TP HCM trong tháng 3 đã cấm các hoạt động khai thác căn hộ cho thuê lưu trú du lịch (thuê ngắn hạn, theo ngày, giờ, Airbnb…) tại các dự án chung cư. Quy định này dự kiến áp dụng rộng rãi với các thị trường khác tại Việt Nam. Dù vấp phải nhiều phản ứng từ nhà đầu tư dịch vụ lưu trú Airbnb và các hộ dân sở hữu chung cư, giới chuyên gia cho rằng đây là cơ hội để chuyên nghiệp hóa hoạt động lưu trú du lịch.

Đánh giá tác động của chính sách trên diện rộng, ông Mauro Gasparott, Giám đốc cấp cao bộ phận tư vấn khách sạn Savills Đông Nam Á, cho rằng mô hình kinh doanh Airbnb tại các chung cư giúp mở rộng lựa chọn cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, nó cũng tạo ra nhiều vấn đề phức tạp về an ninh, dịch vụ và tạo sự cạnh tranh cho các ngành lưu trú du lịch hợp pháp là khách sạn, căn hộ dịch vụ. “Việc cấm mô hình Airbnb trong chung cư có thể mang lại nhiều lợi ích cho các kênh lưu trú du lịch kể trên”, ông nói.

Xét theo từng loại hình, ông Mauro Gasparott cho rằng tổng nguồn cung Airbnb hiện nay vẫn thấp hơn đáng kể so với số lượng phòng khách sạn. Do đó, cấm dịch vụ này sẽ là cơ hội cho các khách sạn boutique (khách sạn có sức chứa nhỏ cung cấp dịch vụ cá nhân) phát triển, còn tác động đến thị trường khách sạn nói chung là không lớn.

“Với phân khúc căn hộ dịch vụ, căn hộ du lịch (condotel) vốn có sự tương đồng với Airbnb về tiện ích, dịch vụ và đối tượng khách hàng sẽ là loại hình nhận thấy những lợi ích rõ rệt nhất sau lệnh cấm”, ông nhìn nhận.

Nguồn cung căn hộ dịch vụ, du lịch mang thương hiệu tại TP HCM vẫn còn thấp so với các thủ đô khác trong khu vực châu Á, việc hợp thức hoá căn hộ condotel vẫn còn nhiều khó khăn khiến mô hình này chưa nở rộ ở các đô thị lớn. Một khi kênh lưu trú là Airbnb, bị ngăn chặn, phân khúc căn hộ dịch vụ, du lịch sẽ thu hút thêm nhóm lưu trú ngắn ngày, đặc biệt khi được tích hợp vào các dự án phức hợp có văn phòng hoặc khu bán lẻ, tạo ra mô hình lưu trú bền vững hơn.

Ông Mauro Gasparott dự báo sắp tới thị trường sẽ chứng kiến sự gia tăng của các đơn vị vận hành căn hộ dịch vụ nhỏ lẻ và độc lập tại nhiều khu vực khác nhau trong các thành phố lớn, nhằm lấp đầy khoảng trống Airbnb và đáp ứng nhu cầu thay đổi của người dùng.

Bên cạnh đó, theo chuyên gia Savills, với sự gia tăng của các quy định kiểm soát mô hình Airbnb, Việt Nam có thể chứng kiến sự phát triển của các nền tảng cho thuê ngắn hạn chuyên nghiệp và hợp pháp, hoặc các mô hình kết hợp giữa nhà ở và lưu trú. Những hình thức này vừa tuân thủ quy định của chính phủ trong khi vẫn đáp ứng nhu cầu thị trường, tương tự các mô hình căn hộ dịch vụ cao cấp (branded residences) hoặc condotel phát triển trên đất thương mại, cung cấp sản phẩm phù hợp với nhu cầu mua để cho thuê (buy to lease).

Theo đại diện Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (Vars), Luật Nhà ở 2023 quy định rất rõ chung cư sử dụng cho mục đích để ở, không được sử dụng vào mục đích khác. Việc cho thuê căn hộ chung cư ngắn hạn theo ngày, theo giờ về mặt pháp lý cần được hiểu là hoạt động kinh doanh lưu trú ngắn ngày.

