Lo lắng ngày đêm về lãi suất

Ông Trần Văn Hùng (phường Phước Long, TPHCM) cho biết trong quá trình tìm ngân hàng để vay mua nhà, ông nhận thấy lãi suất đã tăng đáng kể. Nếu như tháng cuối năm 2025, mức lãi suất cố định đâu đó khoảng 8-9%/năm cho 2 năm đầu thì sang đầu năm nay, con số đã tăng lên 9,5-10,5%/năm. 

Lãi suất cố định tăng kéo theo lãi suất thả nổi sau thời gian ưu đãi cũng gia tăng, vào khoảng 13-14%/năm, gây áp lực tài chính lớn. Tính toán về khả năng trả nợ hàng tháng so với thu nhập không gia tăng, ông quyết định tạm dừng vay mua nhà, chờ đợi giai đoạn khác thích hợp hơn.

Lãi suất cho vay mua nhà tăng mạnh trong thời gian gần đây cũng khiến nhiều người lo lắng. Bà Trà My (phường An Lạc) thấp thỏm không yên khi nhìn thấy lãi suất tăng theo tuần. Người phụ nữ này nhớ lại nỗi ám ảnh từng diễn ra năm 2023, khi gia đình vay 1,2 tỷ đồng để mua nhà và gặp lãi suất thả nổi tăng cao, có lúc đỉnh điểm lên tới 16%/năm. Gia đình phải gồng mình trả cả nợ gốc và lãi vay 22 triệu đồng/tháng, trong khi nuôi thêm 2 con nhỏ, thu nhập vợ chồng cố định.

Sau giai đoạn không thể gồng gánh, bà My đã xoay tiền, chuyển nợ sang ngân hàng khác. Hiện tại, gia đình đang trong giai đoạn chịu lãi suất cố định 6,8%/năm, mỗi tháng trả cả gốc, lãi 11 triệu đồng. Tuy nhiên sắp tới cũng hết thời gian ưu đãi, nhìn bảng lãi suất thả nổi ngân hàng thay đổi từng tuần mà sợ lạnh gáy, bà My tâm sự.

Áp lực tài chính đè nặng lên vai người mua nhà cũng được các chuyên gia của Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) đề cập trong góc nhìn mới đây. Theo đơn vị này, khi lãi suất có xu hướng tăng, áp lực tài chính bắt đầu bộc lộ rõ đối với nhóm nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy cao, kỳ vọng lướt sóng ngắn hạn, tham gia thị trường trong những đợt tăng “nóng” .

Sự phân hóa này không diễn ra ngẫu nhiên, mà gắn chặt với những thay đổi mang tính nền tảng về không gian phát triển thị trường. Người mua ở thực buộc phải có nền tảng tài chính vững vàng và khả năng tích lũy dài hạn. Nhà đầu tư cũng không còn dễ dàng đạt lợi nhuận nhanh như giai đoạn trước.

Cũng theo VARS, lãi suất đang là vấn đề rất đáng lưu ý. Chỉ trong thời gian ngắn, lãi suất đã có dấu hiệu tăng nhanh, tạo áp lực lên cả doanh nghiệp phát triển dự án lẫn người mua nhà ở thực.

Việc kiểm soát tín dụng bất động sản cần được thực hiện theo hướng thận trọng, cóchọn lọc, nhằm hạn chế rủi ro cho hệ thống nhưng không gây sốc cho thị trường và dòng vốn phát triển. Bởi nếu mặt bằng lãi suất quá cao, không chỉ thị trường bất động sản mà cả nền kinh tế nói chung đều có nguy cơ chịu tác động tiêu cực.

Lãi suất có thể được kiểm soát

Ở góc nhìn lạc quan, ông Trần Quang Trung, Giám đốc phát triển Kinh doanh OneHousing, cho rằng trong những tháng cuối năm 2025, nhiều khách hàng cũng quan ngại về việc liệu lãi suất có tiếp tục tăng lên hay không, khi các hệ thống ngân hàng đang rục rịch tăng lãi suất huy động. Tuy nhiên, bước vào dịp cuối năm, việc các ngân hàng gia tăng huy động vốn là điều bình thường.

