Singapore, hình mẫu tiêu biểu của nhà ở xã hội

Singapore vốn nổi tiếng là quốc gia có giá bất động sản đắt đỏ bậc nhất khu vực, song mô hình nhà ở xã hội tại đây lại được xem như một hình mẫu tiêu biểu của thế giới.

Nhờ có chiến lược đúng đắn từ cách đây hơn nửa thế kỷ, đến nay, 80% dân số quốc đảo này đang sinh sống trong các tòa HDB – những khu căn hộ được xây dựng với sự hỗ trợ trực tiếp của Chính phủ.

Ít ai biết rằng, từ năm 1947 đến hết những năm 1950, Singapore đã phải trải qua một cuộc khủng hoảng bất động sản khá nghiêm trọng. Dù Quỹ tín thác cải thiện Singapore đã xây dựng hơn 20.000 căn hộ nhà ở xã hội nhưng vẫn quá nhỏ so với nhu cầu, khiến phần lớn người dân buộc phải sống trong những khu ổ chuột chật chội và thiếu thốn.

Bước ngoặt đến với quốc đảo Sư tử vào năm 1960, khi Chính phủ quyết định thành lập Cơ quan phát triển nhà ở Singapore (Housing & Development Board – HDB) với nhiệm vụ chính là giải quyết nhu cầu định cư của người dân.

Chỉ sau 3 năm, HDB đã hoàn thành hơn 31.000 căn hộ và xử lý thành công cuộc khủng hoảng nhà ở. Các căn hộ ban đầu rất cơ bản, có nước máy và hệ thống vệ sinh sạch sẽ, giúp nhiều người có được mái ấm đàng hoàng hơn so với trước. Tuy nhiên, 4 năm sau đó, HDB chuyển sang xây dựng các khu chung cư quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu đa dạng hơn của xã hội.

Không chỉ vậy, đến năm 1968, Singapore bắt đầu cho phép sử dụng Quỹ Tiết kiệm Trung ương (CPF) để thanh toán tiền đặt cọc và trả góp khoản vay mua nhà. Theo đó, mỗi người dân Singapore trong độ tuổi lao động phải dành ra 20% tiền lương hằng tháng (người sử dụng lao động đóng thêm 17%) để tiết kiệm. 

Người dân có thể rút một phần từ CPF để mua căn hộ HDB, được vay thế chấp ưu đãi với lãi suất chỉ khoảng 2,6%/năm, đồng thời hưởng nhiều khoản trợ cấp, đặc biệt là với những hộ mua nhà lần đầu.

Các khu HDB được quy hoạch bài bản, gắn liền với hệ thống hạ tầng hiện đại từ giao thông công cộng, trường học, bệnh viện, công viên cho đến siêu thị, chợ, khu vui chơi…

Việc đăng ký mua nhà diễn ra minh bạch trên nền tảng dữ liệu dân cư chặt chẽ, hạn chế tối đa tình trạng đầu cơ. Mỗi căn hộ HDB có thời hạn sở hữu 99 năm, sau đó sẽ được bàn giao lại cho Nhà nước để tái phát triển.

Từ đó đến nay, số lượng căn hộ HDB xây dựng đã vượt con số 1 triệu, trải rộng khắp 24 thị trấn và 3 khu quy hoạch dân cư. Dự án xây dựng của HDB bao gồm chung cư, nhà liền kề và nhà phố với mục tiêu tạo ra một môi trường an ninh, tiện nghi, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển đô thị bền vững.

Hàn Quốc: Tiết kiệm trước – vay sau

Trong những năm 1970-1980, Hàn Quốc bước vào giai đoạn đô thị hóa nhanh chóng, dân số tập trung đông tại các thành phố lớn như Seoul, Busan và Incheon. Nhu cầu nhà ở tăng vọt khiến giá bất động sản leo thang, nhiều người lao động khó có thể tiếp cận.

Trước thách thức này, Chính phủ Hàn Quốc đã triển khai nhiều chính sách toàn diện nhằm hỗ trợ người dân có cơ hội sở hữu nhà, trong đó Quỹ Tiết kiệm Nhà ở được coi là một giải pháp đột phá.

Quỹ Tiết kiệm Nhà ở (Housing Subscription Savings Fund) được thành lập với cơ chế “tiết kiệm trước – vay sau”. Người lao động đóng góp một phần thu nhập hàng tháng vào quỹ, sau đó có thể vay tiền với lãi suất thấp để mua nhà.

Cơ chế này vừa giúp người dân hình thành thói quen tiết kiệm, vừa đảm bảo khả năng chi trả khi vay vốn. Người tham gia có thể mở tài khoản tiết kiệm tại các ngân hàng được chỉ định, mức đóng góp linh hoạt từ 50.000 won (hơn 900.000 đồng) đến 500.000 won (hơn 9 triệu đồng) mỗi tháng, thời gian tối thiểu 2 năm.

