Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) gần đây có nêu kiến nghị cho phép chủ đầu tư đã thế chấp ngân hàng vẫn được huy động vốn, bán, cho thuê mua nhà ở hình thành trong tương lai.

Đẩy rủi ro cho người mua nhà

Với đề xuất của HoREA, một số người dân khi được hỏi đều bày tỏ lo ngại về tình trạng “cầm lưỡi dao” nếu chủ đầu tư vừa được thế chấp tài sản vay ngân hàng, vừa được bán nhà ở hình thành trong tương lai cho khách hàng mà không cần giải chấp.

Ông Trần Quang Huy (phường Bình Trưng, TPHCM), nói rằng nếu đề xuất được thông qua, người mua nhà như ngồi trên lửa, vì tiền bỏ ra mua, nhận nhà nhưng nhà lại bị người khác mang đi cầm cố. Mặc dù HoREA có đề nghị người mua được tự quyết định mua hay không mua nhà ở hình thành trong tương lai chưa được giải chấp thì điều này cũng vẫn gây ra các rủi ro pháp lý, kiện tụng nếu có phát sinh, nhất là khi chủ đầu tư không đủ năng lực giải chấp dự án thì người mua nhà chịu thiệt.

Trên thực tế, nhiều vụ tranh chấp dân sự xảy ra thời gian qua đều có liên quan đến việc bán nhà ở hình thành trong tương lai khi chưa được giải chấp.

Cụ thể như vào năm 2016, chủ đầu tư dự án The Harmona (Quận Tân Bình cũ, TPHCM) lấy dự án này thế chấp ngân hàng, sau đó bán cho 600 hộ dân. Trong đó, 41 căn hộ còn bị chủ đầu tư 2 lần cầm cố nhà băng dẫn đến tình trạng “nợ chồng nợ”.

Trường hợp khác vào năm 2019, chủ đầu tư chung cư Khang Gia Tân Hương (quận Tân Phú cũ, TPHCM) cũng thế chấp chung cư để vay tiền, sau đó ngân hàng ra thông báo thu giữ và xử lý tài sản, dù dự án đã được bán cho người dân. Sau đó, cơ quan quản lý Nhà nước đã phải vào cuộc, tìm cách giải chấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà của chung cư để đảm bảo quyền lợi của cư dân.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn Luật sư Hà Nội), nêu quy định hiện hành tại khoản 2 Điều 183 Luật Nhà ở năm 2023, trường hợp chủ đầu tư đã thế chấp dự án hoặc nhà ở hình thành trong tương lai mà thực hiện huy động vốn, ký kết hợp đồng mua bán với người mua nhà ở thì phải thực hiện giải chấp trước khi ký hợp đồng mua bán.

Như vậy, về nguyên tắc đối với nhà ở thương mại, tinh thần của Luật Nhà ở là chủ đầu tư đã thế chấp (dự án hoặc nhà ở hình thành trong tương lai) thì không được bán; khi đã bán thì không được tiếp tục thế chấp.

“Đây là nguyên tắc nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người mua nhà ở hình thành trong tương lai. Quy định này đặc biệt phù hợp trong bối cảnh Luật Nhà ở năm 2023 đã bãi bỏ yêu cầu bắt buộc phải có bảo lãnh ngân hàng về nghĩa vụ bàn giao nhà đúng tiến độ của chủ đầu tư, mà thay vào đó cho phép các bên được lựa chọn”, luật sư nhấn mạnh.

HoREA lên tiếng giải thích

Giải thích về kiến nghị này, HoREA cho biết không phải là cơ quan đầu tiên đưa ra đề xuất mới. Trước đây, Bộ Luật Dân sự 2015 và Luật nhà ở 2023 đều cho phép chủ sở hữu tài sản, nhà ở được bán tài sản, nhà ở thế chấp “có điều kiện” rất chặt chẽ.

