Có vốn tích luỹ 1,5 tỷ đồng, anh Huy, quận Thanh Xuân, mất nhiều tháng tìm mua chung cư nhưng không có căn đủ rộng vừa tầm ngân sách. Thấy thông tin nhiều căn chung cư mini rao bán với giá mềm ở trong quận, anh Huy liên hệ môi giới để đi xem.

Môi giới chào anh một căn chung cư mini trong phố Khương Trung, diện tích 48 m2, bố trí được hai phòng ngủ, hai nhà vệ sinh. Giá bán ban đầu 1,7 tỷ đồng nhưng đến nơi xem nhà, anh Huy được báo giá mới gần 2 tỷ đồng (tương đương 42 triệu đồng một m2). Lý do là chủ nhà mới đầu tư hệ thống phòng cháy và để lại tất cả nội thất. Nếu mua căn này, anh sẽ làm hợp đồng vi bằng, sở hữu chung tòa nhà với hơn 30 người khác.

Anh Huy cho biết giá mới “quá đắt”. Để bù thêm 500 triệu đồng, anh cần vay ngân hàng nhưng “căn chung cư mini không thể thế chấp được”. Khảo sát thêm một số tòa có căn hộ rao bán, anh cho hay mặt bằng giá đều trong khoảng 1,7-2 tỷ đồng với diện tích 48-52 m2, ngang giá căn hộ thương mại bình dân như Đại Thanh, Linh Đàm.

Tương tự, chị Thủy, quận Đống Đa, muốn tìm mua mua nhà sau nhiều năm thuê trọ. Mới đây, chủ tòa chung cư mini chị đang thuê báo hết hạn hợp đồng sẽ thu lại nhà để chuyển bán. Hỏi giá, chị Thủy bất ngờ vì căn hộ 46 m2 được chào hơn 1,7 tỷ đồng (khoảng 37 triệu đồng mỗi m2).

Với giá thuê hiện tại khoảng 7 triệu đồng một tháng, nữ nhân viên văn phòng tính 1,7 tỷ đồng tương ứng 20 năm thuê nhà. “Nếu mua đứt, tôi tránh được rủi ro tăng giá thuê hàng năm, còn quyền lợi khác như vay, thế chấp ngân hàng gần như không có”, chị Thủy chia sẻ và cho biết sẽ tìm nhà thuê mới sau khi hết hạn hợp đồng thay vì mua chung cư mini.

Theo ghi nhận của VnExpress, nhiều căn hộ chung cư mini tại quận trung tâm ngày càng đội giá cao hơn trước. Tại những tòa chung cư mini đã hoạt động 3-5 năm, giá căn hộ dao động 24-28 triệu đồng mỗi m2. Với những tòa mới xây dựng, căn hộ diện tích 46-50 m2 có thể lên đến 1,5-2 tỷ đồng một căn. Trong khi trước đây, loại hình này chỉ dao động 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng một căn.

Đơn cử, tại tòa nhà 7 tầng trong ngõ Bùi Xương Trạch (quận Thanh Xuân), các căn hộ diện tích 50 m2 được rao 1,8 tỷ đồng. Hay tại một tòa ở Vũ Tông Phan, căn chung cư mini ba phòng ngủ, diện tích 72 m2 được chào 2 tỷ đồng. Các căn rao bán giá cao đều được đầu tư sẵn nội thất, giao dịch vi bằng.

Lý giải diễn biến trên, ông Phạm Đức Toản, Tổng giám đốc EZ Property, cho biết chung cư mini tăng giá trong bối cảnh thị trường rất khan hiếm nguồn cung vừa túi tiền, nhiều phân khúc nhà ở “đội giá” thêm trong thời gian ngắn. Điển hình chung cư thương mại đã có nhịp tăng mạnh 40-50% sau một năm và neo giá cao. Người mua cần có ngân sách 3-4 tỷ đồng mới có thể sở hữu căn hộ hai phòng ngủ ở quận trung tâm.