Sau khi đủ điều kiện, họ được vay tới 70% giá trị căn nhà, với lãi suất từ 1,2-3,3%/năm, thấp hơn nhiều so với mức thương mại (5-7%), thời hạn trả nợ từ 10-30 năm. Những người gửi tiết kiệm lâu dài và đều đặn còn được ưu tiên mua nhà ở giá rẻ từ chính phủ.

Đối tượng thụ hưởng chủ yếu là người lao động thu nhập trung bình – thấp, người trẻ dưới 40 tuổi, đặc biệt là các cặp vợ chồng mới cưới. Nhờ chính sách này, hàng triệu người Hàn Quốc đã có cơ hội tích lũy và mua nhà, đồng thời thị trường bất động sản được ổn định, hạn chế tình trạng đầu cơ và giá nhà bị đẩy lên quá cao.

Để kiểm soát giá nhà, từ năm 2000, Hàn Quốc hạn chế xây dựng chung cư cao cấp, ưu tiên phát triển nhà giá rẻ cho người thu nhập thấp, đồng thời siết chặt hoạt động đầu cơ. Nhờ đó, thị trường bất động sản được kiểm soát, đa số người dân có khả năng mua nhà với giá hợp lý.

Chính phủ cũng phân loại rõ ràng các nhóm thu nhập để áp dụng chính sách phù hợp. Theo báo cáo của các tổ chức nghiên cứu, thu nhập của người dân được chia theo nhiều mức và chính phủ sẽ đưa ra hình thức hỗ trợ cụ thể, đảm bảo chính sách bám sát nhu cầu thực tế.

Hiện nay, tại Hàn Quốc, nhà ở xã hội chủ yếu do Tổng công ty nhà ở và đất đai (LH) thực hiện hoặc chỉ định nhà thầu. Để có quỹ đất cho phát triển nhà ở xã hội, chính phủ áp dụng chính sách thu hồi đất và tái phát triển với nguyên tắc bồi thường công bằng.

Người dân được bồi thường đa dạng bằng tiền, trái phiếu, đất ở vị trí khác hoặc nhà ở xã hội, tùy theo thỏa thuận. Việc định giá đất do ít nhất 2 tổ chức thẩm định độc lập thực hiện để đảm bảo tính khách quan.

Bài học từ các mô hình nhà ở xã hội trên thế giới

Tại Thụy Điển, ngay từ năm 1930, mô hình hợp tác xã về nhà ở đã được áp dụng. Theo đó, người dân có việc làm sẽ trích một phần thu nhập để gửi vào quỹ tín dụng hoặc mua trái phiếu của hợp tác xã. Sau đó, hợp tác xã sẽ chủ động xin cơ chế ưu đãi về đất đai và tài chính từ chính quyền, từ đó mua hoặc xây dựng nhà giá rẻ rồi phân phối lại cho các thành viên có nhu cầu.

Ở Đức, dưới sự bảo trợ của chính phủ, mô hình Quỹ tiết kiệm nhà ở cũng được triển khai rất thành công. Quỹ hoạt động dựa trên hệ thống 2 ngân hàng then chốt là ngân hàng thế chấp bất động sản và ngân hàng tiết kiệm xây dựng.

Người lao động ký hợp đồng tiết kiệm gửi tại ngân hàng tiết kiệm xây dựng với kỳ hạn tối thiểu 1,5-2 năm và hưởng lãi suất cố định. Khi đã tích lũy đủ 50% giá trị căn nhà, họ có thể vay nốt 50% còn lại từ ngân hàng thế chấp bất động sản với lãi suất thấp. Toàn bộ giao dịch tín dụng và mua nhà được 2 ngân hàng này phối hợp bảo đảm, đồng thời xử lý rủi ro thông qua tài sản thế chấp là đất đai hoặc nhà ở.

Tại Hong Kong (Trung Quốc), tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nhà ở giá rẻ khiến nhiều người dân phải sống trong những căn hộ chật hẹp và đắt đỏ. Để giải quyết, chính quyền triển khai chiến lược “Long Term Housing Strategy” (LTHS).

Chiến lược này tập trung vào việc gia tăng nguồn cung thuê nhà, mở rộng quỹ nhà ở xã hội và điều chỉnh tỷ lệ công/tư trong tổng nguồn cung. Đặc biệt, sau lần cập nhật năm 2018, chiến lược này nâng tỷ lệ công/tư từ 60/40 lên 70/30, đặt mục tiêu xây dựng 301.000 căn hộ xã hội trong giai đoạn 2023-2033.