Tại khoản 5 Điều 321 Bộ Luật Dân sự 2015 đã quy định “của bên thế chấp được bán, trao đổi, tặng cho tài sản thế chấp không phải là hàng hóa luân chuyển trong quá trình sản xuất, kinh doanh, nếu được bên nhận thế chấp đồng ý hoặc theo quy định của luật.

Luật Nhà ở 2023 tại điểm b khoản 3 Điều 88 cũng đã quy định: Việc bán, cho thuê mua nhà ở xã hội hình thành trong tương lai phải tuân thủ các điều kiện như đã hoàn thành việc xây dựng phần móng của nhà ở theo quy định; đã giải chấp đối với trường hợp chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội có thế chấp nhà ở, trừ trường hợp được người mua, người thuê mua và bên nhận thế chấp đồng ý không phải giải chấp.

Khoản 2 điều 183 Luật nhà ở 2023 cũng đã quy định trường hợp chủ đầu tư đã thế chấp một phần hoặc toàn bộ dự án hoặc nhà ở mà có nhu cầu huy động vốn hoặc có nhu cầu bán, cho thuê mua nhà ở đó thì phải giải chấp một phần hoặc toàn bộ dự án hoặc nhà ở và quyền sử dụng đất này trước khi ký hợp đồng huy động vốn góp, hợp đồng mua bán, thuê mua nhà ở với khách hàng, trừ trường hợp quy định tại điểm b khoản 3 và điểm a khoản 4 Điều 88 của Luật này.

Nhưng do khoản 3 Điều 8 Nghị định số 96/2024 của Chính phủ chưa quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện khoản 2 Điều 183 và điểm b khoản 3 Điều 88 Luật Nhà ở 2023 đối với trường hợp chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở đã thế chấp nhà ở hình thành trong tương lai, chưa giải chấp mà có nhu cầu huy động vốn nên Hiệp hội mới đề nghị sửa đổi, bổ sung trường hợp chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở đã thế chấp nhà ở hình thành trong tương lai.

Nội dung đề xuất là bổ sung quy định trường hợp nhà ở hình thành trong tương lai chưa được giải chấp thì phải được người mua, người thuê mua và bên nhận thế chấp đồng ý không phải giải chấp bằng văn bản và được ghi rõ trong văn bản thông báo về nhà ở hình thành trong tương lai đủ điều kiện được bán, cho thuê mua và trong hợp đồng mua bán nhà ở hình thành trong tương lai giữa chủ đầu tư và khách hàng.

Bên nhận thế chấp có quyền kiểm soát việc sử dụng dòng tiền của chủ đầu tư có được từ việc bán, cho thuê mua nhà ở hình thành trong tương lai đúng mục đích để thanh toán khoản nợ vay và thực hiện giải chấp theo quy định trong hợp đồng mua bán nhà ở hình thành trong tương lai giữa chủ đầu tư và khách hàng.

Điều này cũng khẳng định “quyền” của khách hàng phải được biết rõ tình trạng pháp lý (bị hạn chế về quyền sở hữu) của nhà ở hình thành trong tương lai đã bị thế chấp, chưa được giải chấp để tự quyết định mua hoặc không mua nhà ở này để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người mua nhà.

Hiệp hội nhận thấy sẽ không xảy ra hậu quả “bán trước – giải chấp sau: Người mua nhà cầm đằng lưỡi”.

Dòng tiền dịch chuyển sôi động

Thời gian gần đây, thị trường căn hộ tại khu vực quận 9 cũ (nay là phường Long Bình, TPHCM) bất ngờ nhộn nhịp. Lượng giao dịch tăng nhanh, giá bán nhiều dự án có xu hướng leo thang trong thời gian ngắn. Theo ghi nhận từ một số môi giới, giá căn hộ 2 phòng ngủ tại khu vực này đã tăng từ mức 3-3,2 tỷ đồng/căn lên khoảng 3,8-3,9 tỷ đồng/căn, thanh khoản cải thiện rõ rệt.

