Lãi suất vay mua nhà tại nhiều ngân hàng đang nhích lên, đặc biệt ở nhóm khoản vay sau thời gian ưu đãi, khiến người mua nhà lo lắng. Không ít khách vay phản ánh chi phí trả nợ tăng thêm vài triệu đồng mỗi tháng, buộc phải cân nhắc hoãn kế hoạch sở hữu nhà hoặc bán tài sản để giảm áp lực tài chính.

Vợ chồng anh Huy chị Phương (phường Tân Phong, TP HCM) quyết định vay ngân hàng 1,6 tỷ đồng năm 2023 để mua căn hộ hai phòng ngủ gần trường con học. Khi ký hợp đồng, lãi suất ưu đãi cố định hai năm đầu là 7,4% mỗi năm, nên khoản trả hàng tháng hơn 13-14 triệu đồng, phù hợp với thu nhập ổn định gần 45 triệu đồng của cả hai.

Từ quý IV năm nay, ngân hàng thông báo lãi suất thả nổi dự kiến 12,8% khi hết ưu đãi. Nếu giữ khoản vay như hiện tại, số tiền phải trả hàng tháng có thể tăng lên 19-20 triệu đồng. Chênh gần 6 triệu đồng mỗi tháng khiến ngân sách gia đình đảo lộn đáng kể. “Lãi suất lên mọi khoản chi lớn như học phí con, viện phí hay tích lũy đều phải tính lại. Trả nhà thì không muốn mà áp lực tài chính cũng quá lớn, mong lãi sớm hạ nhiệt”, chị Phương nói.

Chị Hoa (phường Xuân Hòa, TP HCM) cũng vay gần 2 tỷ đồng để đầu tư căn hộ tại phường Thạnh Mỹ Tây, với kỳ vọng tiền thuê mỗi tháng sẽ đủ bù lãi vay. Sau năm ưu đãi lãi suất đầu tiên giúp bài toán dòng tiền khá cân bằng, nhưng đến tháng 12 này khoản vay sẽ chuyển sang lãi thả nổi khoảng 13% một năm, cao hơn mức ước tính trước đó là 11%.

Theo tính toán của chị, khoản trả ngân hàng tăng từ 19-20 triệu lên gần 27-28 triệu đồng mỗi tháng, trong khi căn hộ hiện chỉ cho thuê được hơn 17 triệu đồng.

“Dòng tiền âm gần 10 triệu đồng mỗi tháng, thu nhập gia đình thì không tăng mà chi phí sinh hoạt lại đội lên, nên tôi đang đứng giữa lựa chọn tiếp tục gồng hay bán”, chị nói. Áp lực càng lớn khi chị cùng lúc đang trả nợ căn hộ thứ hai ở phường Đông Hòa trị giá gần 4 tỷ đồng, chủ yếu bằng vốn vay ngân hàng.

Không chỉ những người đã vay chịu áp lực, nhóm khách chuẩn bị mua nhà cũng phải tạm hoãn kế hoạch. Anh Quốc Huy (31 tuổi, TP HCM) dự định mua căn hộ cũ 2,4 tỷ đồng phường Cát Lái, có sẵn 800 triệu đồng và muốn vay phần còn lại trong 20 năm. Khi tìm hiểu từ đầu năm, lãi suất ưu đãi hai năm đầu khoảng 7% một năm, mỗi tháng anh chỉ phải trả khoảng 17-18 triệu đồng nên khá yên tâm.

Đến tháng 11, ngân hàng điều chỉnh lên 8,5-9% trong giai đoạn ưu đãi sau thả nổi (dự kiến 12%). Tính toán lại, số tiền phải trả hàng tháng có thể tăng lên 22-24 triệu đồng, vượt quá sức chịu đựng.

“Nếu lãi suất còn nhích thêm, tôi có thể mất khả năng trả nợ”, anh nói và quyết định dừng kế hoạch vay mua nhà để chờ tín hiệu ổn định hơn từ thị trường.