Một khi đã nhận định là kinh doanh phải gắn với các dịch vụ quản lý chuyên nghiệp, tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy… Còn với loại hình nhà ở vốn được phát triển không có chức năng này, khi cho thuê để lưu trú dễ dẫn tới tình trạng quá tải dịch vụ, tiện ích, an ninh trật tự không đảm bảo…

Ban quản trị chung cư cũng không có kỹ năng, chuyên môn vận hành như quản lý khách sạn nên khó quản lý được khách ra vào, vừa không khai thác tốt du lịch vừa dễ gây hệ lụy an toàn, chất lượng dịch vụ cho lưu trú. Nên việc cấm cho thuê căn hộ chung cư để lưu trú ngắn ngày được chuyên gia Vars nhận định là hợp lý. Các địa phương nên tạo điều kiện cho những mô hình lưu trú du lịch chuyên nghiệp phát triển, vừa tăng tính trải nghiệm du lịch, vừa hợp pháp và hài lòng các bên.

Theo Savills, cấm Airbnb phản ánh nỗ lực của chính phủ trong việc chuyên nghiệp hóa lĩnh vực cho thuê. Với cư dân, quy định này có thể mang lại lợi ích khi hạn chế việc sử dụng sai mục đích các tiện ích chung và nâng cao an ninh trong tòa nhà. Tuy nhiên, với các nhà đầu tư bất động sản nhắm đến lợi nhuận từ cho thuê ngắn hạn, lệnh cấm có thể làm giảm khả năng gia tăng thu nhập từ tài sản.

Ngoài ra việc ngăn chặn lưu trú ngắn hạn sẽ có những tác động nhất định đến thị trường du lịch khi đây là lựa chọn lưu trú ưa chuộng của các khách du lịch theo nhóm, tìm kiếm sự linh hoạt và trải nghiệm sống như người bản địa mà khách sạn truyền thống khó đáp ứng. Mô hình này cũng đóng góp trực tiếp vào nền kinh tế địa phương, nổi tiếng với việc tạo ra những trải nghiệm du lịch chân thực, nhờ sự kết nối trực tiếp giữa chủ nhà và khách thuê.

Việc hạn chế thuê ngắn hạn trong căn hộ chung cư có thể làm giảm sức hút đối với nhóm khách du lịch theo hình thức trải nghiệm và những người làm việc từ xa. Bởi những người này thường sử dụng các căn hộ này như nơi lưu trú dài hạn kết hợp giữa công việc và sinh hoạt, đặc biệt là tại các điểm đến ven biển như Nha Trang hay Đà Nẵng.

Dù vậy, ông Mauro Gasparott cho rằng thị trường Việt Nam rất linh hoạt và sẽ luôn có sự điều chỉnh phù hợp với những thay đổi từ chính sách. Quy định này có thể mang lại những thay đổi đáng kể trong cách thị trường cho thuê ngắn hạn vận hành, ảnh hưởng đến các nhà đầu tư, người thuê, và cả ngành du lịch nhưng cũng sẽ mở ra cơ hội mới cho các mô hình lưu trú chuyên nghiệp, hợp pháp và tuân thủ quy định chặt chẽ hơn.

Phương Uyên

Thông tin trên được ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc kênh Batdongsan khu vực miền Nam, cho biết tại buổi công bố báo cáo thị trường quý I/2025 mới đây.

Ông cho hay mức độ quan tâm, lượng đăng tin bán phân khúc đất nền tăng mạnh lần lượt 50% và 34% chỉ trong một tháng sau Tết Ất Tỵ. Trong đó lượng quan tâm tập trung ở các tỉnh phía Bắc và khu vực Hà Nội.

Dữ liệu kênh Batdongsan cho thấy lượng cầu đất nền trải dài ở nhiều tỉnh, thành phía Bắc. Nhiều khu vực có mức độ quan tâm đất nền tăng hơn 100% sau Tết gồm Ninh Bình, Phú Thọ, Bắc Giang, Thái Bình. Một số tỉnh khác như Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Thái Nguyên có lượng cầu tìm kiếm tăng hơn 64%.

