Trong phiên thảo luận tại Quốc hội vừa qua, nhiều đại biểu đã lên tiếng về bất cập trong cách thu tiền sử dụng đất khi người dân chuyển mục đích sang đất ở. Hiện nay, phần lớn địa phương vẫn thu 100% chênh lệch theo bảng giá đất, không phân biệt trong hay ngoài hạn mức, khiến nhiều hộ có đất tổ tiên để lại cũng rơi vào cảnh phải nộp số tiền vượt quá khả năng – thậm chí ví như “mua lại đất của chính mình”.

Trong thực tế, quá trình hộ gia đình, cá nhân chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở, nhiều trường hợp phải nộp số tiền lên tới nhiều tỷ đồng.

Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) vừa đưa một ví dụ ông bà A có 3 người con trưởng thành, đã kết hôn, sống trên thửa đất 2.000m2 trồng cây ăn trái, nguồn gốc do tổ tiên để lại.

Bảng giá đất khu vực đó là 10 triệu đồng/m2, giá đất nông nghiệp 300.000 đồng/m2, hệ số điều chỉnh giá đất 1,5 và có hạn mức giao đất ở 200m2. Ông bà A có nhu cầu tách thửa đồng thời chuyển mục đích sử dụng đất thành 4 lô đất, mỗi lô 500m2.

Theo dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai, tiền sử dụng đất có mức thu bằng 30% chênh lệch giữa đất ở và đất nông nghiệp, 50% chênh lệch với hạn mức 1 lần chuyển đổi, 100% chênh lệch vượt quá 1 lần chuyển đổi. Mức thu tiền được tính một lần trên 1 thửa đất.

Như vậy, khi chuyển đổi trong hạn mức, lô đất đầu tiên 500m2 cần phải nộp tiền sử dụng đất hơn 3 tỷ đồng. Với 3 lô sau, khi vượt hạn mức, tiền phải nộp là 100% giá đất, tương đương gần 22 tỷ đồng.

Hiệp hội tính toán tổng 4 lô phải nộp gần 25 tỷ đồng, gần như ông bà A phải “mua lại đất” của chính mình sát với giá thị trường.

Từ đó, HoREA đề nghị tính tiền sử dụng đất theo mức thu: 20% với khoản chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và tiền sử dụng đất tính theo giá đất nông nghiệp; 30% chênh lệch đối với diện tích đất vượt hạn mức đối với hộ gia đình, cá nhân.

Hiệp hội cho rằng đề xuất phù hợp với nhiều hộ gia đình, cá nhân tạo lập, thừa kế từ nhiều đời, không phải là đất do Nhà nước giao đất và có nhiều hộ gia đình nhiều thế hệ cùng sống chung, cùng canh tác và có nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất để chia cho các thành viên trong gia đình “ra riêng”.

Số tiền mà gia đình ông A có thể cần phải nộp theo đề xuất này còn gần 12 tỷ đồng, giảm một nửa so với cách tính ban đầu.

HoREA nhận thấy trong cả nước, nhất là tại các tỉnh phía Nam thì nguồn gốc sử dụng đất phổ biến thuộc trường hợp trên. Trong đó, nhu cầu chuyển nhượng, bán một phần đất ở (sau khi đã chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất ở) để có tiền xây dựng nhà ở và trang trải chi tiêu cũng xảy ra nhiều nên cần có chính sách hợp tình hợp lý.

Tuy nhiên, đơn vị này cũng cho rằng cần kiểm soát chặt chẽ để phòng ngừa trường hợp “đầu nậu”, doanh nghiệp nấp bóng xin chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp để lợi dụng chính sách, trục lợi bất chính.

Ông Tưởng Đăng Phú, Chủ tịch UBND xã Tam Đồng (Nghệ An), cho biết Phòng Kinh tế của xã đang tiếp nhận hồ sơ tham gia đấu giá đất ở thuộc vùng quy hoạch Trộ Vừ, xã Tam Đồng.

Theo đó, việc tiếp nhận hồ sơ tham gia đấu giá từ ngày 30/9 đến trưa 14/10. Người tham gia đấu giá có thể nộp hồ sơ đăng ký tại Trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản tỉnh Nghệ An trước ngày 14/10.

Theo kế hoạch, buổi đấu giá sẽ được tổ chức vào ngày 17/10, tại trụ sở UBND xã Tam Đồng.

Theo thông báo đấu giá quyền sử dụng của Trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản tỉnh Nghệ An, vùng quy hoạch Trộ Vừ có 52 lô đất được đưa ra đấu giá lần này, tổng giá khởi điểm hơn 63,6 tỷ đồng.

Các lô đất có diện tích từ hơn 160m2 đến 263m2, giá từ 4 triệu đồng/m2 đến 10 triệu đồng/m2, tùy theo vị trí lô đất. 

Lô đất có giá khởi điểm thấp nhất là 840 triệu đồng, diện tích 168m2, giá tối thiểu người đấu giá phải trả 882 triệu đồng. Lô đất có giá khởi điểm cao nhất 1,96 tỷ đồng, diện tích 196m2, giá tối thiểu phải trả là 2,058 tỷ đồng.

Người tham gia đấu giá thực hiện đấu giá bằng hình thức bỏ phiếu gián tiếp theo phương thức trả giá lên.

Ông Tưởng Đăng Phú cho biết, 52 lô đất thuộc vùng quy hoạch Trộ Vừ được đánh giá có vị trí đẹp, đối diện trụ sở UBND xã Thanh Tiên cũ. Giá đất thị trường ở khu vực này đang ở mức 2-2,5 tỷ đồng/lô.

