Chị Lan Phương (41 tuổi), chủ căn nhà phố tại phường Đức Nhuận, từng xem đây là tài sản sinh lời an toàn, nay gần như không còn tạo lợi nhuận. Mặt bằng hiện cho thuê hơn 40 triệu đồng mỗi tháng, chỉ đủ trả một phần lãi vay. Sau khi trừ thuế, bảo trì và khấu hao, dòng tiền gần như bằng không.

Trước năm 2022, căn nhà mua hơn 18 tỷ đồng từng cho thuê ổn định 75 triệu đồng mỗi tháng. Sau dịch, giá thuê giảm dần còn 50 triệu đồng rồi thấp hơn nhưng vẫn khó giữ khách. Hợp đồng ngắn hạn, khách liên tục trả mặt bằng vì kinh doanh thua lỗ khiến thời gian nhà trống kéo dài, chi phí sửa chữa, môi giới phát sinh. Từ chỗ tạo thu nhập đều đặn, tài sản này trở thành gánh nặng buộc chủ nhà bù lỗ để giữ.

Không riêng nhà phố, shophouse cũng chung cảnh ngộ. Anh Hoàng Nam (46 tuổi) mua căn shophouse khối đế chung cư khu Đông năm 2019 với giá gần 10 tỷ đồng. Ban đầu chào thuê 40 triệu đồng mỗi tháng không có khách, sau phải hạ còn 32-35 triệu đồng rồi dưới 30 triệu đồng mỗi tháng và chỉ ký được hợp đồng ngắn hạn. Trong khi đó, mỗi tháng anh vẫn gánh gần 50 triệu đồng tiền lãi vay, phí quản lý, bảo trì và thuế. Sau bốn năm khai thác kém hiệu quả, anh rao bán ngang giá mua nhưng thị trường hầu như không phản hồi.

Với nhiều chủ nhà, khó khăn lớn nhất hiện nay không chỉ là tìm khách thuê mà là giữ khách. Bà Lê Thị Duyên (phường An Đông, TP HCM) cho biết trong hai năm qua đã bốn lần phải treo biển cho thuê lại nhà phố mặt tiền vì khách trả nhà chỉ sau vài tháng hoạt động. Có trường hợp chấp nhận thuê với giá đã giảm gần 40% so với trước dịch nhưng chưa đầy nửa năm vẫn đóng cửa do doanh thu không đủ bù chi phí. “Giá thuê không còn là rào cản lớn nhất, khó nhất là khách vào rồi nhưng không trụ nổi”, bà nói.

Năm 2025 tiếp tục là giai đoạn thử thách với nhà phố cho thuê khi nhiều chủ sở hữu rơi vào vòng luẩn quẩn: giá mua cao, kỳ vọng dòng tiền lớn nhưng hiệu quả khai thác kéo dài kém khả quan, áp lực tài chính ngày càng chồng chất. Khi buộc phải bán ra, mức giá thị trường chấp nhận thường thấp hơn nhiều so với kỳ vọng, khiến phân khúc này rơi vào trạng thái thanh khoản yếu.

Dữ liệu từ Batdongsan cho thấy đây là năm thứ ba liên tiếp nhu cầu thuê nhà mặt phố sụt giảm. Giai đoạn 2023-2025, lượng tìm thuê giảm trung bình 20-30% mỗi năm, trong khi giá chào thuê đã hạ 15-20%, thậm chí 25-30% tại nhiều tuyến đường nội thành. Từ vị thế được xem là loại hình “hái ra tiền”, nhà phố dần trở thành phân khúc có biên lợi nhuận mỏng.

Savills Việt Nam cũng ghi nhận mặt bằng nhà phố truyền thống chịu áp lực cạnh tranh lớn từ trung tâm thương mại. Trong khi giá thuê tại trung tâm thương mại vẫn tăng nhờ nhu cầu từ các thương hiệu lớn, tỷ lệ hấp thụ của nhà phố giảm 30-40%, kéo giá thuê đi xuống qua từng năm.

Tỷ suất lợi nhuận vì thế giảm sâu. Trước năm 2020, lợi suất cho thuê nhà phố theo ghi nhận của Biggee, Batdongsan và Nhà Tốt, phổ biến ở mức 6-8% mỗi năm, đủ hấp dẫn so với gửi tiết kiệm. Sau dịch Covid-19, mức sinh lời thu hẹp còn 2-3% với nhà phố và 1-2% với shophouse. Đến năm 2025, lợi suất tiếp tục co lại, chỉ còn khoảng 1,5-2% với nhà phố và dưới 1% với shophouse, thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng ban đầu và kém cạnh tranh so với nhiều kênh đầu tư tài chính khác.

