Sau giai đoạn duy trì ở mức thấp, lãi suất vay mua nhà đang bước vào chu kỳ được điều chỉnh tại nhiều ngân hàng thương mại. Các chương trình ưu đãi ngắn hạn dần thu hẹp, trong khi lãi suất thả nổi có xu hướng tăng biên độ.

Trong bối cảnh đó, rủi ro với người vay không nằm ở mức lãi suất khởi điểm, mà ở khả năng chi phí vay thay đổi trong vài năm đầu. Với các khoản vay kéo dài 20-25 năm, biến động lãi suất sớm có thể tạo áp lực đáng kể, nhất là khi người mua đồng thời phải trang trải nhiều chi phí sinh hoạt khác.

Nhằm hỗ trợ khách hàng, chủ đầu tư cùng đối tác Ngân hàng Standard Chartered, triển khai gói vay dành cho khách mua nhà tại Hồng Hạc City. Theo thỏa thuận, khách hàng có thể vay tối đa 75% giá trị tài sản đảm bảo, thời hạn lên đến 25 năm. Trong giai đoạn từ nay đến khi nhận nhà, dự kiến tháng 6/2027, người mua được ân hạn nợ gốc và lãi suất 0%.

Kể từ thời điểm nhận nhà theo hợp đồng, trong 12 tháng đầu tiên, chủ đầu tư tiếp tục hỗ trợ 3% lãi suất trên một phần khoản vay ngân hàng của người mua. Nhờ chính sách này, trong thời gian hỗ trợ, người vay chỉ phải thanh toán phần lãi suất còn lại sau khi đã được giảm 3%, đồng thời vẫn trả nợ gốc theo lịch của ngân hàng. Việc giảm một phần lãi vay giúp người mua giảm áp lực dòng tiền trong năm đầu tiên, giai đoạn bắt đầu cùng lúc nghĩa vụ trả cả gốc và lãi sau khi nhận nhà.

Về lãi suất, Standard Chartered áp dụng hai phương án cố định trong giai đoạn đầu. Gói cố định ba năm có mức lãi lần lượt 6,9% trong năm đầu, 7,3% năm thứ hai và 7,4% năm thứ ba. Khi kết hợp với chính sách hỗ trợ của chủ đầu tư, lãi suất thực tế trong năm đầu sau bàn giao được kéo về khoảng 4,3-4,4%.

Việc ấn định chi phí vay trong những năm đầu giúp người mua xác định rõ nghĩa vụ tài chính, từ đó giảm thiểu tác động của biến động lãi suất đến kế hoạch dòng tiền. Thời gian áp dụng gói vay cố định được tính từ thời điểm khách hàng nhận giải ngân đợt đầu tiên. Cách làm này cho thấy chủ đầu tư tham gia trực tiếp vào quá trình hỗ trợ tài chính, góp phần giúp người mua lựa chọn phương án vay phù hợp và yên tâm hơn khi triển khai kế hoạch thanh toán.

Đại diện chủ đầu tư cho biết, trong bối cảnh lãi suất có nhiều biến động, doanh nghiệp cùng đối tác ưu tiên các giải pháp tài chính bền vững, qua đó tạo sự an tâm cho người mua nhà. Việc hợp tác với ngân hàng quốc tế nhằm bảo đảm các cam kết tài chính được thực hiện nhất quán, qua đó bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong suốt quá trình dự án được triển khai.

Hồng Hạc City là dự án khu đô thị đầu tiên của Phú Mỹ Hưng tại miền Bắc, với diện tích hơn 197 ha và tổng mức đầu tư gần một tỷ USD. Nomura Real Estate Vietnam tham gia với vai trò đồng chủ đầu tư.

Dự án được phát triển theo mô hình đô thị tích hợp, mật độ xây dựng khoảng 27%, quy mô dân số dự kiến trên 27.000 người. Khu vực này tọa lạc tại Bắc Ninh, cách trung tâm Hà Nội khoảng 25 km, đồng thời hưởng lợi từ các định hướng đầu tư hạ tầng như đường vành đai 4, sân bay Gia Bình và các trục kết nối liên vùng.

Hồng Hạc City phát triển các dòng sản phẩm thấp tầng gồm nhà phố liền kề, biệt thự song lập và biệt thự đơn lập, đi kèm hệ thống tiện ích nội khu như trường học, trung tâm chăm sóc sức khoẻ, thương mại, dịch vụ… và không gian xanh. Phân khu thấp tầng giai đoạn đầu đã hoàn tất thủ tục pháp lý và được cấp sổ hồng riêng cho từng căn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thế chấp vay vốn và triển khai các giải pháp tài chính dài hạn.

Song Anh

Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) mới đây kiến nghị cho phép chủ đầu tư được bán, cho thuê mua nhà hình thành trong tương lai dù đang thế chấp, chưa giải chấp ngay, nếu ngân hàng và người mua đồng ý.

Nhiều doanh nghiệp và hiệp hội cho rằng đây là giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn vốn. Tuy nhiên, không ít ý kiến từ người mua nhà và giới chuyên gia cảnh báo việc này có thể làm gia tăng rủi ro pháp lý, đẩy phần bất lợi về phía khách hàng, nhóm vốn ở vị thế yếu trong các giao dịch bất động sản.

Chị Ngọc, ngụ phường An Bình (TP HCM), cho biết từng mua căn hộ tại TP Thủ Đức cũ từ năm 2018, nhận nhà năm 2019 nhưng đến nay vẫn chưa được cấp sổ hồng do dự án chưa được giải chấp hoàn toàn. Theo chị, cư dân đã nhiều lần kiến nghị và chủ đầu tư liên tục cam kết, thực tế là tiền đã đóng đủ, nhà đã ở ổn định nhưng sổ hồng vẫn “bặt vô âm tín”, mỗi lần hỏi chỉ nhận được câu trả lời “đang làm việc với ngân hàng”.