Ghi nhận của VnExpress cho thấy ngoài nhóm ngân hàng lớn vẫn duy trì lãi huy động thấp, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần đã bắt đầu tăng. Ở kỳ hạn 3-6 tháng, một số nhà băng tăng khoảng 0,2-0,3 điểm phần trăm. Lãi vay mua nhà hiện phổ biến từ 6,8-9% mỗi năm trong thời gian ưu đãi 1-3 năm. BVBank áp dụng 8,5% cố định 12 tháng; VIB ưu đãi 6,9-8,9% trong 1-3 năm; ACB áp dụng 8,5-9,5% tùy kỳ hạn… sau ưu đãi thả nổi theo thị trường. Hiện nay mức lãi thả nổi vay mua nhà tại các ngân hàng thương mại phổ biến 11–14% một năm.

Một số khách vay phản ánh mức này đã tăng từ 12,2% trong tháng 9 lên khoảng 14% từ tháng 11. Với trường hợp trả lãi 6,5% trong hai năm đầu, khi chuyển sang thả nổi, chi phí hàng tháng tăng thêm vài triệu đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến chi tiêu. Một số ngân hàng từng triển khai gói lãi suất 5-5,5% cố định ba năm cho người dưới 35 tuổi cũng đã chấm dứt chương trình trong thời gian gần đây.

Ông Lê Quốc Kiên, chuyên gia tài chính và bất động sản, cho biết từ đầu năm đến nay lãi vay mua nhà đã tăng 1,5-2%. Với khoản vay 2 tỷ đồng cố định hai năm đầu, người vay trước đây trả khoảng 18-20 triệu đồng mỗi tháng, nay tăng lên 21-24 triệu đồng, tức thêm khoảng 3 triệu đồng. Ông Kiên dự báo từ nay đến cuối năm lãi suất khó giảm, thậm chí có thể nhích thêm 0,2-0,3% rồi mới ổn định.

Ông Kiên nhận định nhiều người vay mua nhà chưa lường hết chi phí thực tế do chỉ nhìn vào lãi suất ưu đãi ban đầu mà bỏ qua giai đoạn thả nổi sau đó. Đây mới là mức lãi phải trả trong nhiều năm và thường được tính theo lãi huy động cộng biên độ, nên dù giai đoạn đầu chỉ khoảng 10% mỗi năm, mức thực tế có thể tăng lên 12-13%. Nếu không tính trước khả năng chi trả dài hạn, người vay có thể rơi vào cảnh áp lực tài chính, thậm chí vỡ dòng tiền khi lãi suất biến động.

Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, cảnh báo nhóm vay sắp hết ưu đãi sẽ đối mặt rủi ro lớn nếu lãi suất tăng vượt khả năng chi trả, có thể buộc bán tài sản hoặc xoay dòng vốn để tránh nợ xấu. Với nhà đầu tư, rủi ro càng rõ khi dự án chậm bàn giao, nguồn thu cho thuê không đủ trả lãi, dẫn đến bán ra thấp hơn giá mua để thu hồi vốn. Chi phí vốn tăng cũng có thể khiến chủ đầu tư điều chỉnh giá bán, tạo thêm áp lực lên thị trường và khiến thanh khoản ảnh hưởng.

Còn theo Viện Nghiên cứu và Đánh giá thị trường bất động sản VARS IRE, lãi vay tăng kéo theo tác động kép: người mua khó tiếp cận vốn, còn chủ đầu tư chịu chi phí tài chính cao hơn, buộc giãn tiến độ, bán bớt quỹ đất hoặc đàm phán với ngân hàng. Dòng tiền dự án chịu áp lực khi trái phiếu chưa phục hồi, lượng đáo hạn lớn, nguồn cung có thể thu hẹp trong trung hạn.

Áp lực chi trả lớn hơn khiến nhiều người cân nhắc kỹ hơn trước khi xuống tiền. Tuy vậy, theo chuyên gia tâm lý lo ngại giá nhà tiếp tục leo thang cũng khiến không ít người chốt giao dịch sớm dù chi phí vay tăng. Các chuyên gia khuyến nghị người mua để ở chỉ nên vay tối đa 40% giá trị tài sản nhằm đảm bảo an toàn tài chính. Nhà đầu tư cần tính kỹ dòng tiền, tiến độ bàn giao, khả năng khai thác cho thuê và hạn chế chạy theo tâm lý thị trường để tránh cảnh “dễ vào, khó thoát hàng”.

Phương Uyên

Bà Thi Anh Đào, Giám đốc khối Marketing Masterise Group, nêu ý trên ở hội thảo “Kinh tế Lifestyle – Động lực tăng trưởng mới”, do báo Tuổi Trẻ và Sở Công Thương tổ chức ngày 5/12. Sự kiện quy tụ đại diện các sở, ngành, nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế lẫn doanh nghiệp.