Lý giải thực trạng này, bà Cao Thị Thu Hương, quản lý cấp cao Savills Việt Nam, cho rằng phân khúc nhà phố cho thuê đang chịu tác động đồng thời từ sự suy yếu của sức mua và thay đổi hành vi tiêu dùng. Nhóm khách thuê chủ lực như ngân hàng, F&B, y tế, giáo dục đang trong quá trình tái cơ cấu, thu hẹp mạng lưới và tiết giảm chi phí. Bên cạnh đó, thương mại điện tử và xu hướng mua sắm tại các điểm tập trung khiến hiệu quả kinh doanh tại nhà phố suy giảm, trong khi chi phí thuê vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi phí của doanh nghiệp.

Với loại hình nhà phố thương mại, khó khăn thường xuất phát từ việc định hướng phát triển và khai thác sai ngay từ đầu. Nhiều nhà đầu tư coi đây là tài sản nắm giữ chờ tăng giá, trong khi chủ đầu tư tập trung bán hàng mà ít chú trọng xây dựng mô hình vận hành thương mại. Khi yếu tố kinh doanh không được phát huy, giá trị shophouse thậm chí kém cạnh tranh hơn nhà phố hay biệt thự liền kề.

Bàn về khả năng phục hồi, bà Mai Võ, Trưởng bộ phận Bán lẻ CBRE Việt Nam, cho rằng yếu tố then chốt vẫn là sự phục hồi của tiêu dùng. Với nhà mặt phố, phân khúc này còn dư địa phục hồi nhưng khó quay lại giai đoạn “giá cao, dễ thuê”, mà sẽ vận động theo hướng chọn lọc, gắn chặt với hiệu quả kinh doanh thực tế. Năm 2025, câu chuyện của nhiều chủ nhà phố cho thuê tại TP HCM không còn xoay quanh lợi nhuận, mà là làm sao để giữ dòng tiền không âm.

Theo bà, mặt bằng cần được định giá lại theo sức mua và khả năng khai thác, thay vì neo theo kỳ vọng quá khứ. Lợi thế vị trí không còn đủ nếu khó tiếp cận, thiếu chỗ đậu xe hoặc không phù hợp công năng; việc giảm giá thuê đơn thuần cũng không hiệu quả nếu không đi kèm điều chỉnh mô hình khai thác như hợp đồng linh hoạt, chia sẻ doanh thu hay cho thuê từng phần. Nhà mặt phố cần ưu tiên các ngành đòi hỏi hiện diện vật lý như F&B, y tế, giáo dục, dịch vụ cá nhân hoặc showroom trải nghiệm.

Đối với nhà phố thương mại, bà Mai nhấn mạnh cần định vị đúng bản chất là bất động sản thương mại, gắn với bài toán kinh doanh thực tế từ ngành hàng, quy mô mặt bằng đến lưu lượng khách và dòng tiền. Quản lý vận hành chuyên nghiệp đóng vai trò quyết định, đòi hỏi chủ đầu tư tham gia sâu hơn vào tổ chức không gian và thu hút khách thuê, thay vì mô hình “xây xong rồi bán đứt”. Khi có chiến lược vận hành rõ ràng và giá thuê phù hợp sức mua, giá trị thương mại được khôi phục sẽ là nền tảng để giá trị tài sản tăng lên tương xứng với tiềm năng thực tế của loại hình này.

“Một khi giá trị thương mại của nhà phố được cải thiện, giá trị tài sản mới có thể tăng tương xứng với tiềm năng thực tế của loại hình này”, bà Mai nhấn mạnh.

Phương Uyên

Hạc Cương (Hegang) thuộc tỉnh Hắc Long Giang, được mệnh danh là thành phố có nhà nhiều hơn người, sau khi các mỏ than đóng cửa khiến người trẻ rời đi. Nhưng gần đây, giá nhà rẻ đến “kinh ngạc” giúp địa phương bắt đầu thu hút cư dân mới, theo AP.

Yang Xuewei, một môi giới, cho biết giá căn hộ hiện rẻ hơn ôtô, giúp việc bán hàng rất dễ dàng. Cụ thể, chỉ với 3.000 USD, khách hàng có thể tìm mua được căn hộ một phòng ngủ. Trong khi đó, căn hộ 4 phòng ngủ giá khoảng 13.000 USD.

Với mức giá này, anh đã bán được hơn 100 căn hộ cho khách hàng khắp cả nước. Thậm chí, một số người nước ngoài đã liên hệ khi xem các video tham quan nhà trực tuyến của anh. “Tôi không biết về các thành phố lớn, tôi chưa bao giờ sống ở đó. Tôi chỉ có thể nói rằng sống ở Hạc Cương rất dễ chịu”, Yang mô tả.

Theo Reuters, những người mua nhà Trung Quốc với ngân sách eo hẹp từ lâu đã tìm đến Hạc Cương. Từ năm 2024, nơi đây trở thành biểu tượng của tình trạng giảm phát bất động sản tại Trung Quốc. Trên mạng xã hội, các hashtag như “Hegang-isation” hay “HegangHomePrices” đã thu hút hàng chục triệu lượt xem.