Một số môi giới cho biết tình hình sôi động nhờ sự tham gia của các nhà đầu tư phía Bắc. Tuy nhiên, các giao dịch chủ yếu là mua sỉ, mỗi đợt từ 10 căn trở lên trực tiếp từ chủ đầu tư, thay vì mua bán trên thị trường thứ cấp.

Không chỉ ở các dự án đơn lẻ, làn sóng “Nam tiến” còn thể hiện rõ qua việc nhiều chủ đầu tư lớn có trụ sở phía Bắc đẩy mạnh hiện diện tại thị trường miền Nam. Song song đó, các doanh nghiệp môi giới phía Bắc cũng nhanh chóng mở rộng hệ thống chi nhánh, mang theo tệp khách hàng và hệ sinh thái dịch vụ đi kèm.

Dữ liệu từ Batdongsan.com.vn cho thấy, tỷ lệ người Hà Nội tìm kiếm bất động sản tại thủ đô đã giảm mạnh từ 81% trong quý đầu năm 2023 xuống còn 59% vào quý IV/2025. Ngược lại, mức độ quan tâm đối với bất động sản TPHCM tăng đáng kể, từ 6% lên 20% cùng thời gian trên.

Đại diện Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) nêu thống kê sơ bộ từ một số chủ đầu tư, cho thấy trong nửa đầu năm, khách hàng miền Bắc chiếm khoảng 20% tổng giao dịch tại thị trường phía Nam, gấp đôi cùng kỳ năm trước. Đến cuối quý III, tỷ lệ này đã tăng lên khoảng 30%, tiệm cận giai đoạn sôi động 2016-2020.

Bà Lê Thị Hằng, Tổng giám đốc Bất động sản Indochine, cho rằng thị trường bất động sản xuất hiện những chuyển động đáng chú ý về tâm lý của nhà đầu tư cả trong nước và ngoài nước. Với thị trường miền Bắc, bà ghi nhận nhịp phục hồi tích cực hơn so với các thị trường còn lại nhờ vào tâm lý và khẩu vị đầu tư.

Nhà đầu tư phía Bắc không chấp nhận để “tiền ngủ” và rất nhạy với các cơ hội thị trường. Lực cầu tại miền Bắc duy trì ổn định, tăng mạnh cục bộ tại một số khu vực hoặc dự án, với động lực tăng trưởng mạnh từ hạ tầng, đô thị hóa, các đô thị vệ tinh.

Vị này cũng chia sẻ có sự dịch chuyển dòng tiền đầu tư bất động sản từ Bắc vào Nam, khi chỉ trong 6 tháng cuối năm, riêng doanh nghiệp của bà đã tư vấn thành công cho khoảng 500 khách hàng miền Bắc vào miền Nam mua bất động sản.

Giá nhà Hà Nội lập đỉnh, dòng vốn tìm cơ hội mới

Theo VARS, giá căn hộ chung cư tại Hà Nội đã thiết lập mặt bằng mới, trung bình khoảng 95 triệu đồng/m2, cao hơn TPHCM. Đáng chú ý, hơn 43% nguồn cung mới trong quý III có mức giá trên 120 triệu đồng/m2. Giá nhà neo cao khiến biên độ tăng giá thu hẹp, làm giảm sức hấp dẫn đầu tư, đồng thời vượt xa khả năng tài chính của nhiều nhà đầu tư cá nhân.

Trong bối cảnh đó, dòng tiền có xu hướng dịch chuyển sang các thị trường có mặt bằng giá hợp lý hơn và dư địa tăng trưởng dài hạn tốt hơn. Khu vực phía Nam, đặc biệt là TPHCM và các địa phương vùng ven sau sáp nhập, được hưởng lợi khi giá bất động sản duy trì trạng thái tích lũy suốt 3 năm qua.