Mục tiêu của Chính phủ trong năm 2026 và các năm tiếp theo là nỗ lực duy trì tăng trưởng hai con số. Với mục tiêu đó, Chính phủ chắc chắn sẽ điều tiết nền lãi suất ở mức thấp và linh hoạt. Dù có thể không thấp bằng giai đoạn cuối năm 2024 đầu 2025, nhưng vị này tin Chính phủ sẽ duy trì sự cân bằng ở mức đủ thấp để kích thích kinh tế.

Bên cạnh đó, khi kinh tế phát triển sẽ kéo theo yếu tố lạm phát. Hiện nay, so với vàng hay bạc đều đã thiết lập nền giá mới, thì bất động sản vẫn là lựa chọn ưu tiên của người dân để tích lũy tài sản. Với nền lãi suất dao động trong khoảng 7%/năm, chuyên gia nghĩ mức này khách hàng vẫn chấp nhận được.

Đồng quan điểm này, chuyên gia của VinaCapital cho rằng lãi suất cho vay mua nhà đã tăng lên khoảng 11% vào cuối năm 2025, mức đủ cao để hạn chế hoạt động đầu cơ, nhưng vẫn ở ngưỡng có thể chấp nhận được đối với người mua nhà để ở. Trên thực tế, nhiều nhà đầu cơ thường sử dụng một phép tính “nhanh” với ngưỡng lãi suất khoảng 1%/tháng (tương đương 12–13%/năm). Nếu vượt trên mức này, họ thường do dự hơn khi mua bất động sản với mục đích “lướt sóng”.

Mức tăng nhẹ của lãi suất cũng đã góp phần tạo ra tình trạng tồn kho gia tăng ở mức vừa phải tại một số chủ đầu tư. Vào giữa năm 2025, hầu hết các đợt mở bán mới đều được tiêu thụ gần như ngay lập tức, phần lớn nhờ lực cầu đầu cơ kỳ vọng “lướt sóng” trong bối cảnh giá tăng nhanh. Tuy nhiên, đến cuối năm, khi lãi suất vay mua nhà tăng lên khoảng 11%/năm, nhu cầu đầu cơ đã hạ nhiệt, trong khi lãi suất cao hơn khiến người mua để ở thận trọng hơn, dẫn đến tốc độ hấp thụ sản phẩm chậm lại.

Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, Chính phủ đã ban hành các định hướng yêu cầu các ngân hàng kiểm soát tăng trưởng tín dụng ở mức thận trọng hơn, đặc biệt đối với lĩnh vực cho vay bất động sản. VinaCapital không cho rằng lập trường thận trọng này sẽ kéo dài sang nửa cuối năm, xét đến việc phát triển bất động sản là một trong 3 động lực quan trọng mà Chính phủ có thể sử dụng để thúc đẩy tăng trưởng GDP trong năm nay.

Với giả định môi trường vĩ mô ổn định trong nửa đầu năm, đơn vị này dự báo các ngân hàng sẽ quay trở lại đẩy mạnh cho vay đối với chủ đầu tư và mở rộng tín dụng bất động sản vào cuối năm, qua đó giúp thị trường bất động sản phục hồi, dù khó có khả năng xuất hiện một đợt tăng giá mạnh mới.

Bài toán khó

Tại Hà Nội và TPHCM, bảng giá đất mới đã và sắp được ban hành có mức điều chỉnh tăng đáng kể so với hiện hành, đặc biệt ở các khu vực ven đô. Việc tăng giá này thể hiện nỗ lực của các địa phương trong việc tiệm cận giá thị trường, minh bạch hóa cơ sở tính thuế và nghĩa vụ tài chính liên quan đến đất đai.