Theo quy định, xã Tam Đồng được trích lại 30% tiền đấu giá đất sau khi trừ tiền hạ tầng.

Bộ Xây dựng vừa công bố báo cáo về nhà ở và thị trường bất động sản trong quý IV/2025 và cả năm 2025, cho thấy thị trường có những tín hiệu tích cực về nguồn cung và thanh khoản song giá nhà ở tiếp tục tăng mạnh, đặc biệt tại 2 đô thị lớn là Hà Nội và TPHCM.

Nguồn cung cải thiện

Trong năm 2025, cả nước có 241 dự án được cấp phép xây dựng mới với quy mô khoảng 120.034 căn, lô/nền; 1.862 dự án đang triển khai với khoảng 771.984 căn, lô/nền; và 298 dự án đã hoàn thành xây dựng với quy mô 151.029 căn, lô/nền.

Trong cả 3 nhóm dự án, nhà chung cư chiếm tỷ trọng lớn nhất, phản ánh xu hướng phát triển nhà ở tại các đô thị.

Riêng với nhà ở thương mại, năm 2025 có 93 dự án được cấp phép mới với 37.686 căn; 88 dự án hoàn thành với 29.901 căn; và 300 dự án đủ điều kiện bán nhà ở hình thành trong tương lai với 108.787 căn. Các chỉ tiêu này lần lượt đạt khoảng 117%, 127% và 147% so với năm 2024, cho thấy nguồn cung đang có sự phục hồi rõ nét.

Đối với Đề án đầu tư xây dựng 1 triệu căn nhà ở xã hội giai đoạn 2021-2030, lũy kế đến hết năm 2025, cả nước có 698 dự án đang được triển khai với quy mô 657.441 căn. Trong đó, 193 dự án đã hoàn thành với 169.143 căn; 200 dự án đang xây dựng với 134.111 căn; và 305 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư với 354.187 căn.

Như vậy, số lượng dự án nhà ở xã hội đã hoàn thành, khởi công và được chấp thuận chủ trương đầu tư đạt khoảng 62% chỉ tiêu đặt ra tại đề án. Riêng trong năm 2025, 102.633 căn nhà ở xã hội đã hoàn thành.

Giá nhà tiếp tục leo thang

Thanh khoản thị trường tiếp tục cải thiện trong quý cuối năm. Quý IV/2025, cả nước ghi nhận khoảng 151.382 giao dịch bất động sản thành công, tăng khoảng 10% so với quý III/2025 và 35% so với cùng kỳ năm 2024. Trong đó, giao dịch căn hộ chung cư và nhà ở riêng lẻ đạt 37.865 giao dịch; giao dịch đất nền đạt 113.517 giao dịch.

Tính chung cả năm 2025, tổng số giao dịch bất động sản thành công đạt khoảng 579.718, tăng khoảng 7,7% so với năm 2024. Đất nền tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn với 441.693 giao dịch, trong khi căn hộ chung cư và nhà ở riêng lẻ đạt 138.025 giao dịch.

Tuy nhiên, giá nhà ở tiếp tục tăng mạnh. Theo Bộ Xây dựng, trong năm 2025, giá căn hộ chung cư tăng 20-30% so với năm 2024, một số khu vực tăng trên 40%, tập trung ở phân khúc trung và cao cấp.

Tại Hà Nội, giá bán sơ cấp căn hộ chung cư trung bình năm 2025 đạt khoảng 100 triệu đồng/m2, tăng 40% so với năm trước. Trong khi đó, tại TPHCM, giá bán sơ cấp trung bình đạt khoảng 111 triệu đồng/m2, tăng 23% so với năm 2024.

Giá biệt thự và nhà liền kề trong dự án năm 2025 tăng 10-20%, một số khu vực tại Hà Nội ghi nhận mức tăng 20-30%. Đối với đất nền, giá trên thị trường thứ cấp tăng 20-25%, tập trung tại các khu vực có hạ tầng đồng bộ và thông tin quy hoạch rõ ràng.

Đáng chú ý, tồn kho bất động sản có dấu hiệu tăng trở lại trong nửa cuối năm. Báo cáo của 24/34 địa phương cho thấy, tồn kho tại các dự án trong quý IV/2025 khoảng 32.894 căn, nền, trong đó tồn kho chung cư là 10.952 căn, nhà ở riêng lẻ 9.810 căn và đất nền 12.132 nền.

So với quý III/2025, tồn kho chung cư và nhà ở riêng lẻ tăng khoảng 23,7%, còn tồn kho đất nền tăng khoảng 21,6%.

Tăng cung, chuẩn hóa dữ liệu để ổn định thị trường

Trước diễn biến giá nhà tăng mạnh, Bộ Xây dựng cho biết sẽ tiếp tục kiểm tra, đôn đốc, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án bất động sản và nhà ở trên cả nước, đặc biệt là nhà ở xã hội; đồng thời hướng dẫn các địa phương xác định đúng số lượng nhà ở xã hội hoàn thành theo quy định pháp luật.

Bộ cũng đang nghiên cứu, hoàn thiện mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tăng cường tính công khai, minh bạch của giao dịch trên thị trường…

Bộ Xây dựng cũng tiếp tục chuẩn hóa, cập nhật dữ liệu lên hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản, bảo đảm dữ liệu đầy đủ, chính xác và liên thông từ trung ương đến địa phương với các cơ sở dữ liệu đất đai, xây dựng, quy hoạch, thuế và tài chính.

Các địa phương được yêu cầu khẩn trương rà soát, tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ các dự án tồn đọng hoặc chậm triển khai, tăng nguồn cung nhà ở cho người thu nhập thấp, qua đó ổn định mặt bằng giá và thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển an toàn, lành mạnh và bền vững.