So với Hà Nội, mặt bằng giá tại nhiều khu vực vùng ven TPHCM cũ, bao gồm các địa phương sáp nhập, đã thấp hơn khoảng 30-40%, trong khi hạ tầng kết nối và tốc độ đô thị hóa đang tăng nhanh. Với cùng nguồn vốn 2-4 tỷ đồng, tại Hà Nội nhà đầu tư chỉ có thể mua căn hộ 1 phòng ngủ (PN) hoặc 1PN +1, thì tại TPHCM, lựa chọn đa dạng hơn, từ căn hộ đến nhà ở riêng lẻ. Một số dự án mở bán mới tại vùng ven TPHCM hiện có giá chỉ bằng khoảng 2/3 so với các khu vực ven đô Hà Nội, giúp biên độ tăng giá trong trung và dài hạn hấp dẫn hơn.

Ngoài ra, dòng vốn từ miền Bắc vào thị trường phía Nam không chỉ nhằm “săn giá rẻ” mà còn để đa dạng hóa danh mục và tối ưu hiệu quả sử dụng vốn. Thị trường bất động sản TPHCM có sự phân hóa rõ rệt về phân khúc, từ căn hộ cao cấp, căn hộ hàng hiệu đến các dự án có pháp lý hoàn chỉnh, vị trí tốt, khả năng khai thác cho thuê cao.

Những sản phẩm này phù hợp với các nhà đầu tư có tiềm lực tài chính mạnh, có nhu cầu tích lũy tài sản lâu dài, khi mang lại giá trị sinh lời kép, vừa có tiềm năng tăng giá trong dài hạn, vừa khai thác cho thuê hiệu quả với tỷ suất sinh lời tốt hơn Hà Nội.

Lợi thế càng được củng cố khi TPHCM tiếp tục giữ vai trò là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, dẫn đầu về thu hút FDI, tập trung đông đảo chuyên gia nước ngoài trong các lĩnh vực công nghệ, tài chính, tạo nhu cầu lớn đối với phân khúc nhà ở chất lượng cao.

Bên cạnh đó, một số dự án của các chủ đầu tư lớn tại miền Nam vẫn đang ở vùng giá thấp hơn đáng kể so với các dự án tương tự tại miền Bắc, nơi giá đã tăng gấp đôi trong những năm qua. Nhiều dự án được “đào lại” và ghi nhận mức tăng giá ngắn hạn, có nơi tăng khoảng 5% chỉ trong một tuần.

Cùng lý do dịch chuyển liên quan đến giá bất động sản, chuyên gia Đinh Minh Tuấn cho rằng mặt bằng giá nhà, đất tại Hà Nội đã vượt ngưỡng hấp dẫn và dư địa tăng giá ngắn hạn thu hẹp, họ có xu hướng tìm đến những thị trường có mức giá “mềm” hơn, đồng thời sở hữu tiềm năng tăng trưởng cao hơn trong trung và dài hạn.

Đồng thời, hiệu ứng lan tỏa từ các chủ đầu tư lớn phía Bắc mở rộng hoạt động tại TPHCM, kéo theo nhóm khách hàng trung thành và các sàn phân phối chiến lược, qua đó thúc đẩy dòng vốn dịch chuyển một cách tự nhiên.

Hạ tầng và quy hoạch tạo lực đẩy

Một động lực khác cho “con sóng” dịch chuyển khác đến từ yếu tố hạ tầng. Các chuyên gia cho rằng chính sách phát triển hạ tầng và động lực quy hoạch vùng sau khi TPHCM mở rộng không gian đô thị đã mở ra cơ hội tăng trưởng. Nhiều dự án mới bám theo các tuyến metro, đường vành đai, trục giao thông chiến lược được đầu tư, nâng cao khả năng kết nối liên vùng và gia tăng giá trị tài sản trong trung – dài hạn.

