Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ thiết lập đường dây nóng để người dân gửi phản ánh qua ba cách. Thứ nhất, gọi trực tiếp trong giờ hành chính (0243.629.0196) từ 8h-12h và 13h-17h các ngày làm việc. Thứ hai, gửi văn bản trực tiếp hoặc qua bưu điện đến trụ sở Bộ. Thứ ba, gửi thông tin qua Trục liên thông văn bản quốc gia.

Những nội dung được tiếp nhận gồm các sai phạm trong quản lý đất đai của cơ quan nhà nước như: sai sót về hồ sơ, địa giới hành chính; lập và điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; cấp giấy chứng nhận; thực hiện nghĩa vụ tài chính và các thủ tục hành chính liên quan.

Bộ cũng tiếp nhận phản ánh hành vi vi phạm của người sử dụng đất theo Luật Đất đai 2024 như lấn, chiếm đất; hủy hoại đất; sử dụng đất sai mục đích; không đăng ký đất đai; chuyển nhượng, thế chấp khi chưa đủ điều kiện; chậm đưa đất vào sử dụng và các vi phạm khác theo quy định.

Cục Quản lý đất đai được giao làm đầu mối tiếp nhận thông tin trên toàn quốc. Cơ quan này phải bố trí cán bộ đủ năng lực để xử lý phản ánh, đồng thời không được sách nhiễu, gây phiền hà hay nhận quà dưới bất kỳ hình thức nào trong quá trình giải quyết. Nếu phản ánh không thuộc thẩm quyền hoặc thiếu thông tin cần thiết, cơ quan tiếp nhận phải giải thích rõ để người dân biết. Việc xử lý sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành.

Trường hợp vụ việc thuộc thẩm quyền địa phương, trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ khi tiếp nhận, Cục Quản lý đất đai sẽ chuyển thông tin đến UBND tỉnh, thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường hoặc UBND cấp xã – nơi xảy ra vụ việc – để kiểm tra, xác minh và xử lý.

Định kỳ hằng quý và hằng năm, Cục Quản lý đất đai sẽ tổng hợp, báo cáo Bộ trưởng tình hình tiếp nhận và giải quyết phản ánh vi phạm đất đai trên cả nước.

Trước đây, việc tiếp nhận phản ánh sai phạm đất đai được thực hiện theo phân cấp quản lý. Ở trung ương do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phụ trách; ở địa phương, người dân gửi đơn đến UBND các cấp hoặc Sở Nông nghiệp và Môi trường nơi có đất vi phạm. Các vụ việc phức tạp có thể được chuyển lên Thanh tra Chính phủ xem xét. Việc lập đường dây nóng ở cấp bộ hiện nay giúp tập trung đầu mối tiếp nhận thông tin trên phạm vi cả nước, thay vì người dân phải tự xác định cơ quan có thẩm quyền như trước.

Phương Uyên

Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) mới đây kiến nghị cho phép chủ đầu tư được bán, cho thuê mua nhà hình thành trong tương lai dù đang thế chấp, chưa giải chấp ngay, nếu ngân hàng và người mua đồng ý.

Nhiều doanh nghiệp và hiệp hội cho rằng đây là giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn vốn. Tuy nhiên, không ít ý kiến từ người mua nhà và giới chuyên gia cảnh báo việc này có thể làm gia tăng rủi ro pháp lý, đẩy phần bất lợi về phía khách hàng, nhóm vốn ở vị thế yếu trong các giao dịch bất động sản.

Chị Ngọc, ngụ phường An Bình (TP HCM), cho biết từng mua căn hộ tại TP Thủ Đức cũ từ năm 2018, nhận nhà năm 2019 nhưng đến nay vẫn chưa được cấp sổ hồng do dự án chưa được giải chấp hoàn toàn. Theo chị, cư dân đã nhiều lần kiến nghị và chủ đầu tư liên tục cam kết, thực tế là tiền đã đóng đủ, nhà đã ở ổn định nhưng sổ hồng vẫn “bặt vô âm tín”, mỗi lần hỏi chỉ nhận được câu trả lời “đang làm việc với ngân hàng”.