Mức độ quan tâm lớn kéo theo giá bán ở nhiều tỉnh phía Bắc tăng nhiệt, dao động 44-100% so với đầu năm 2023. Thị trường đất nền Hải Dương dẫn đầu về đà tăng giá bán sau hai năm ở mức 100%, theo sau là Bắc Giang (80%), Hưng Yên (75%), Bắc Ninh (52%), Hà Nam (50%), Nam Định, Thái Bình (44%). Đây là những địa phương có thông tin sáp nhập hoặc “nóng” về đất đấu giá. Tại Hà Nội, giá bán đất nền cũng leo thang khoảng 42% sau hai năm.

Theo ghi nhận của VnExpress, giá bán đất nền tại nhiều nơi như TP Hưng Yên, huyện Văn Giang (Hưng Yên), TP Việt Trì, TP Ninh Bình, TP Bắc Giang … đã rục rịch tăng 10-20% so với cuối năm ngoái. Thậm chí nhiều chủ đất còn rao giá tăng hơn 30% để hưởng lợi từ “sóng” thông tin sáp nhập.

Trong khi đó, ở phía Nam, lượng cầu đất nền tập trung cục bộ ở khu vực lân cận TP HCM gồm Nhơn Trạch, Long Thành (Đồng Nai), Phú Mỹ (Bà Rịa – Vũng Tàu), Thuận An, Dĩ An, Bến Cát (Bình Dương)… Tuy nhiên giá bán những khu vực trên cũng chưa biến động mạnh, tăng khoảng 5-22% sau hai năm. Còn đất nền khu vực khác vẫn ổn định.

Báo cáo của đơn vị tư vấn DKRA cũng chỉ ra mức tăng đất nền sơ cấp tại TP HCM và vùng phụ cận khoảng 2-6% còn thị trường thứ cấp khoảng 20-30%, tùy khu vực. Mức tăng tập trung ở TP HCM và Bình Dương.

“Thị trường đất nền phía Bắc phân bổ giá rộng hơn và cao hơn so với miền Nam do nhà đầu tư nhạy với thông tin quy hoạch”, ông Đinh Minh Tuấn cho hay.

Ông nói, khẩu vị của nhà đầu tư phía Bắc chủ yếu là đất nền vùng ven xa trung tâm hoặc ở các tỉnh có mức giá “mềm”, nhiều dư địa tăng trưởng. Họ sẵn sàng “đánh bắt xa bờ” nên lượng cầu tăng đồng đều ở nhiều tỉnh, thành. Trong khi đó, nhà đầu tư phía Nam chuộng đất nền gần trung tâm nên chỉ khu vực giáp TP HCM được quan tâm nhiều.

Tuy nhiên, đầu tư đất theo ‘sóng’ thông tin sáp nhập tỉnhtiềm ẩn nhiều rủi ro, nhất là với nhà đầu tư F0 (lần đầu tham gia thị trường). Ông Đinh Minh Tuấn cho hay nhóm F0 tham gia thị trường chủ yếu mua nhanh bán nhanh nhằm kiếm lời. Nếu kế hoạch sáp nhập các địa phương diễn ra chậm hơn dự kiến hoặc quy hoạch thay đổi, kế hoạch “lướt sóng” của nhóm này dễ dàng thất bại.

Trường hợp mua trúng lô đất dính quy hoạch, nhà đầu tư sẽ rơi vào thế mắc cạn vì nguy cơ mất thanh khoản cao. Ông Tuấn nói, rủi ro này không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn có thể dẫn đến tranh chấp pháp lý, làm mất thời gian, công sức của người mua.

Xuống tiền theo “sóng” tin đồn cũng khiến nhà đầu tư dễ rơi vào cảnh mua cao bán thấp, đầu tư thua lỗ. Ông Nguyễn Quốc Anh, Phó tổng giám đốc kênh Batdongsan cho biết giá đất tại nhiều địa phương đã từng tăng nóng 30-50% theo cơn “sốt đất” giai đoạn 2020-2021. Nếu không biết vùng giá thực tế, nhà đầu tư “đánh bắt xa bờ” dễ rơi vào cảnh mua, bán hớ hoặc khi cần bán thì không giao dịch được vì mất thanh khoản.