Trong khi làn sóng “Nam tiến” của dòng tiền đầu tư bất động sản đang ngày càng rõ nét thì TPHCM và khu vực lân cận dần trở thành điểm đến mới nhờ mặt bằng giá hợp lý, hạ tầng bứt tốc và khung pháp lý được cải thiện. TS Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, nhận định trong dòng chảy vốn, nhà đầu tư ưu tiên các dự án nằm trong khu đô thị trung tâm, được phát triển bởi những chủ đầu tư uy tín.

Tuy nhiên, chuyên gia của VARS khuyến nghị nhà đầu tư cần chọn lọc kỹ phân khúc, cân nhắc khả năng tài chính và ưu tiên chiến lược dài hạn. Trong bối cảnh nguồn cung gia tăng nhanh, việc sử dụng đòn bẩy tài chính quá lớn có thể khiến nhà đầu tư rơi vào thế bị động nếu lãi suất tăng hoặc thanh khoản suy giảm, từ đó ảnh hưởng đến tâm lý thị trường và niềm tin.

Tăng tốc, quyết liệt triển khai

Nhiều doanh nghiệp bất động sản đang đồng loạt tăng tốc đầu tư vào nhà ở xã hội, tạo nên làn sóng phát triển mới ở phân khúc vốn khan hiếm nguồn cung suốt nhiều năm qua. Các dự án được khởi công và mở rộng liên tục tại nhiều tỉnh, thành, mở ra cơ hội tiếp cận nhà ở tốt hơn cho nhóm thu nhập thấp và trung bình – những người chịu áp lực lớn nhất từ thị trường nhà ở thương mại có giá quá cao.

Trong số này, hàng loạt tập đoàn lớn và doanh nghiệp phát triển nhà ở vừa và nhỏ đều công bố kế hoạch xây dựng hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn căn hộ trong giai đoạn 2024-2030. Các dự án trải rộng từ Hà Nội, TPHCM đến nhiều địa phương như Hải Phòng, Đồng Nai, Cà Mau, Hà Nam… với quy mô tăng mạnh so với các năm trước.

Trong đó, Vingroup là đơn vị gây chú ý khi đăng ký xây dựng 500.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030, tương đương một nửa mục tiêu Chính phủ giao toàn quốc. Doanh nghiệp đang triển khai các dự án Happy Home tại 7 tỉnh, thành và đưa dần ra thị trường hàng chục nghìn căn ở nhiều khu vực.

Tại phía Nam, Kim Oanh Group cho biết đang phát triển tổng cộng khoảng 18.500 căn nhà ở xã hội sau 3 năm đẩy mạnh đầu tư, với kế hoạch nâng lên 50.000 căn vào năm 2028. Nhiều dự án mới tại Đồng Nai và TPHCM đã được khởi công trong năm nay.

Đơn vị theo đuổi dòng nhà ở vừa túi tiền từ sớm như Nam Long cũng mở rộng quy mô khi đã phát triển khoảng 5.000 căn EHomeS, tiếp tục xây thêm hơn 600 căn tại Cần Thơ và chuẩn bị triển khai thêm tại Đồng Nai. Công ty đặt mục tiêu đạt 60.000 căn nhà ở xã hội và nhà ở vừa túi tiền đến năm 2030.

Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long ghi nhận sự vào cuộc của Địa ốc Hoàng Quân, đơn vị đang hướng đến mục tiêu 50.000 căn trên cả nước. Riêng tại Cà Mau, doanh nghiệp đã được chấp thuận triển khai hai dự án quy mô gần 1.000 căn và nhiều hạng mục khác. Tính đến nay, Hoàng Quân cho biết đã hoàn thành khoảng 10.000 căn và đang triển khai thêm 40.000 căn tại nhiều địa phương.

Ngoài những doanh nghiệp kể trên, nhiều tập đoàn khác cũng chạy đua mở rộng quỹ nhà ở xã hội. Sun Group được giao quỹ đất khoảng 18ha trong một khu đô thị phía Bắc để phát triển loại hình này và đã triển khai thêm dự án tại Hà Nam. HUD, tổng công ty nhà nước, cũng khởi công dự án HUD Thủ Đức và chuẩn bị mở bán hơn 270 căn nhà ở xã hội tại Bình Dương.