Tuy vậy, trong ngắn hạn, mức tăng này khiến nhiều ý kiến lo ngại về khả năng tạo ra hiệu ứng lan truyền lên giá nhà, chi phí triển khai dự án cũng như giảm khả năng tiếp cận nhà ở của người dân.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng việc ban hành bảng giá đất mới là xu hướng tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu của Luật Đất đai 2024. Theo dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn trong tổ chức thực thi luật, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh (hệ số K) sẽ trở thành công cụ thống nhất để xác định nghĩa vụ tài chính cho cả doanh nghiệp và người dân.

Ông Tuấn phân tích, hiện nay với các dự án bất động sản, cơ quan Nhà nước phần lớn áp dụng phương pháp thặng dư để xác định nghĩa vụ tài chính, vốn không phụ thuộc vào bảng giá đất hay hệ số K. Do đó, việc điều chỉnh tăng bảng giá đất tại thời điểm hiện nay về nguyên tắc chưa tác động lên nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp. Cơ chế mới chỉ ảnh hưởng khi chính thức áp dụng công thức bảng giá đất nhân hệ số K, dự kiến từ năm sau.

Đối với hộ gia đình và cá nhân, nghĩa vụ tài chính khi cấp sổ đỏ hoặc chuyển mục đích sử dụng đất hiện đang tính theo bảng giá do địa phương ban hành. Khi bảng giá đất tăng, số tiền người dân phải nộp sẽ tăng tương ứng. Vì vậy, để giảm gánh nặng tài chính, theo ông Tuấn, giải pháp phù hợp không phải là hạn chế điều chỉnh bảng giá đất mà cần xem xét điều chỉnh tỷ lệ, mức thu tiền sử dụng đất.

Theo đánh giá của luật sư, bài toán đặt ra là làm sao bảng giá đất tiệm cận giá thị trường để phục vụ quản lý Nhà nước, nhưng không đẩy giá nhà tăng theo. Thực tế, khi chi phí sử dụng đất tăng, giá chuyển nhượng có xu hướng biến động tỷ lệ thuận.

Do đó, việc bình ổn giá nhà không thể kỳ vọng vào việc kìm bảng giá đất, mà phải sử dụng các công cụ khác như áp thuế lũy tiến theo thời gian nắm giữ; áp dụng chính sách tín dụng phù hợp; hạn chế đầu cơ; minh bạch thông tin giao dịch; xây dựng sàn giao dịch tập trung; đồng thời tăng mạnh nguồn cung nhà ở vừa túi tiền và nhà ở xã hội.

Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) cho rằng giá căn hộ tại TPHCM sẽ đối mặt với áp lực lớn nếu áp dụng cách xác định nghĩa vụ tài chính theo công thức “bảng giá đất nhân hệ số K”. Theo phân tích của HoREA, cách tính này cho ra mức giá đất cao hơn đáng kể so với phương pháp thặng dư hiện được sử dụng, từ đó làm tăng chi phí đất trong cơ cấu giá bán nhà.

Trên cơ sở đó, HoREA đề nghị không sử dụng một hệ số K chung cho tất cả dự án, bởi mỗi loại sản phẩm, mật độ xây dựng và suất đầu tư đều có đặc thù riêng. Hiệp hội đề xuất chia hệ số K thành ba nhóm: K1 để điều chỉnh bảng giá đất phổ thông; K2 áp dụng trong xác định giá bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất; và K3 phục vụ tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với dự án thương mại.

Theo HoREA, phân tách hệ số theo từng nhóm mục đích sẽ tạo dư địa cho địa phương linh hoạt hơn trong điều hành, phản ánh sát giá trị đất thực tế, đồng thời hạn chế việc chi phí đất bị đẩy quá cao, từ đó góp phần ổn định giá nhà.