Năm 2025, tờ Lianhe Zaobao (Singapore) cho biết mạng xã hội Trung Quốc từng xôn xao với chia sẻ của hai người mua nhà ngoại tỉnh chuyển đến Hạc Cương. Theo đó, nữ họa sĩ Zhao, 25 tuổi, từng thuê căn hộ ở Nam Kinh, quyết định chi 15.000 nhân dân tệ (khoảng 2.200 USD) để mua căn hộ 46 m2.

Sau đó, Zhao chi gần 50.000 nhân dân tệ (gần 7.300 USD) để sửa sang toàn bộ nơi ở mới. Cô cho biết chi phí điện nước, đi lại, ăn uống ở thị trấn khoảng 3.000 nhân dân tệ (tương đương 435 USD) mỗi tháng. “Ở đây trời trong xanh, phong cảnh đẹp, cuộc sống rất tiện lợi”, cô nhận xét. Tương tự, Xiao Hao, sinh năm 1990, mua căn hộ 70 m2 ở Hạc Cương với giá 40.000 nhân dân tệ (hơn 5.800 USD).

Căn hộ rẻ hơn ôtô tại Hạc Cương có thể cá biệt, nhưng nhìn chung giá nhà ở Trung Quốc vẫn trên đà giảm. Theo khảo sát của China Index Academy, giá nhà mới tháng 2 tại 100 thành phố hàng đầu giảm 0,04% so với tháng 1, mức sụt mạnh nhất kể từ cuối 2022.

Nhu cầu mua nhà vẫn ở mức thấp, bất chấp các chính sách hỗ trợ kể từ khi ngành bất động sản rơi vào khủng hoảng năm 2021. Tuần trước, Thượng Hải nới lỏng thêm quy định, gồm cho phép khách hàng đủ điều kiện mua thêm nhà và tiếp cận hạn mức vay thế chấp cao hơn.

“Những biện pháp như vậy có thể tạo ra cú hích ngắn hạn cho thị trường nhưng khó đảo ngược chu kỳ suy thoái diện rộng”, ông Larry Hu, Trưởng bộ phận kinh tế Trung Quốc tại Macquarie Group, đánh giá. Theo ông, cần thêm can thiệp chính sách mạnh mẽ hơn của Bắc Kinh để vực dậy thị trường rõ nét.

Trên thị trường chung cư cho thuê, giá căn hộ một số nơi cũng rất rẻ, thu hút khách hàng muốn thoát khỏi cuộc sống áp lực công việc cao và chi phí đắt đỏ ở các thành phố lớn. Tại khu đô thị hoang vắng “Life in Venice” ở Giang Tô, Sasa Chen, 28 tuổi, trả 1.200 nhân dân tệ (168 USD) mỗi tháng cho tiền thuê căn hộ.

Giá nhà tại “Life in Venice” đã giảm hơn một nửa từ khi thị trường bất động sản suy thoái vài năm trước. Năm ngoái, Sasa Chen nghỉ việc với số tiền tiết kiệm 2 triệu nhân dân tệ (290.000 USD). Với giá thuê nhà và chi phí sống thấp – tốn chưa đến 3 USD cho bữa trưa – Chen tính toán rằng có thể nghỉ hưu sớm tại đây.

Giống như Chen, một số người trẻ Trung Quốc quyết định rời các thành phố lớn để mua và thuê các căn hộ giá rẻ ở các khu đô thị ế ẩm hoặc vùng hẻo lánh. Mùa hè 2025, Ban Zhao, 29 tuổi, chuyển đến một thị trấn nhỏ ở tỉnh Vân Nam. Ở đó, chỉ với 800 nhân dân tệ mỗi tháng (110 USD), Ban và bạn trai thuê căn 3 phòng ngủ.

Họ làm việc chưa đến 20 giờ một tuần, dạy yoga trực tuyến để kiếm sống. Thời gian còn lại, Ban đi dạo quanh khu phố, thư giãn với thiên nhiên. “Tôi đang sống ở thiên đường”, Ban nói.

Dù chưa có thống kê chính thức về lượng người rời bỏ lực lượng lao động những năm gần đây, dữ liệu cho thấy từ 2019 đến 2024, Bắc Kinh đã mất 1,6 triệu người ở độ tuổi 20 và đầu 30.

Giáo sư tài chính Chen Zhiwu tại Đại học Hong Kong cho biết chi phí sinh hoạt cao hơn và ít cơ hội việc làm ở các thành phố lớn đang thúc đẩy mọi người chuyển đến những nơi có chi phí sinh hoạt rẻ hơn. “Đó là điều tự nhiên. Giới trẻ đang đối mặt với thực tế và suy nghĩ rất kỹ về tương lai của mình”, ông nói.

Anh Kỳ (theo AP, Reuters, Lianhe Zaobao)