Từ trải nghiệm cá nhân, chị cho rằng việc cho phép bán nhà đang thế chấp là một rủi ro lớn. Người mua nhà cá nhân rất khó kiểm soát được năng lực tài chính thực sự của chủ đầu tư và tiến độ trả nợ ngân hàng. “Khi có tranh chấp, người mua phải theo đuổi kiện tụng kéo dài, vừa tốn kém vừa bất an”, chị nhận xét.

Cùng quan điểm, anh Kiệt, một nhà đầu tư bất động sản cá nhân tại TP HCM, cho rằng đề xuất bán nhà chưa giải chấp không phù hợp với tâm lý người mua ở thực, khi buộc họ chấp nhận rủi ro pháp lý để đổi lấy cam kết giải chấp trong tương lai. Theo anh, cơ chế ngân hàng kiểm soát dòng tiền chủ yếu nhằm bảo đảm thu hồi nợ, không phải bảo vệ quyền sở hữu của người mua. Trong trường hợp dự án phát sinh rủi ro, ngân hàng vẫn được ưu tiên xử lý tài sản, còn người mua dù đã thanh toán và nhận nhà vẫn ở thế bất lợi.

Thực tế tại TP HCM cho thấy, nhiều dự án đã bàn giao nhà nhiều năm nhưng cư dân vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu do chủ đầu tư mang dự án đi thế chấp và không đủ khả năng giải chấp. Một số dự án từng nằm trong diện này như chung cư Bảy Hiền, Minh Thành, Phú Thạnh, Khang Gia Tân Hương, Avila, KDC Phú Hữu, 4S Linh Đông… Nhiều trường hợp, cơ quan quản lý phải vào cuộc tháo gỡ, song quá trình xử lý kéo dài, gây tổn thất lớn về thời gian, chi phí và tâm lý cho người mua.

Điểm chung của các tranh chấp này là người mua hầu như không có công cụ pháp lý trực tiếp để bảo vệ quyền lợi khi chủ đầu tư chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ với ngân hàng, còn khiếu nại, khởi kiện để đòi quyền lợi thường kéo dài, phức tạp và tốn kém.

Từ góc độ chuyên môn, Luật sư Trần Hoàng Hải, Văn phòng luật Hoàng Hải, phân tích nhà ở hình thành trong tương lai là loại tài sản đặc thù, khi người mua phải bỏ tiền trong lúc tài sản chưa hoàn thiện và quyền sở hữu chưa hình thành đầy đủ. Vì vậy, pháp luật nhà ở trong nhiều năm qua luôn đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt nhằm bảo vệ người mua, trong đó có nguyên tắc chủ đầu tư phải giải chấp tài sản trước khi ký hợp đồng mua bán.

Luật Nhà ở 2023 tiếp tục kế thừa tinh thần này, mục tiêu là ngăn chặn tình trạng một tài sản bị đem bán cho nhiều bên và bảo vệ người mua trước nguy cơ tài sản bị xử lý để thu hồi nợ ngân hàng. Vì vậy theo luật sư Hải, việc cho phép bán nhà chưa giải chấp, dù có sự đồng thuận của ba bên, về bản chất đã làm thay đổi trật tự ưu tiên trong giao dịch.

“Khi tài sản vẫn đang thế chấp, ngân hàng có quyền ưu tiên xử lý nếu chủ đầu tư mất khả năng thanh toán, còn người mua vẫn đứng sau trong thứ tự bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp”, ông Hải nói.

Một rủi ro khác là sự bất cân xứng thông tin. Chuyên gia bất động sản Nguyễn Hoàng cho rằng không phải người mua nào cũng có đủ kiến thức pháp lý để hiểu và đánh giá đầy đủ các điều khoản liên quan đến thế chấp, giải chấp, kiểm soát dòng tiền hay trách nhiệm của ngân hàng. Việc yêu cầu người mua “tự quyết định” mua hay không mua nhà đang thế chấp, về hình thức là trao quyền lựa chọn, nhưng thực chất có thể chuyển phần lớn rủi ro sang phía người yếu thế hơn.