Từ đà tăng giá chung cư, ông Toản nhìn nhận nhiều loại hình nhà ở cũ như nhà xã hội, nhà tái định cư, nhà tập thể và căn hộ chung cư mini cũng bị “đẩy giá” theo. Trước đây, với trên dưới 1 tỷ đồng, người mua rất khó sở hữu được căn hộ tại dự án thương mại hay cả tập thể cũ nên mới chuyển hướng căn hộ chung cư mini, chấp nhận nhiều rủi ro.

“Hiện giá căn hộ chung cư mini ngang ngửa dự án thương mại bình dân ở gần trung tâm trong khi nhiều quyền lợi cơ bản không có nên ít người dám đánh đổi”, CEO EZ Property cho hay.

Việc siết chặt an toàn phòng cháy ở các chung cư mini, nhà trọ cũng nâng chi phí đầu tư cho các công trình cao hơn trước. Theo chỉ thị 19 của Thủ tướng, các nhà trọ, chung cư mini không đảm bảo các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy sẽ bị đình chỉ hoạt động từ ngày 30/3.

Chuyên gia tư vấn bất động sản độc lập Lê Quốc Kiên, cho hay để đảm bảo được hoạt động, chủ nhà cần đầu tư thêm vài trăm triệu đồng cho hệ thống phòng cháy chữa cháy kéo. Ông ví dụ chi phí đầu tư hệ thống phòng cháy cho một tòa nhà mới có diện tích sàn khoảng 800 m2, cao 6 tầng vào khoảng 700-800 triệu đồng. Chi phí này sẽ được chủ nhà tính thêm vào giá thuê, mua mỗi căn. Điều này lý giải nhiều căn hộ tại các tòa chung cư mini mới xây dựng bị “hét” giá gần 2 tỷ đồng.

Mua bán căn hộ chung cư mini tiềm ẩn rất nhiều rủi ro về pháp lý, an toàn cháy nổ. Ông Kiên nói người mua phải bỏ ra hơn tỷ đồng nhưng không được cấp sổ hồng, ký hợp đồng mua bán công chứng hay thế chấp ngân hàng. Giao dịch bằng vi bằng bản chất chỉ ghi nhận có sự việc này do thừa phát lại chứng kiến, không có hiệu lực pháp lý. Người mua có thể đối diện rủi ro tranh chấp, mất trắng căn hộ nếu chủ tòa nhà thế chấp cả công trình hay lợi dụng việc không giấy tờ để giao dịch nhiều lần.

Thực trạng trên đã xuất hiện phổ biến thời gian qua. Tại tòa chung cư mini trong ngõ Đại Kim, quận Hoàng Mai, khoảng 40 gia đình đã chi 700 triệu đồng đến 1,2 tỷ đồng để mua căn hộ diện tích 33-52 m2 từ năm 2012. Dù đã bán hết các căn hộ, chủ tòa nhà vẫn thế chấp quyền sử dụng đất cả tòa để vay tiêu dùng khiến người mua rơi vào rủi ro mất nhà. Hay tại tòa chung cư trong ngõ 236 Khương Đình, quận Thanh Xuân, gần 60 hộ dân phải di dời khẩn cấp vì cột nhà tầng 1 nứt toác, không đảm bảo an toàn.

“Bỏ tiền tỷ cho căn hộ chung cư mini đem lại cho người mua cảm giác sở hữu một căn nhà nhưng bản chất trả tiền thuê một lần cho khoảng 20 năm”, ông Kiên cho hay.

Theo các chuyên gia, nhà ở bình dân chính là “tia hy vọng” giúp cân bằng giá nhà ở, đảm bảo thị trường phát triển bền vững và lành mạnh. Trước đó, trong cuộc họp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương vào cuối tháng 2, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhắc tới việc thành lập “Quỹ nhà ở quốc gia” nhằm phát triển nhà giá rẻ tại các đô thị lớn. Đầu tháng 3, Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng yêu cầu Bộ Tài chính hoàn thành lập quỹ này để huy động nguồn lực phát triển nhà ở xã hội.

Ngọc Diễm

Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM mới đây đề xuất tăng giá đất nông nghiệp với các thửa đất nằm trong khu dân cư hoặc đất nằm trong cùng thửa có đất ở, lên bằng 65-70% giá đất ở, nhằm giảm gánh nặng tiền sử dụng cho người dân.