Theo bà Đào, kinh tế trải nghiệm không phải là khái niệm mang tính học thuật, mà phản ánh một giai đoạn phát triển tất yếu của nền kinh tế hiện đại. Ở đó, trải nghiệm của khách hàng là sản phẩm độc lập, được doanh nghiệp chủ động thiết kế, quản trị và tối ưu.

Dẫn số liệu từ Wise Guy Reports, bà Đào chỉ ra quy mô thị trường kinh tế trải nghiệm toàn cầu đạt khoảng 778 tỷ USD năm 2024, dự kiến tăng lên 809 tỷ USD năm nay và vượt 1.200 tỷ USD vào 2035. Tốc độ tăng trưởng kép giai đoạn 2025-2035 khoảng 4% mỗi năm.

Nhiều khảo sát quốc tế cũng cho thấy người tiêu dùng đang chi tiêu ngày càng nhiều cho các dịch vụ mang tính trải nghiệm, vượt qua nhóm sản phẩm vật lý truyền thống. Những lĩnh vực ghi nhận mức tăng trưởng mạnh nhất gồm dịch vụ, giải trí, du lịch và lưu trú. Riêng ngành hàng xa xỉ, yếu tố trải nghiệm có tốc độ tăng trưởng kép cao nhất, đạt khoảng 9% giai đoạn 2010-2019.

Từ các dữ liệu trên, bà Thi Anh Đào nhấn mạnh trong nền kinh tế trải nghiệm, người tiêu dùng “không chỉ mua sản phẩm hay dịch vụ, mà mua trải nghiệm gắn liền với sản phẩm, dịch vụ đó”.

“Một sản phẩm thành công không chỉ ở số lượng bán ra, mà ở chất lượng hành trình trải nghiệm của khách hàng – từ lúc tiếp cận, sử dụng, đến cảm giác thuộc về cộng đồng lẫn phong cách sống phù hợp với họ”, bà Đào lý giải.

Trong bối cảnh tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, theo đại diện Masterise Group, nhà không còn đơn thuần là nơi để ở, mà trở thành không gian thể hiện phong cách sống và bản sắc cá nhân.

Bên cạnh các yếu tố “phần cứng” như diện tích, thiết kế hay vật liệu hoàn thiện, người mua nhà ngày nay đặt ra những câu hỏi sâu hơn: Cộng đồng cư dân là ai? Hệ sinh thái tiện ích, dịch vụ có phù hợp với phong cách sống của mình? Trải nghiệm sống mỗi ngày mang lại điều gì?

Trước đây, tiêu chí “nhà cao cấp” thường gắn với vị trí, quy mô hay mức độ hoàn thiện, nay theo thời gian, khái niệm này dịch chuyển sang chuẩn cư dân và hệ tiện ích nội khu. Khách hàng bắt đầu tìm kiếm hệ sinh thái sống đồng bộ – nơi cảnh quan, tiện ích, dịch vụ, cộng đồng cùng chung triết lý sống.

Sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng buộc các chủ đầu tư phải dịch chuyển chiến lược – từ tập trung vào “phần cứng” sang đầu tư nhiều hơn cho phong cách sống, không gian xanh, sức khỏe, trải nghiệm đến sự gắn kết cộng đồng.

“Kinh tế trải nghiệm không mới, nhưng chưa được nhìn dưới lăng kính chiến lược. Khi xem trải nghiệm là sản phẩm, doanh nghiệp sẽ thay đổi cách thức vận hành”, bà Đào phân tích thêm.

Thực tế cho thấy, kinh tế trải nghiệm đang tạo chuyển biến mạnh trong toàn ngành địa ốc. Tuy nhiên, ghi nhận thực tế từ thị trường đang cho thấy không ít nhà phát triển bất động sản vẫn đang loay hoay “nhập cuộc”.

Theo bà Thi Anh Đào, Masterise Homes chọn định vị theo mô hình “branded living” (không gian sống hàng hiệu) nhằm đón đầu xu hướng Lifestyle Economy. “Với chúng tôi, ‘branded’ không chỉ là ‘hàng có thương hiệu’, mà là cam kết về chất lượng và trải nghiệm tương xứng ở từng phân khúc”.