Tổng thể, nguồn cung nhà ở xã hội mới đang tăng mạnh tại hàng loạt tỉnh, thành thay vì chỉ tập trung tại các đô thị lớn như trước. Làn sóng tham gia của nhiều chủ đầu tư được kỳ vọng sẽ giúp thị trường bớt khan hiếm, giảm áp lực giá và mở rộng cơ hội sở hữu nhà cho người thu nhập thấp và trung bình trong những năm tới.

Còn đó những băn khoăn, đề xuất

TS Sử Ngọc Khương – Giám đốc cấp cao Savills Việt Nam – cho rằng dù nhiều doanh nghiệp bày tỏ mong muốn tham gia phát triển nhà ở xã hội, thực tế họ vẫn gặp hàng loạt rào cản lớn. Việc phải tự tìm và mua đất khiến chi phí đầu vào đội lên đáng kể, trong khi thủ tục pháp lý vẫn phức tạp, quy trình giao – hoàn trả đất giữa doanh nghiệp và Nhà nước còn chồng chéo. Những yếu tố này khiến tiến độ triển khai kéo dài và biên lợi nhuận vốn đã bị khống chế ở mức tối đa 10% càng trở nên kém hấp dẫn.

Ông Khương nhận định các chính sách hiện hành như tiêu chuẩn, đối tượng thụ hưởng hay ưu đãi lãi suất mới chỉ mang tính “lọc” và quản lý nguồn cung trong bối cảnh khan hiếm, chứ chưa giải quyết được căn nguyên là cơ chế, thủ tục và mô hình đầu tư chưa đồng bộ.

Đại diện Nam Long đánh giá việc ngày càng nhiều doanh nghiệp – kể cả ngoài lĩnh vực bất động sản – tham gia phát triển nhà ở xã hội cho thấy phân khúc này đang hình thành một làn sóng đầu tư rõ rệt. Đây là tín hiệu tích cực, giúp đa dạng nguồn cung và hỗ trợ mục tiêu “nhà ở cho người thu nhập trung bình và thấp”, vốn là định hướng mà doanh nghiệp theo đuổi nhiều năm.

Đơn vị này cho biết các chính sách mới như kế hoạch thành lập Quỹ phát triển nhà ở quốc gia, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và cải tiến quy trình đầu tư là bước tiến quan trọng, tạo nền tảng để thu hút nhà đầu tư nghiêm túc, qua đó đẩy nhanh tiến độ và mở rộng quy mô nhà ở xã hội theo hướng bền vững hơn.

Phát biểu tại kỳ họp cổ đông hồi tháng 5, ông Trương Anh Tuấn – Chủ tịch Hoàng Quân – nhìn nhận doanh nghiệp đang chịu nhiều áp lực khi phải hoàn thành mục tiêu 40.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030, đồng thời đáp ứng tiêu chí “nhanh, nhiều, tốt, rẻ” và tích hợp hệ sinh thái tiện ích. Để thực hiện kế hoạch này, Hoàng Quân cần khoảng 200ha đất nhưng hiện mới có 50ha. Từ quỹ đất đến hồ sơ pháp lý, thủ tục cấp phép xây dựng… đều là những trở ngại đáng kể.

Không chỉ thiếu đất, doanh nghiệp còn đối mặt thách thức về vốn. Với 40.000 căn nhà ở xã hội, tổng nhu cầu vốn khoảng 40.000 tỷ đồng, trong đó tối thiểu 10.000 tỷ đồng là vốn vay trung, dài hạn. Tuy nhiên, ngân hàng chỉ giải ngân khi dự án chứng minh được tính khả thi và khả năng hoàn vốn, buộc doanh nghiệp phải chứng minh rõ ràng về quỹ đất, mô hình triển khai, hiệu quả tài chính và dòng tiền.