Lý giải cho đề xuất này, ông Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Kinh tế Tài nguyên và Môi trường thành phố, cho biết bảng giá đất hiện hành ấn định giá đất nông nghiệp ở mức quá thấp. Điều này khiến chi phí chuyển đổi mục đích sử dụng tăng vọt, làm người dân ngần ngại thực hiện thủ tục, từ đó làm chững lại hoạt động thị trường và ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách.

Ông Võ Hồng Thắng, Phó tổng giám đốc DKRA Group, nhận định mức thu tiền sử dụng đất hiện nay là quá cao, gây không ít khó khăn cho người dân có nhu cầu chuyển đổi mục đích sử dụng, đặc biệt ở khu vực nông thôn, nơi phần lớn người dân sở hữu đất nông nghiệp.

Ông dẫn chứng, tại một số huyện vùng ven như Bình Chánh, Hóc Môn (cũ), giá đất nông nghiệp trên thị trường dao động 7-10 triệu đồng mỗi m2, tiệm cận với đất ở. Tuy nhiên, trong bảng giá đất, mức này chỉ được ghi nhận vài trăm nghìn đồng mỗi m2. Với công thức tính tiền sử dụng đất dựa trên phần chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất nông nghiệp, nhiều người dân cảm thấy như đang phải “mua lại chính mảnh đất của mình”.

Theo ông Thắng, điều chỉnh giá đất nông nghiệp tiệm cận thực tế sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa hai loại đất, từ đó giảm chi phí chuyển đổi và bớt gánh nặng tài chính cho người thu nhập thấp.

Cùng góc nhìn, chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang, Tổng giám đốc Công ty Việt An Hòa, cho rằng mức thu hiện hành tạo ra nhiều trở ngại cho người dân. Không ít người buộc phải rút hồ sơ chuyển đổi khi thấy chi phí quá cao, khiến Nhà nước có nguy cơ thất thu. Một số trường hợp khác lựa chọn xây dựng không phép hoặc giao dịch bằng giấy tay, làm phát sinh tranh chấp và vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nếu áp dụng giá đất nông nghiệp theo tỷ lệ cố định bằng 65-70% giá đất ở cũng chưa hợp lý. Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan, phân tích nếu đưa đất nông nghiệp lên ngang 70% giá đất ở sẽ tạo ra nhiều hệ lụy. Bởi lẽ, đất nông nghiệp vốn phục vụ sản xuất, không thể xem như một dạng “thổ cư dự bị”. Định giá theo tỷ lệ cứng có thể tạo tâm lý đầu cơ, dẫn đến hiện tượng găm đất chờ quy hoạch, làm sai lệch mục tiêu phát triển sử dụng đất.

Không chỉ vậy, nếu tăng giá đất nông nghiệp một cách ồ ạt mà không cân nhắc kỹ, chi phí đền bù trong các dự án đầu tư công sẽ đội lên cao, kéo theo giá nhà tăng, ảnh hưởng đến khả năng phát triển của doanh nghiệp bất động sản. Bên cạnh đó, tình trạng gom đất chờ chuyển đổi có thể khiến nguồn đất sản xuất bị “giam” lại, làm lệch hướng phát triển nông nghiệp đô thị.

Trên cơ sở đảm bảo hài hòa lợi ích các bên, ông Tuấn đề xuất nên áp dụng hệ số điều chỉnh linh hoạt theo từng khu vực để tính tiền sử dụng đất thay vì áp dụng máy móc bảng giá đất hiện hành. Ông dẫn chứng, nếu bảng giá đất nông nghiệp là 500.000 đồng mỗi m2, trong khi giá thị trường khoảng 5 triệu đồng và giá đất ở là 12 triệu đồng mỗi m2, thì phần chênh lệch hợp lý nên được tính là 5-7 triệu đồng (30-50%), thay vì 11,5 triệu đồng (100%) như hiện nay.

Theo ông Tuấn, việc tính toán dựa trên giá thị trường sẽ phản ánh đúng giá trị đất mà người dân đang sở hữu, thay vì dựa vào mức định giá hành chính quá thấp. Cách làm này vừa đảm bảo công bằng, vừa giúp giảm gánh nặng chi phí chuyển mục đích sử dụng đất, nhất là với người dân đã mua đất nông nghiệp theo giá thị trường.