Nhìn lại thời điểm 17 năm trước, trước khi Hà Tây sáp nhập về Hà Nội được Quốc hội bấm nút, tình trạng giá đất “nhảy nhót” cũng càn quét thị trường khu vực này một thời. Đến nay, hệ lụy từ cơn “sốt đất” vẫn tồn tại, tập trung ở những dự án, khu đô thị bỏ hoang, chậm tiến độ kéo dài ở Mê Linh và Hà Tây cũ, theo ông Quốc Anh.

Các chuyên gia cho rằng bất động sản tăng trưởng bền vững cần ba yếu tố quan trọng gồm kinh tế địa phương, đầu tư công và xuất nhập cư. Ông Nguyễn Quốc Anh khuyến nghị người mua cần nghiên cứu và đánh giá kỹ các yếu tố ảnh hưởng đến giá đất nền như vị trí, hạ tầng, quy hoạch, nhu cầu việc làm, nhập cư và nền kinh tế của địa phương. Những yếu tố này không chỉ đảm bảo suất đầu tư an toàn trong dài hạn mà còn có khả năng khai thác kinh doanh, tránh tình trạng bỏ hoang đất.

“Đà tăng giá đất nền hiện nay chủ yếu xuất phát từ kỳ vọng của người bán. Từ bài học trong quá khứ, nhà đầu tư cần lưu ý không phải lô đất nào sau khi sáp nhập cũng tăng giá nếu thiếu các động lực phát triển”, ông Quốc Anh cho hay.

Ngọc Diễm

TOD (mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng) là một nội dung mà TP HCM được trao cơ chế đặc thù trong Nghị quyết 98. Nếu triển khai tốt, mô hình này có thể trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, giúp thành phố đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số và tạo hiệu ứng lan tỏa đến nhiều lĩnh vực khác.

Theo kế hoạch đề ra, đến năm 2035, TP HCM sẽ phát triển 335 km đường sắt đô thị và thí điểm phát triển 11 khu đô thị TOD. Tuy nhiên quá trình hiện thực hóa kế hoạch của thành phố đang gặp nhiều khó khăn, tốc độ triển khai chậm. Theo đánh giá của giới chuyên gia, nếu duy trì tốc độ hiện tại, thành phố có thể mất tới 100 năm để đạt được mục tiêu này.

Nhận diện những khó khăn mà TP HCM đang đối mặt khi phát triển mô hình TOD, Tiến sĩ Trần Du Lịch, cho rằng có 5 thách thức lớn cần giải quyết gồm: cơ chế, quy hoạch, ngân sách, nguồn lực và quỹ đất.

Cơ chế triển khai TOD hiện nay, theo đánh giá của ông Trần Du Lịch, phân mảnh và rời rạc, thủ tục pháp lý chồng chéo, đa khâu, liên đới nhiều sở, ban, ngành khiến quá trình phê duyệt thủ tục, phát triển dự án khó khăn.

Công tác quy hoạch của TP HCM khó xử lý, hiện trạng không khác gì một trang giấy đã bị vẽ lung tung, muốn điều chỉnh lại còn khó hơn vẽ mới.

Về cơ chế vốn và nguồn lực, hiện nay nguồn vốn vay làm TOD bị bó hẹp với quy định tổng mức dư nợ vay không vượt quá 120% số thu ngân sách thành phố được hưởng. Trong khi đó, đặc thù phát triển TOD đòi hỏi quỹ đất lớn, thời gian dài, chi phí tốn kém. Ngoài ra, các đô thị lớn như Hà Nội và TP HCM đang áp dụng mô hình TOD chủ yếu qua nghiên cứu độc lập dựa trên kinh nghiệm và tài liệu của các nước đi trước, nhà nước chưa có khung tiếp cận chung và nghiên cứu riêng.

Cuối cùng, thách thức khó nhằn và tốn kém nhất để làm TOD là việc giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất. Ông Lịch nhận định giá đất TP HCM đang rất cao, dự kiến chi phí bồi thường, tạo lập quỹ đất sẽ rất lớn. Cùng với cơ chế vốn bó hẹp, tính khả thi và sức hấp dẫn của TOD đối với cả khu vực nhà nước và tư nhân bị giảm sút.