Ở góc độ một doanh nghiệp lớn đang đầu tư mạnh vào phân khúc này, bà Đặng Thị Kim Oanh – Chủ tịch Tập đoàn Kim Oanh – kiến nghị nhiều giải pháp liên quan đến vốn, quỹ đất và cơ chế. Theo bà, Chính phủ cần chỉ đạo quyết liệt hơn để tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có năng lực tiếp cận nguồn vốn kịp thời.

Doanh nghiệp cho biết đã chuẩn hóa quy trình phát triển dự án, chủ động bỏ vốn mua đất và không trông chờ hỗ trợ. Nếu được giao thêm quỹ đất “sạch” và giảm thủ tục hành chính, doanh nghiệp cam kết giảm giá bán, rút ngắn tiến độ và bàn giao nhà sớm hơn kế hoạch. 

Mô hình hoạt động 100% vốn Nhà nước

Dự thảo Nghị định về thành lập và tổ chức hoạt động của Quỹ nhà ở quốc gia, đồng thời triển khai Nghị quyết 201 của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách phát triển nhà ở xã hội, đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận.

Bộ Xây dựng kỳ vọng quỹ này sẽ góp phần cân đối cung – cầu, từ đó kéo giá thành nhà ở thương mại xuống mức hợp lý, giúp thị trường bất động sản phát triển ổn định, lành mạnh, đồng thời tạo nguồn lực dài hạn, bền vững cho phát triển nhà ở xã hội.

Theo dự thảo, Quỹ nhà ở quốc gia được tổ chức theo mô hình doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước. Ở cấp trung ương, quỹ do Chính phủ thành lập, còn tại địa phương do UBND tỉnh, thành phố trực tiếp lập và quản lý.

Nguồn vốn của quỹ trung ương hình thành từ vốn chủ sở hữu, vốn điều lệ ngân sách cấp lần đầu tối thiểu 5.000 tỉ đồng (sau 3 năm nâng lên 10.000 tỉ đồng), cùng các khoản đóng góp tự nguyện của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước và các nguồn huy động hợp pháp khác. Quỹ cũng được bổ sung vốn từ nguồn thu bán nhà thuộc tài sản công hoặc từ tài sản, hoạt động khác do quỹ quản lý.

Với quỹ địa phương, ngân sách cấp tỉnh sẽ cấp vốn điều lệ ban đầu, đồng thời được phép trích nguồn thu từ quỹ đất đã đầu tư hạ tầng để phát triển nhà ở xã hội, từ bán nhà công hoặc đấu giá quyền sử dụng đất. UBND cấp tỉnh sẽ quyết định tỷ lệ trích nộp vào quỹ.

Quỹ nhà ở quốc gia hoạt động theo nguyên tắc đầu tư – tạo lập nhà ở để cho thuê. Các dự án xây dựng nhà ở xã hội có thời hạn triển khai tối đa 5 năm, còn các dự án có hạ tầng đồng bộ phục vụ cho thuê không quá 7 năm.

Hình thức đầu tư đa dạng: trực tiếp xây dựng nhà ở xã hội; tiếp nhận, chuyển đổi công năng nhà ở thuộc tài sản công; mua lại nhà ở xã hội từ các chủ đầu tư để cho thuê theo cơ chế đặt hàng hoặc hợp đồng mua; thậm chí có thể mua nhà ở thương mại theo giá thị trường để đưa vào khai thác cho thuê.