Đồng quan điểm, chuyên gia Trần Khánh Quang đề xuất giá đất nông nghiệp cần tiệm cận với thị trường thực tế, nhưng không nên sử dụng tỷ lệ cứng. Giá đất nông nghiệp tại các khu vực nội thành và ngoại thành TP HCM có sự chênh lệch lớn, nếu áp một tỷ lệ duy nhất sẽ thiếu công bằng.

Thay vì thu 100% phần chênh lệch giữa giá đất ở và đất nông nghiệp như hiện nay, ông đề xuất áp dụng hệ số điều chỉnh linh hoạt, chẳng hạn chỉ thu 20-30% phần chênh lệch để tránh tình trạng người dân phải nộp tiền sử dụng đất quá cao, thậm chí vượt cả chi phí xây dựng. Mức thu hợp lý sẽ tạo điều kiện cho người dân chuyển đổi mục đích sử dụng đất một cách chính đáng, giảm rủi ro xây dựng không phép hoặc mua bán giấy tay.

Các chuyên gia cũng lưu ý, mức tăng 65-70% như đề xuất hiện chưa có cơ sở pháp lý và khoa học rõ ràng. Luật Đất đai 2024 đã quy định cụ thể nguyên tắc, phương pháp và căn cứ định giá, trong đó giá đất phải dựa trên dữ liệu thị trường, thu nhập từ đất, chi phí đầu tư, giá lân cận… chứ không thể ấn định theo tỷ lệ. Việc điều chỉnh là cần thiết nhưng phải thực hiện đúng quy trình, có ý kiến từ các sở ngành và tổ chức tư vấn độc lập, đảm bảo tuân thủ nguyên tắc thị trường và tránh các hệ lụy phát sinh do can thiệp hành chính thiếu cơ sở.

Trên tinh thần đó, ông Võ Hồng Thắng cũng kiến nghị cần có sự phân loại rõ ràng trong các trường hợp chuyển mục đích sử dụng. Với những trường hợp chia tách đất cho con cái, hoặc người lần đầu sở hữu nhà ở, có thể xem xét áp dụng mức thu thấp hơn, mang tính hỗ trợ. Ngược lại, với các trường hợp mang tính đầu cơ, đầu tư sinh lời, vẫn nên thu theo mặt bằng bảng giá đất để đảm bảo công bằng, tránh trục lợi chính sách.

Phương Uyên

Đánh giá về hoạt động cho thuê ngắn hạn trong chung cư, Hội môi giới Bất động sản Việt Nam (Vars) nhận định, mô hình này không chỉ gây phiền toái cho cư dân mà còn tiềm ẩn nguy cơ thất thu ngân sách, tạo ra sự cạnh tranh thiếu công bằng với các mô hình lưu trú chuyên nghiệp như khách sạn, condotel.

Ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Vars, cho rằng phần lớn hoạt động này diễn ra tự phát, không đăng ký kinh doanh, không kê khai thuế và không tuân thủ tiêu chuẩn vận hành. Nhờ vậy, giá thuê thường thấp hơn, thu hút khách nhưng gây mất cân bằng thị trường.

Trong khi đó, theo ông, các dự án chung cư được quy hoạch và phê duyệt trên cơ sở phục vụ người dân ở lâu dài, với các chỉ tiêu về mật độ dân cư, bãi đỗ xe, hạ tầng giao thông, tiện ích công cộng, phòng cháy chữa cháy… Việc hàng loạt căn hộ bị chuyển đổi sang lưu trú ngắn hạn làm tăng đột biến lượng người ra vào mỗi ngày, dễ gây quá tải hạ tầng, ảnh hưởng chất lượng sống cư dân và làm tăng chi phí vận hành, bảo trì tòa nhà. Ngoài ra, công tác kiểm soát người ra vào trở nên khó khăn, tiềm ẩn rủi ro về an ninh trật tự, cháy nổ và các tệ nạn xã hội.