Ở Đông Nam Á, Malaysia triển khai chương trình PR1MA nhằm hỗ trợ nhóm dân cư có thu nhập trung bình. Chính phủ vừa cung cấp các khoản vay ưu đãi, vừa khuyến khích khu vực tư nhân tham gia phát triển nhà ở giá rẻ bằng chính sách ưu đãi và hỗ trợ pháp lý. Đến nay, đã có hơn 500.000 căn hộ được xây dựng.

Ngoài ra, Thái Lan cũng theo đuổi mục tiêu mở rộng nhà ở xã hội thông qua Ngân hàng Nhà ở Chính phủ (GH Bank). Ngân hàng này cung cấp các khoản vay ưu đãi và giảm thuế cho doanh nghiệp tham gia phát triển. Kế hoạch hướng đến xây dựng 1 triệu căn hộ chất lượng với mức trả góp hàng tháng chỉ khoảng 4.000 baht (khoảng 3,2 triệu đồng). Hiện đã có khoảng 300.000 căn hộ được hoàn thành và đưa vào sử dụng.

Các điểm nghẽn được tháo gỡ, thị trường dịch chuyển

Sở Xây dựng TPHCM nhận định thị trường bất động sản của thành phố có nhiều chuyển biến tích cực trong những năm gần đây. Giai đoạn từ năm 2020 đến giữa năm 2024, thị trường ghi nhận nhiều biến động, có thời điểm tăng trưởng âm hơn 15%. Tuy nhiên sau đó, mức suy giảm đã từng bước được thu hẹp.

Qua từng năm, tốc độ tăng trưởng âm giảm dần, thị trường dần lấy lại trạng thái cân bằng và chính thức quay trở lại đà tăng trưởng dương từ cuối năm 2024. Bước sang năm 2025, lĩnh vực kinh doanh bất động sản duy trì mức tăng trưởng dương, đạt 3,06%.

Động lực quan trọng thúc đẩy sự phục hồi của thị trường đến từ việc các luật trọng yếu về nhà ở, đất đai và kinh doanh bất động sản chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8/2024. Trong đó, Luật Kinh doanh bất động sản 2023, Luật Nhà ở 2023 và Luật Đất đai 2024 đã bổ sung nhiều quy định mới theo hướng thông thoáng, đồng bộ hơn, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ hàng loạt vướng mắc cho doanh nghiệp và dự án bất động sản tại thành phố. Nhờ vậy, nhiều dự án bị đình trệ trong thời gian dài đã có điều kiện tái khởi động trong suốt năm 2025 đến nay.

Song song với hoàn thiện thể chế, TPHCM tập trung tháo gỡ các “nút thắt” về đất đai – yếu tố then chốt kìm hãm sự phát triển của thị trường trong nhiều năm qua. Trong năm 2025 và đầu năm 2026, thành phố đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính đột phá nhằm khơi thông nguồn lực đất đai và hồi sinh các dự án bất động sản bị ách tắc.

Về tổng thể, Sở Xây dựng TPHCM cho rằng các điểm nghẽn lớn của thị trường bất động sản cơ bản đã được tháo gỡ thông qua các quy định pháp luật mới và nỗ lực cải cách hành chính mạnh mẽ. Trên cơ sở đó, Sở kỳ vọng trong năm 2026, thị trường bất động sản TPHCM sẽ ghi nhận những chuyển biến rõ nét, đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của địa phương.

Bà Dương Thùy Dung, Giám đốc điều hành CBRE Việt Nam, cho rằng TPHCM tiếp tục giữ vai trò hạt nhân cung cấp các sản phẩm cao cấp và hạng sang, trong khi Bình Dương chiếm gần 80% nguồn cung căn hộ trung cấp trong năm 2025. Các địa phương giáp ranh như Long An, Đồng Nai – với mặt bằng giá chỉ bằng khoảng 50% TPHCM – đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng mạnh, phản ánh xu hướng hình thành mặt bằng giá mới trên toàn vùng.

CBRE dự báo trong năm nay, thị trường sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng nhờ hàng loạt dự án hạ tầng quan trọng đi vào vận hành, cùng với nhu cầu ổn định đối với các sản phẩm nhà ở chất lượng cao. Dự kiến, khu vực 5 tỉnh phía Nam sẽ ghi nhận hơn 50.000 sản phẩm nhà ở mở bán mới, trong đó khoảng 65% là căn hộ và 35% là nhà liền thổ, tăng gần 30% so với năm 2025.

Giá bán sẽ có sự phân hóa rõ nét theo vị trí, đặc biệt giữa khu vực lõi TPHCM và các tỉnh lân cận. Người mua nhà vì vậy có nhiều lựa chọn hơn ở các mức giá khác nhau, khiến thị trường cạnh tranh hơn và thời gian ra quyết định mua kéo dài hơn. Các nhà đầu tư được khuyến nghị chuyển từ chiến lược “lướt sóng” sang “đầu tư giá trị”, tập trung vào những khu vực hưởng lợi trực tiếp từ hạ tầng chiến lược.