Giữ vai trò lớn, nhưng cần giải pháp tổng thể giảm giá nhà

Quỹ nhà ở quốc gia tiếp tục được đưa ra bàn thảo trong bối cảnh Đề án xây dựng 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội đến năm 2030 mới chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu thực tế.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, đến nay cả nước có 692 dự án nhà ở xã hội đang triển khai với quy mô hơn 633.000 căn. Tính cả số dự án đã hoàn thành, khởi công và được chấp thuận chủ trương đầu tư, tiến độ mới đạt gần 60% chỉ tiêu đề án. Trong 9 tháng đầu năm, hơn 43.600 căn được hoàn thành, đạt gần 44% kế hoạch, dự kiến cả năm đạt khoảng 83%. Tuy vậy, chỉ bốn địa phương hoàn thành trên 50% chỉ tiêu là Bắc Ninh, Quảng Ninh, Nghệ An và Lào Cai.

Trước thực tế này, Bộ Xây dựng đưa ra giải pháp xây dựng Nghị định về Quỹ nhà ở quốc gia, song song với việc sửa đổi Nghị định 100 về phát triển và quản lý nhà ở xã hội. Mục tiêu là tăng nguồn lực, thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội.

Nhiều chuyên gia cho rằng quỹ là công cụ cần thiết để đáp ứng nhu cầu nhà ở của người thu nhập thấp và trung bình, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM, nơi nhà giá rẻ ngày càng khan hiếm.

Bà Đỗ Thu Hằng, Giám đốc cấp cao Savills Hà Nội, nhận định tốc độ đô thị hóa nhanh, giá bất động sản tăng cao trong khi thu nhập người dân đô thị chưa theo kịp khiến nhu cầu nhà ở ngày một lớn. Quỹ nhà ở quốc gia, theo bà Hằng, có thể tạo điều kiện để người lao động tiếp cận nhà ở xã hội, nhà thương mại giá rẻ, ổn định thị trường. Để phát huy hiệu quả, quỹ cần xác định rõ mục tiêu, đa dạng nguồn vốn và đảm bảo tính minh bạch.

Dù vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh đây không phải “đũa thần” để hạ giá nhà. Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc khu vực miền Nam của Batdongsan.com.vn, cho rằng muốn dịch chuyển giá nhà cần dịch chuyển dân cư thông qua phát triển các đô thị vệ tinh kết hợp hạ tầng, tiện ích. Người dân chỉ an tâm khi có kết nối giao thông, việc làm, bệnh viện, trường học, trung tâm thương mại. Theo ông Tuấn, Quỹ nhà ở quốc gia nên tập trung vào việc giảm giá nhà cho người có nhu cầu thực, còn các phân khúc thương mại khác để thị trường tự điều tiết.

Đồng quan điểm, ông Võ Hồng Thắng, Phó tổng giám đốc DKRA Group, cho rằng quỹ có thể giúp tăng nguồn cung nhà ở xã hội, đáp ứng nhu cầu thiết thực. Tuy nhiên, cùng lúc cần tháo gỡ pháp lý để tăng nguồn cung nhà ở thương mại, rút ngắn thời gian phê duyệt dự án nhằm giảm chi phí đầu vào, qua đó “hạ nhiệt” giá nhà. Nhà nước cũng cần thêm chính sách hỗ trợ người trẻ mua nhà lần đầu tiếp cận vốn vay phù hợp.

Ở góc nhìn vĩ mô, chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực cho rằng để giảm mặt bằng giá bất động sản, ngoài thành lập Quỹ nhà ở quốc gia, Nhà nước cần đa dạng hóa nguồn vốn phát triển bất động sản, đồng thời xây dựng lộ trình đánh thuế hợp lý. Ông nhấn mạnh việc chống lãng phí đất đai, tài sản công và đầu tư công không chỉ tạo thêm nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế mà còn giúp thị trường bất động sản minh bạch, bền vững.

Ông Lực cũng đề xuất Chính phủ quyết liệt triển khai cơ sở dữ liệu đất đai, bất động sản và nhà ở, đồng thời ban hành cơ chế quản lý, khai thác và sử dụng nguồn dữ liệu này hiệu quả. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để thị trường vận hành ổn định, giảm rủi ro và tạo niềm tin cho nhà đầu tư cũng như người dân.