô đất VP1 thuộc khu đô thị Thành phố Giao lưu (phường Phú Diễn, Hà Nội), giáp trụ sở Bộ Công an. Tổng mức đầu tư phần dự án chuyển nhượng khoảng 2.850 tỷ đồng.

Công ty Nam Long ký hợp đồng chuyển nhượng 15% vốn tại dự án Izumi City (Đồng Nai), lợi nhuận có thể sẽ được ghi nhận trong quý cuối năm. Tập đoàn DIC thông báo hoàn tất chuyển nhượng dự án Khu nhà ở Lam Hạ Center Point tại tỉnh Ninh Bình, giá chuyển nhượng hơn 1.327 tỷ đồng.

Công ty Bất động sản Phát Đạt chuyển nhượng bất động sản tại dự án Bắc Hà Thanh (Gia Lai) và Kỳ Đồng (TPHCM), ghi nhận doanh thu tăng trưởng trong quý III.

Một doanh nghiệp khác là Công ty cổ phần Phát triển Nhà Bà Rịa – Vũng Tàu (Hodeco) bán cổ phần Công ty Đầu tư Xây dựng Giải trí Đại Dương Vũng Tàu, giúp ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh. Doanh nghiệp này là chủ đầu tư dự án khu du lịch Đại Dương (tên thương mại Antares) tại Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ).

Thương vụ đáng chú ý nữa là Tổng Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex) hoàn tất chuyển nhượng toàn bộ 51% vốn tại Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Du lịch Vinaconex (Vinaconex ITC) vào ngày 1/8. Vinaconex ITC là chủ đầu tư dự án Cát Bà Amatina có tổng diện tích hơn 172ha và tổng mức đầu tư gần 11.000 tỷ đồng tại Cát Bà, TP Hải Phòng.

Không chỉ trong nước, các nhà đầu tư nước ngoài cũng tham gia vào quá trình mua bán dự án, quỹ đất tại Việt Nam. Nhà phát triển bất động sản SkyWorld Malaysia đã ký thỏa thuận mua quỹ đất tại phường Lái Thiêu, TPHCM với giá 136 triệu RM (864 tỷ đồng) từ Công ty TNHH MTV Vina An Thuận Phát. Khu đất rộng hơn 9.400m2, dự kiến xây dựng một tòa tháp căn hộ cao 40 tầng.

Một ông lớn khác của Malaysia là Tập đoàn UOA Group chi 68 triệu USD (khoảng 1.700 tỷ đồng) để sở hữu quỹ đất ‘vàng’ tại phường Tân Định, TP HCM. Theo kế hoạch, UOA sẽ phát triển dự án văn phòng hạng A tại đây.

Tuy nhiên, không phải thương vụ mua bán bất động sản nào cũng thành công. Hồi tháng 8, Công ty Cổ phần Dịch vụ Ôtô Hàng Xanh (Haxaco) thông báo đấu giá không thành công lô đất hơn 6.280m2 tại mặt tiền đường Võ Văn Kiệt, phường An Lạc, TPHCM do không có nhà đầu tư tham gia. Lô đất được chào giá khởi điểm hơn 1.130 tỷ đồng, tương đương khoảng 180 triệu đồng mỗi m2.

Nói về các giao dịch của khối nhà đầu tư trong nước, ông Võ Hồng Thắng – Phó tổng giám đốc DKRA Group – nhận định thị trường M&A dự án gia tăng về số lượng từ đầu năm đến nay, chưa kể các thương vụ âm thầm diễn ra.

“Khẩu vị” đầu tư tập trung vào các dự án đã hoàn tất hoặc gần hoàn tất pháp lý, có thể triển khai ngay sau khi nhận chuyển nhượng. Lợi thế của những dự án này là doanh nghiệp có thể rút ngắn thời gian triển khai.

Còn ông Troy Griffiths – Phó tổng Giám đốc Savills Việt Nam – nhận định thị trường M&A bất động sản trong quý III ghi nhận mức tăng trưởng tích cực từ phía các nhà đầu tư nước ngoài nhưng về tổng thể vẫn chậm hơn một chút so với các năm trước. Ông kỳ vọng các thương vụ sẽ tăng mạnh vào quý cuối năm.

Lý do chậm lại là trong 5 năm gần đây, Việt Nam đã chứng kiến một số khoản đầu tư lớn, lên tới 4 tỷ USD vào các dự án năng lượng, khiến số liệu có phần biến động. Nếu loại trừ các khoản đầu tư đột biến này để nhìn nhận ở mức ổn định hơn, dòng vốn đầu tư nước ngoài năm 2025 vẫn đang đi đúng hướng.

Về phía các nhà đầu tư, ông Troy Griffiths cho rằng những người đã có mặt trên thị trường sẽ tiếp tục mở rộng hoạt động. Phần lớn họ sẽ đầu tư theo hình thức liên doanh với các đối tác trong nước nhằm tiếp cận quỹ đất và tận dụng hiểu biết về thị trường địa phương.

Trong lĩnh vực bất động sản, Hà Nội đang dẫn đầu với tổng vốn đầu tư khoảng 3,1 tỷ USD. Dòng vốn này phân bổ vào nhiều phân khúc khác nhau, chủ yếu tập trung ở các khu đô thị mới – những dự án đa chức năng, kết hợp nhà ở, thương mại bán lẻ và công nghiệp nhẹ, phản ánh xu hướng phát triển đô thị tích hợp mà nhà đầu tư quốc tế đang tìm kiếm.

Ông Troy Griffiths nhận định, Việt Nam có cơ hội thu hút mạnh dòng vốn đầu tư nước ngoài giai đoạn 2025-2026, khi Chính phủ đang thúc đẩy môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và ban hành nhiều chính sách ưu đãi cạnh tranh cho các ngành trọng điểm, củng cố niềm tin và sức hút với nhà đầu tư quốc tế.