Cần các giải pháp tổng thể

Bày tỏ quan điểm, ông Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi – cho rằng trong bối cảnh nhiều địa phương ban hành bảng giá đất mới với mức tăng đáng kể, câu chuyện “làm sao để giá nhà không tăng thêm” tiếp tục trở thành vấn đề lớn đối với thị trường và người dân.

Theo ông Huy, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu kiểm soát tăng giá trực tiếp, cần tiếp cận vấn đề theo hướng dài hạn hơn: Tăng khả năng tiếp cận nhà ở thông qua mở rộng nguồn cung, nâng cấp hạ tầng và tổ chức lại cấu trúc đô thị – kinh tế vùng.

Hiện thị trường thiếu sản phẩm phù hợp với nhóm thu nhập trung bình – thấp, trong khi nhu cầu cao, dẫn đến áp lực tăng giá. Vì vậy, việc phát triển nhà ở xã hội với mô hình quy mô lớn, tiện ích đồng bộ và thiết kế hiện đại là giải pháp then chốt. Những dự án này cần được quy hoạch tích hợp đầy đủ hạ tầng giáo dục, y tế, thương mại và giao thông, thay vì mô hình tách biệt như trước đây.

Bên cạnh đó, đề xuất thành lập Quỹ Nhà ở quốc gia cũng được đánh giá là cần thiết nhằm huy động đa dạng nguồn vốn – từ ngân sách nhà nước, trái phiếu nhà ở đến các quỹ đầu tư – qua đó triển khai các chương trình cho thuê, thuê mua và mua trả góp ổn định, dài hạn cho người dân.

Bên cạnh bài toán nhà ở, sự dịch chuyển dân cư cũng là yếu tố tác động mạnh tới giá nhà. Khi việc làm và dịch vụ tập trung chủ yếu tại một vài siêu đô thị, nhu cầu nhà ở tại Hà Nội, TPHCM và các đô thị trung ương luôn trong tình trạng “nóng”.

Để giảm áp lực, chuyên gia cho rằng cần triển khai chiến lược phát triển đa cực: Hình thành các đô thị vệ tinh, đầu tư hạ tầng giao thông liên kết vùng như metro, các tuyến vành đai, đồng thời gắn tăng dân số với các cực tăng trưởng công nghiệp, dịch vụ, du lịch ngay tại địa phương. Khi việc làm và tiện ích được phân bổ hợp lý hơn, dòng người đổ về đô thị lớn sẽ giảm, giúp hạ nhiệt giá nhà và giảm tải hạ tầng.

Ông Nguyễn Quang Huy nhìn nhận, câu chuyện giảm giá nhà không chỉ nằm ở chính sách thị trường mà là bài toán chiến lược về quy hoạch đô thị, hạ tầng và phân bố dân cư. Việc điều chỉnh bảng giá đất chỉ là một lát cắt nhỏ trong bức tranh này.

Quan trọng hơn là phát triển các đô thị có khả năng hấp thụ dân cư, tạo việc làm ngay tại chỗ, mở rộng nguồn cung nhà ở xã hội chất lượng, đồng thời xây dựng các khu đô thị mới hiện đại, sử dụng đất tiết kiệm và bền vững. Khi những yếu tố này được triển khai đồng bộ, thị trường sẽ ổn định hơn, giá nhà hợp lý hơn và người dân có điều kiện tiếp cận nhà ở phù hợp với thu nhập.

TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn bổ sung, thay vì dồn lực vào khu lõi, TPHCM mở rộng cần phát triển đô thị vệ tinh với các chức năng chuyên biệt. TOD là chìa khóa giúp các đô thị vệ tinh phát huy vai trò, giảm áp lực cho trung tâm và tạo sự phát triển cân bằng vùng. Các đô thị vệ tinh phải được đầu tư đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và dịch vụ thiết yếu như y tế, giáo dục, việc làm, để trở thành cực tăng trưởng mới, thu hút dân cư bền vững.