Ông Đính cho rằng cần phân định rõ giữa mục đích ở và mục đích kinh doanh để bảo vệ quyền lợi cư dân, đảm bảo trật tự đô thị và tạo môi trường lưu trú minh bạch, công bằng.

Đồng quan điểm, bà Đỗ Thị Loan, phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM, trước đó cũng cảnh báo tình trạng lưu trú ngắn ngày vượt quá quy mô dân số cho phép tại các chung cư đang gây áp lực lớn lên hạ tầng kỹ thuật, chất lượng sống và an ninh trật tự. Theo bà, quy mô dân số trong các dự án chung cư đã được phê duyệt dựa trên khả năng đáp ứng của hạ tầng giao thông, trường học, tiện ích công cộng. Nếu phát sinh lượng khách thuê ngắn hạn quá lớn dẫn đến hệ thống kỹ thuật bị hao mòn nhanh, các hạng mục như thang máy, sân chơi, hồ bơi quá tải, gây mâu thuẫn giữa cư dân cố định và khách vãng lai.

Bà Loan nhấn mạnh nguy cơ mất kiểm soát tạm trú, phát sinh các hành vi vi phạm như tụ tập, ca hát xuyên đêm, tệ nạn xã hội, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn phòng cháy chữa cháy và trật tự chung cư. Vì vậy, bà kiến nghị TP HCM sớm tổ chức thanh tra, rà soát các chung cư có dấu hiệu vận hành mô hình Airbnb nhằm kiểm soát tình trạng sử dụng sai mục đích. Đồng thời, thành phố cũng cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế như Singapore, nơi việc cho thuê căn hộ ngoài hệ thống lưu trú được cấp phép là hành vi bất hợp pháp, và ban hành chế tài xử phạt đủ mạnh để răn đe.

Hội môi giới cũng đề xuất Nhà nước sớm ban hành khung pháp lý rõ ràng cho hoạt động cho thuê lưu trú ngắn hạn. Hoạt động này phải được giám sát chặt chẽ, đồng thời áp dụng các quy định về đăng ký kinh doanh, kê khai thuế và tiêu chuẩn an toàn như mô hình lưu trú chuyên nghiệp. Nếu tiếp tục cho thuê ngắn hạn, chủ căn hộ phải có sự đồng thuận của cư dân trong tòa nhà và cam kết không làm ảnh hưởng đến sinh hoạt chung, tuân thủ tiêu chuẩn vận hành tương tự khách sạn.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng đánh giá, các nền tảng như Airbnb bị cho là góp phần đẩy giá thuê và giá bán nhà lên cao, làm giảm khả năng tiếp cận nhà ở của người dân. Việc siết hoạt động cho thuê ngắn hạn không chỉ tạo điều kiện cho các mô hình lưu trú chính quy phát triển, mà còn giúp giá trị đầu tư căn hộ tiệm cận giá trị sử dụng thực tế.

Khi lợi nhuận từ cho thuê căn hộ ngắn ngày sụt giảm vì bị siết quản lý, nhóm đầu tư lướt sóng hoặc khai thác ngắn hạn sẽ dần rút lui, mở ra cơ hội cho người mua để ở, những người đang cần căn hộ phù hợp với khả năng tài chính. Nhiều đô thị lớn trên thế giới như New York, Amsterdam, Berlin hay Barcelona, nơi chính quyền đã siết chặt, thậm chí cấm cho thuê lưu trú ngắn hạn trong khu dân cư nhằm đối phó với khủng hoảng nhà ở.

Hồi tháng 2, UBND TP HCM đã ban hành quy định không cho phép dùng căn hộ cho thuê lưu trú du lịch (thuê ngắn hạn, theo ngày, giờ, Airbnb…) trong các dự án chung cư. Quy định này sau đó đã vấp phải nhiều phản ứng từ nhà đầu tư dịch vụ lưu trú Airbnb.

Hiện thành phố giao Sở Du lịch nghiên cứu, xây dựng khung pháp lý, lấy ý kiến các bên liên quan để đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế và kiểm soát an ninh, trật tự. Thành phố cũng dự kiến ứng dụng công nghệ giám sát hoạt động kinh doanh, hướng tới quản lý hiệu quả và bền vững loại hình này.

Phương Uyên