Đồng quan điểm, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP HCM, cho rằng công tác tạo lập quỹ đất là thách thức lớn nhất khi làm TOD. Thành phố đang có khoảng 64.000 ha đất có thể phát triển đô thị nén. Trong đó có 32.000 ha đất trống không ảnh hưởng, hoặc ảnh hưởng ít đến dân cư; 9.000 ha đất nông nghiệp, sản xuất có thể chuyển đổi công năng và 23.000 ha đất có dân cư hoặc các khu chức năng. Tỷ lệ đất cần giải phóng mặt bằng hiện khá lớn.

Đất xung quanh nhà ga metro thường được xem là “đất vàng”, “đất kim cương” và thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư bất động sản.Dự án metro triển khai dài hạn, giới đầu cơ bất động sản thường lợi dụng thông tin để đi trước gom đất, thổi giá tăng cao gấp hàng chục lần, dẫn đến doanh nghiệp, nhà nước phải gánh chi phí bồi thường mặt bằng cao.

Đề ra giải pháp, theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, nhà nước cần hoàn thiện cơ chế thực thi TOD thông suốt, đồng bộ, rút ngắn thời gian thủ tục. Giải pháp cho vấn đề này là thành lập hội đồng TOD chuyên trách mọi hoạt động liên quan đến phát triển đô thị TOD, với sự điều hành của lãnh đạo thành phố. TP HCM cũng cần xây dựng cơ chế đặc thù để tạo lập quỹ đất lớn, trao thẩm quyền trong việc hoán đổi, chuyển đổi chức năng, mục đích sử dụng đất nhằm đồng bộ quỹ đất phát triển đô thị dọc các trục giao thông lớn.

Về câu chuyện nguồn vốn, ông Đặng Huy Đông, Nguyên thứ trưởng bộ Kế hoạch và Đầu tư, gợi ý cần thúc đẩy sự tham gia sâu hơn và rộng hơn của các doanh nghiệp trong nước khi phát triển đô thị TOD. Ông cho biết theo cơ chế trước đây, các nhà thầu Việt Nam chỉ ngồi ghế phụ, nhà thầu nước ngoài cầm trịch. Nhưng nếu thành phố mạnh dạn trao quyền, tạo cơ chế cho nhà thầu trong nước được phụ trách chính từng mảng theo thế mạnh đặc thù, không chỉ nhà thầu có thể nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn giúp cho chi phí triển khai đầu tư TOD giảm 30% so với trước đây.

Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Tùng, Phó nhóm TOD thuộc chương trình GCIP (thúc đẩy xây dựng các đô thị xanh bền vững), cho rằng cần tăng cường hợp tác công tư để huy động tối đa các nguồn lực đầu tư TOD. Việc tận dụng chuyên môn và nguồn vốn từ khối tư nhân cũng là kinh nghiệm nhiều nơi thực hiện TOD thành công như Hong Kong, Thâm Quyến… Trong đó, nhà nước đưa ra những kiến tạo ban đầu, sau đó tư nhân phát huy kiến tạo đó để mang lại giá trị.

Ông Nguyễn Đắc Phước, Trưởng ban quản lý dự án 3, Ban quản lý đường sắt đô thị Hà Nội, cũng đề xuất trong quá trình lập quy hoạch khu vực TOD, thành phố nên kết hợp việc lấy ý kiến và tham vấn từ người dân chịu tác động và nhà đầu tư tiềm năng có dự định phát triển dự án trong khu vực TOD. Điều này nhằm hướng tới mục tiêu đẩy nhanh quá trình lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch, đồng thời tăng khả năng tham gia của khối tư nhân trong quá trình phát triển đô thị TOD.

Về phát triển kế hoạch sử dụng nguồn quỹ đất hợp lý với các dự án đầu tư đô thị trong khu vực TOD, ông Phước đề xuất, sau khi quy hoạch khu vực TOD đã được phê duyệt, việc phát triển các dự án đô thị có thể triển khai theo 3 hình thức. Đầu tiên là đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án; tiếp đến là đấu giá quyền sử dụng đất với các lô đất sạch; cuối cùng sẽ sử dụng vốn ngân sách thành phố để đầu tư xây dựng các dự án phát triển đô thị trong lớp lõi (200 m xung quanh các nhà ga).

Phương Uyên