Doanh nghiệp xây dựng danh mục sản phẩm dựa trên nhu cầu trải nghiệm của từng nhóm khách. Trong đó, Masteri Collection hướng đến Mass Affluent (tầng lớp trung lưu giàu có), tập trung vào không gian sống tiện nghi, chuẩn quốc tế, phù hợp với thế hệ công dân toàn cầu.

Trong khi đó, Lumière Series phục vụ nhóm HENRYs (High Earners Not Rich Yet – thu nhập cao nhưng chưa giàu), đề cao sự tinh tế, cân bằng, sức khỏe và phong cách sống tinh anh.

“Khi tầng lớp trung lưu mở rộng, nhu cầu sống theo phong cách ngày càng rõ rệt, kinh tế trải nghiệm không chỉ là khái niệm thời thượng mà là động lực tái định hình chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp Việt. Trong bối cảnh sản phẩm càng giống nhau, chính trải nghiệm, cảm xúc, cộng đồng hay lối sống sẽ tạo khác biệt, quyết định sự trung thành của khách”, bà Thi Anh Đào nói thêm.

Hiếu Châu

Hai tuần qua, chị Ngọc Huyền, ngụ ở xã Gia Lâm, liên tục rao bán căn hộ tại phân khu 4 tòa trong đại đô thị phía đông Hà Nội. Căn này rộng 59 m2 có giá 6,2 tỷ đồng (khoảng 105 triệu đồng một m2) đã được chị này thanh toán tiến độ được 15% (khoảng 900 triệu). Thời điểm mở bán, để lấy được suất mua nhà, chị cho hay đã phải chi thêm 500 triệu đồng tiền chênh cho đại lý.

Chị Huyền cho hay nếu gặp khách thiện chí, chị sẵn sàng giảm khoản chênh còn 200 triệu đồng, thu về 1,1 tỷ đồng. Tình cảnh này, theo chị, khác biệt với hơn hai tháng trước khi nhiều khách mua phải “giành giật” để có quyền chọn mua căn hộ. Với vị trí đối diện hồ, chị kỳ vọng “bán chênh ít nhất tiền tỷ vì đây là phân khu cuối ra hàng tại đại đô thị”.

“Rao bán mấy tuần qua vẫn chưa có khách hỏi, tôi gửi thêm nhiều môi giới bán hộ song họ báo đây là thời điểm chững của thị trường, nếu không giảm thêm sẽ khó thanh khoản”, chị than thở.

Trường hợp như chị Huyền không hiếm gặp. Anh Trung Hiếu, ngụ ở xã Đông Anh, cho biết đang chật vật sang nhượng căn hộ 94 m2 tại dự án gồm ba tòa cao 45 tầng trong đại đô thị phía bắc. Căn này anh mua với giá 10,2 tỷ đồng thanh toán theo tiến độ, kèm khoản chênh 800 triệu cho đại lý.

Để nhanh sang tay trước kỳ thanh toán mới, anh Hiếu cho biết giảm khoản chênh còn 300 triệu cho khách mua thiện chí song vẫn chưa có giao dịch trong tháng qua. Anh nói, trong nhóm nhà đầu tư tại dự án, thông tin rao bán liên tục được cập nhật với giá chênh ngày càng giảm, thậm chí có căn không chênh. “Tưởng mua từ đợt đầu có thể dễ dàng sang tay với lợi nhuận vài trăm triệu, không ngờ thực tế bán rất chậm”, anh nói.

Đây là hai trong số nhiều trường hợp nhà đầu tư “lướt sóng” chung cư đang tìm cách thoát hàng bằng việc giảm kỳ vọng lợi nhuận. Theo nhiều môi giới, ngoài việc không muốn “lướt sóng thành cư dân”, cuối năm là thời điểm các sàn giao dịch chịu áp lực chốt doanh số nên quỹ căn được ôm trước đó tung ra nhiều, buộc các nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng tìm cách thoát hàng.

Đức Dũng, một môi giới chuyên phân khúc căn hộ tại khu đông, cho hay số lượng khách gửi chung cư chuyển nhượng cho anh tăng đột biến những tháng cuối năm, khoảng 30-40% so với quý III. Tình trạng này trái ngược với thời điểm 2-3 tháng trước, khi liên tiếp dự án mới được khớp căn, người mua phải tranh giành để có được suất sở hữu căn hộ. Trong cơn “sốt giá”, Dũng nói, nhiều khách đầu tư sẵn sàng trả tiền chênh từ vài trăm triệu đến hơn tỷ đồng cho đại lý với kỳ vọng lấy được căn “hoa hậu” để tiếp tục sang tay.