Từ trải nghiệm cá nhân, chị cho rằng việc cho phép bán nhà đang thế chấp là một rủi ro lớn. Người mua nhà cá nhân rất khó kiểm soát được năng lực tài chính thực sự của chủ đầu tư và tiến độ trả nợ ngân hàng. “Khi có tranh chấp, người mua phải theo đuổi kiện tụng kéo dài, vừa tốn kém vừa bất an”, chị nhận xét.

Cùng quan điểm, anh Kiệt, một nhà đầu tư bất động sản cá nhân tại TP HCM, cho rằng đề xuất bán nhà chưa giải chấp không phù hợp với tâm lý người mua ở thực, khi buộc họ chấp nhận rủi ro pháp lý để đổi lấy cam kết giải chấp trong tương lai. Theo anh, cơ chế ngân hàng kiểm soát dòng tiền chủ yếu nhằm bảo đảm thu hồi nợ, không phải bảo vệ quyền sở hữu của người mua. Trong trường hợp dự án phát sinh rủi ro, ngân hàng vẫn được ưu tiên xử lý tài sản, còn người mua dù đã thanh toán và nhận nhà vẫn ở thế bất lợi.

Thực tế tại TP HCM cho thấy, nhiều dự án đã bàn giao nhà nhiều năm nhưng cư dân vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu do chủ đầu tư mang dự án đi thế chấp và không đủ khả năng giải chấp. Một số dự án từng nằm trong diện này như chung cư Bảy Hiền, Minh Thành, Phú Thạnh, Khang Gia Tân Hương, Avila, KDC Phú Hữu, 4S Linh Đông… Nhiều trường hợp, cơ quan quản lý phải vào cuộc tháo gỡ, song quá trình xử lý kéo dài, gây tổn thất lớn về thời gian, chi phí và tâm lý cho người mua.

Điểm chung của các tranh chấp này là người mua hầu như không có công cụ pháp lý trực tiếp để bảo vệ quyền lợi khi chủ đầu tư chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ với ngân hàng, còn khiếu nại, khởi kiện để đòi quyền lợi thường kéo dài, phức tạp và tốn kém.

Từ góc độ chuyên môn, Luật sư Trần Hoàng Hải, Văn phòng luật Hoàng Hải, phân tích nhà ở hình thành trong tương lai là loại tài sản đặc thù, khi người mua phải bỏ tiền trong lúc tài sản chưa hoàn thiện và quyền sở hữu chưa hình thành đầy đủ. Vì vậy, pháp luật nhà ở trong nhiều năm qua luôn đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt nhằm bảo vệ người mua, trong đó có nguyên tắc chủ đầu tư phải giải chấp tài sản trước khi ký hợp đồng mua bán.

Luật Nhà ở 2023 tiếp tục kế thừa tinh thần này, mục tiêu là ngăn chặn tình trạng một tài sản bị đem bán cho nhiều bên và bảo vệ người mua trước nguy cơ tài sản bị xử lý để thu hồi nợ ngân hàng. Vì vậy theo luật sư Hải, việc cho phép bán nhà chưa giải chấp, dù có sự đồng thuận của ba bên, về bản chất đã làm thay đổi trật tự ưu tiên trong giao dịch.

“Khi tài sản vẫn đang thế chấp, ngân hàng có quyền ưu tiên xử lý nếu chủ đầu tư mất khả năng thanh toán, còn người mua vẫn đứng sau trong thứ tự bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp”, ông Hải nói.

Một rủi ro khác là sự bất cân xứng thông tin. Chuyên gia bất động sản Nguyễn Hoàng cho rằng không phải người mua nào cũng có đủ kiến thức pháp lý để hiểu và đánh giá đầy đủ các điều khoản liên quan đến thế chấp, giải chấp, kiểm soát dòng tiền hay trách nhiệm của ngân hàng. Việc yêu cầu người mua “tự quyết định” mua hay không mua nhà đang thế chấp, về hình thức là trao quyền lựa chọn, nhưng thực chất có thể chuyển phần lớn rủi ro sang phía người yếu thế hơn.

Ngay cả khi thông tin được công khai trong hợp đồng, câu hỏi then chốt vẫn là: nếu chủ đầu tư không thực hiện đúng cam kết giải chấp, ai sẽ là người gánh hậu quả trực tiếp? Trong đa số trường hợp, ngân hàng có đầy đủ công cụ pháp lý để bảo toàn vốn, trong khi người mua phải theo đuổi các tranh chấp dân sự kéo dài để bảo vệ quyền lợi của mình.

Ngoài ra, nhiều ý kiến lo ngại việc cho phép bán nhà chưa giải chấp có thể tạo tiền lệ khiến một số chủ đầu tư phụ thuộc nhiều hơn vào dòng tiền của khách hàng thay vì năng lực tài chính thực chất. Trong bối cảnh niềm tin thị trường vừa mới phục hồi, mọi điều chỉnh chính sách cần được cân nhắc thận trọng, để bài toán tháo gỡ vốn cho doanh nghiệp không trở thành rủi ro pháp lý kéo dài đối với người mua.

Từ góc độ quản lý, Văn phòng Đăng ký đất đai TP HCM mới đây cũng cảnh báo người dân cần thận trọng khi giao dịch nhà ở hình thành trong tương lai, đặc biệt là các dự án hoặc căn hộ đang bị thế chấp. Cơ quan này khuyến cáo người mua chỉ nên ký hợp đồng và thanh toán khi tài sản đã được giải chấp đầy đủ.

Phương Uyên