Ngay cả khi thông tin được công khai trong hợp đồng, câu hỏi then chốt vẫn là: nếu chủ đầu tư không thực hiện đúng cam kết giải chấp, ai sẽ là người gánh hậu quả trực tiếp? Trong đa số trường hợp, ngân hàng có đầy đủ công cụ pháp lý để bảo toàn vốn, trong khi người mua phải theo đuổi các tranh chấp dân sự kéo dài để bảo vệ quyền lợi của mình.

Ngoài ra, nhiều ý kiến lo ngại việc cho phép bán nhà chưa giải chấp có thể tạo tiền lệ khiến một số chủ đầu tư phụ thuộc nhiều hơn vào dòng tiền của khách hàng thay vì năng lực tài chính thực chất. Trong bối cảnh niềm tin thị trường vừa mới phục hồi, mọi điều chỉnh chính sách cần được cân nhắc thận trọng, để bài toán tháo gỡ vốn cho doanh nghiệp không trở thành rủi ro pháp lý kéo dài đối với người mua.

Từ góc độ quản lý, Văn phòng Đăng ký đất đai TP HCM mới đây cũng cảnh báo người dân cần thận trọng khi giao dịch nhà ở hình thành trong tương lai, đặc biệt là các dự án hoặc căn hộ đang bị thế chấp. Cơ quan này khuyến cáo người mua chỉ nên ký hợp đồng và thanh toán khi tài sản đã được giải chấp đầy đủ.

Phương Uyên

Theo đó, phường An Khánh sẽ xây dựng kế hoạch cụ thể, trình UBND TP HCM phê duyệt, đồng thời tổ chức thẩm định và điều chỉnh Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 Phân khu số 1 tại khu vực 3, 4 và các khu vực liên quan trong Thủ Thiêm.

Trước đó, thành phố đã ban hành quyết định điều chỉnh cục bộ quy hoạch chung TP Thủ Đức tại khu vực này nhằm triển khai dự án xây dựng Trung tâm chính trị – hành chính và Quảng trường trung tâm thành phố.

Theo quyết định, phạm vi điều chỉnh gồm 4 khu vực thuộc Phân vùng số 1 với tổng diện tích khoảng 128,5 ha. Việc điều chỉnh nhằm cụ thể hóa các dự án trong danh mục ưu tiên và chính sách thu hút nhà đầu tư chiến lược theo nghị quyết của Quốc hội. Trong đó có dự án Quảng trường trung tâm và Trung tâm chính trị – hành chính TP HCM.

Thành phố đặt mục tiêu sớm xây dựng Trung tâm chính trị – hành chính với quy mô phù hợp, đáp ứng yêu cầu phát triển sau khi sắp xếp lại địa giới hành chính. Theo đề xuất, công trình cao khoảng 26 tầng, gồm khối đế 6 tầng và tháp 20 tầng, đáp ứng nhu cầu làm việc thường xuyên cho khoảng 6.000 cán bộ, công chức, viên chức. Công trình dự kiến khởi công quý II năm nay.

Ngoài ra, các công trình như Cung Thiếu nhi, Nhà hát Giao hưởng cũng sẽ được bố trí lại để hình thành khu công trình công cộng đa chức năng, kết hợp chính trị – hành chính – văn hóa. Quy hoạch mới đồng thời điều chỉnh quỹ đất cây xanh, thể dục thể thao và dịch vụ công cộng để tăng tiện ích cho khu vực.

Thành phố cho biết việc điều chỉnh không làm thay đổi tổng diện tích sàn toàn khu Thủ Thiêm, nhưng sẽ tăng thêm diện tích đất dành cho các công trình công cộng.

Khu đô thị mới Thủ Thiêm được Thủ tướng phê duyệt quy hoạch năm 1996 với quy mô 930 ha (trong đó khu đô thị mới 770 ha, tái định cư 160 ha), tọa lạc bên bờ Đông sông Sài Gòn đối diện với quận 1. Quy mô dân số khu đô thị này khoảng 200.000 người, tái định cư 45.000 người. Được kỳ vọng đẹp và hiện đại nhất Đông Nam Á, nhưng sau 25 năm phê duyệt đến nay Khu đô thị mới Thủ Thiêm phát triển chưa như mong muốn do để xảy ra nhiều vi phạm.

Phương Uyên