Theo một khảo sát môi giới gần đây của kênh Batdongsan, khoảng 17% đáp viên cho biết lượng giao dịch trong quý IV giảm mạnh hơn một nửa so với quý III. Với phân khúc chung cư, 19% môi giới chia sẻ lượng giao dịch có chiều hướng suy giảm.

Ghi nhận diễn biến trên, ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt, Giám đốc thị trường nhà ở CBRE Việt Nam, cho biết giao dịch chung cư thời gian qua chủ yếu đến từ nhóm đầu tư, đầu cơ, ít dựa trên nhu cầu ở thật. Bởi giá bán neo cao tạo rào cản cho nhóm người mua để ở. Dữ liệu của CBRE cho thấy quý ghi nhận ồ ạt dự án trên 100 triệu đồng một m2 ra mắt. Ngay cả các thị trường tỉnh ven cũng xuất hiện nhiều dự án giá lên đến 60-80 triệu đồng một m2.

Khi mức giá vượt xa khả năng chi trả, thị trường có thể bước vào trạng thái bão hòa, “bên bán không muốn giảm giá, bên mua e dè rủi ro và thanh khoản suy yếu”. Ông nhắc lại giai đoạn 2007-2011 khi thị trường nhà đất trong nước tăng giá quá nhanh, tín dụng siết lại, giao dịch gần như đóng băng và cảnh báo nguy cơ tương tự ở giai đoạn này.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), cho biết phân khúc cao cấp có xu hướng tăng mạnh thời gian qua, chiếm 42% tổng cung chung cư mở bán trong quý III. Tuy nhiên, ông nhìn nhận 70-80% giao dịch đến từ nhu cầu đầu tư với kỳ vọng tăng giá và khai thác cho thuê.

Từ cuối tháng 11, giao dịch nhà đất, bao gồm chung cư bắt đầu sụt giảm khi nhiều ngân hàng dừng gói cho vay giá rẻ, lãi suất có dấu hiệu tăng. Ông Đính nói, lãi suất tăng không chỉ làm giảm sức mua mà còn tác động tâm lý, khiến nhà đầu tư dè dặt hơn với các khoản vay. Nhóm nhà đầu tư trước đó ồ ạt dùng đòn bẩy tài chính với kỳ vọng lướt sóng đang phải tìm cách sang tay do áp lực trả nợ tăng lên. Thay vì đặt cọc nhanh như giai đoạn lãi suất thấp, họ có xu hướng thận trọng hơn.

Nguồn cung chung cư mới ồ ạt ra hàng cũng tạo áp lực thanh khoản cho nhóm nhà đầu tư “lướt sóng”. Bởi khi thị trường có nhiều lựa chọn với đa dạng phân khúc sản phẩm, tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ) vì cung khan hiếm không còn khiến nhóm này khó tìm được khách hàng mới để sang tay. Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt cho biết Hà Nội có thể đón 11.100 căn hộ mới trong quý IV, nâng tổng số căn mở bán trong năm nay vượt 32.300 căn, cao hơn mức đỉnh năm ngoái. Nguồn cung mới đa dạng hơn về vị trí giúp phân khúc giá 50-60 triệu đồng một m2 dần quay trở lại.

Dù thị trường chung cư có dấu hiệu chững lại, người mua ở thực vẫn gặp thách thức bởi giá neo cao. Báo cáo của Hội Môi giới bất động sản chỉ ra trong quý III, dự án siêu sang tăng mạnh, chiếm 42% tổng nguồn cung mở bán mới trên cả nước. Riêng Hà Nội và TP HCM (trước sáp nhập) ghi nhận 80% dự án chung cư mở bán mới giá trên 80 triệu đồng một m2.

“Nhiều người dân, nhất là giới trẻ, mất động lực sở hữu bất động sản do khoảng cách lớn giữa giá nhà và thu nhập”, ông Đính cho hay. Ông khuyến nghị người mua cần cân nhắc kỹ hiện trạng, giá trị sử dụng để xem xét mức giá bán. Thay vì mua gấp khi thị trường phấn khích, người mua có thể chọn thuê chung cư nội đô hoặc mua nhà ở vùng ven với giá hợp lý hơn.

Ngọc Diễm