Thị trường điều chỉnh, có thể xuất hiện “điểm nóng” cục bộ

Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng của nền kinh tế Việt Nam khi tăng trưởng GDP vượt 8%, trong đó khu vực công nghiệp và công nghệ cao đóng vai trò động lực chủ đạo. Sự tăng trưởng này phản ánh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, khi Việt Nam từng bước rời khỏi mô hình sản xuất thâm dụng lao động để hướng tới các ngành có giá trị gia tăng cao hơn.

Các lĩnh vực như điện tử, bán dẫn, năng lượng tái tạo và công nghiệp công nghệ cao đang thu hút dòng vốn FDI chất lượng, góp phần nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất. Trên bình diện quốc tế, Việt Nam ngày càng được nhìn nhận như một trung tâm sản xuất chiến lược tại ASEAN, không chỉ nhờ lợi thế chi phí mà còn bởi sự ổn định, khả năng thích ứng và mạng lưới hiệp định thương mại rộng khắp.

Theo ông Matthew Powell, Giám đốc Savills Hà Nội, sự chuyển dịch này tạo nền tảng vững chắc cho thị trường bất động sản, vốn đã ghi nhận sự phục hồi rõ rệt từ cuối năm 2025. Bước sang năm nay, bất động sản công nghiệp và nhà ở được dự báo sẽ tiếp tục dẫn dắt thị trường.

Trong phân khúc công nghiệp, nhu cầu tập trung vào đất khu công nghiệp tại các trung tâm sản xuất trọng điểm như Bắc Ninh, Hải Phòng, Bình Dương và Đồng Nai; cùng với đó là sự phát triển mạnh của nhà xưởng xây sẵn, kho vận hiện đại và các khu logistics gắn với cảng biển, sân bay và hệ thống cao tốc.

Ở phân khúc nhà ở, các sản phẩm phục vụ nhu cầu ở thực được đánh giá là động lực tăng trưởng bền vững, bao gồm căn hộ trung cấp, nhà ở giá hợp lý và các dự án khu đô thị vệ tinh dọc theo các hành lang hạ tầng mới. Đây là những phân khúc hưởng lợi trực tiếp từ quá trình đô thị hóa và gia tăng lực lượng lao động tại các trung tâm công nghiệp.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng nhanh cũng đặt ra nguy cơ hình thành các “điểm nóng” cục bộ, đặc biệt tại các đô thị lớn nơi giá nhà có xu hướng tăng nhanh hơn thu nhập. Việc kiểm soát rủi ro đòi hỏi sự phối hợp giữa chính sách đất đai minh bạch, mở rộng nguồn cung nhà ở phù hợp, kiểm soát tín dụng và định hướng phát triển ra các khu vực vệ tinh.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, thị trường bất động sản Việt Nam, đặc biệt là khu vực phía Nam, đang đứng trước yêu cầu tái cấu trúc toàn diện. Quá trình tái cấu trúc diễn ra đồng bộ trên nhiều phương diện, từ chủ thể tham gia thị trường, cơ cấu sản phẩm, giá cả, dịch vụ hỗ trợ đến thể chế và phương thức quản lý nhà nước, nhằm thích ứng với bối cảnh mới và nhu cầu thực tế của người tiêu dùng.

Ông nhận thấy thị trường đang điều chỉnh rõ nét theo 3 trụ cột chính: Tái cấu trúc chủ đầu tư, cơ cấu lại sản phẩm và hoàn thiện thể chế. Các sản phẩm bất động sản ngày càng hướng mạnh vào nhu cầu ở thực, chú trọng chất lượng, tiện ích, công năng và yếu tố thông minh. Những mô hình nhà ở sử dụng năng lượng tái tạo, nhà thông minh, bất động sản gắn với tín chỉ carbon được dự báo sẽ xuất hiện ngày càng nhiều. Nhà ở xã hội cũng được định hướng phát triển theo hướng “đáng sống”, không chỉ đáp ứng về số lượng mà còn nâng cao chất lượng và tiện ích.

Xu hướng phân cực đầu tư ngày càng rõ rệt khi TPHCM được định hướng trở thành cực phát triển gắn với Bình Dương (cũ) và Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ). Theo đó, TPHCM giữ vai trò trung tâm căn hộ cao cấp và cho thuê; Bình Dương nổi bật ở phân khúc căn hộ tầm trung; trong khi Bà Rịa – Vũng Tàu phát triển mạnh các loại hình bất động sản logistics, sân bay và du lịch.