Các khu đất được các đại biểu HĐND TP HCM thông qua tại kỳ họp chuyên đề ngày 14/11, cụ thể hóa Nghị quyết 171 của Quốc hội cho phép thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất.

Kết quả rà soát của ngành chức năng cho thấy 63 khu đất đáp ứng các điều kiện, phù hợp với quy hoạch, kế hoạch phát triển nhà ở, đặc biệt tổng diện tích đất ở tăng thêm không vượt quá 30% so với quy hoạch đã được phê duyệt. Cụ thể, với tổng diện tích khoảng 8,5 triệu m2, diện tích đất ở trên 438 ha (gồm đất ở hiện hữu và đất dự kiến chuyển mục đích thành đất ở) không vượt quá 30% phần diện tích đất ở tăng thêm trong kỳ quy hoạch, đất trồng lúa dự kiến chuyển mục đích khoảng 80 ha. Các nhà đầu tư đều chọn phương án thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất thay vì đề xuất thu hồi đất.

Cụ thể, khu vực TP HCM (cũ) có 56 khu đất với tổng diện tích khoảng 564 ha trong đó diện tích đất ở khoảng 310 ha, diện tích đất trồng lúa dự kiến chuyển mục đích là 77 ha. Các dự án được tháo gỡ như Khu dân cư Sadeco Phước Kiển (xã Nhà Bè), Dự án nhà ở thương mại, shophouse, căn hộ, nhà ở liền kề kết hợp thương mại dịch vụ, vui chơi giải trí của GigaMall Việt Nam (xã Cần Giờ), Dự án LaChateau 2 của Công ty Lê Thành, Viva Center ở phường Tân Mỹ…

Khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) có 7 khu đất với tổng diện tích khoảng 291 ha với diện tích đất ở khoảng 129 ha, diện tích đất trồng lúa dự kiến chuyển mục đích là 28.638 m2. Các dự án được tháo gỡ chủ yếu thuộc địa bàn xã Long Điền như Khu đô thị Long Điền của Công ty Cổ phần Phát triển nhà Bà Rịa – Vũng Tàu, Khu nhà ở sinh thái An Hưng (An Hưng Land), Khu nhà ở sinh thái An Vương (An Vương Land)…

Cũng tại kỳ họp này, UBND TP HCM cho biết có 12 khu đất đề xuất của tổ chức kinh doanh bất động sản với tổng diện tích khoảng 101 ha muốn tham gia thí điểm. Tuy nhiên, qua rà soát, đánh giá, ngành chức năng nhận thấy chưa phù hợp nên không được đưa vào danh mục theo quy định tại Nghị quyết số 171.

Trước đó, tại kỳ họp cuối tháng 9, HĐND TP HCM cũng chấp thuận cho 54 doanh nghiệp bất động sản triển khai thí điểm dự án nhà ở thương mại trên các khu đất nông nghiệp. Các khu đất có tổng diện tích hơn 6,55 triệu m2, trong đó gần 213.000 m2 là đất trồng lúa dự kiến chuyển mục đích. Trong số này, 48 khu đất thuộc khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu cũ và 6 khu tại địa bàn TPHCM cũ.

Nghị quyết số 171 của Quốc hội là một cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ vướng mắc kéo dài trong lĩnh vực phát triển dự án bất động sản nhà ở thương mại. Thời gian thực hiện từ 1/4/2025 đến hết 31/3/2030.

Theo quy định của Luật Đất đai, để thực hiện dự án nhà ở thương mại, nhà đầu tư phải có 100% đất ở hoặc đất phi nông nghiệp (không phải đất sản xuất kinh doanh). Điều này gây ách tắc lớn đối với các dự án có xen lẫn đất nông nghiệp hoặc đất khác.

Nghị quyết 171 cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp không phải đất ở sang đất ở để thực hiện dự án nhà ở thương mại, mà không cần thông qua hình thức đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất. Điều này giúp rút ngắn quy trình, thủ tục, và giảm chi phí cho doanh nghiệp, góp phần tăng nguồn cung nhà ở.

Dự án được thí điểm phải đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt như thực hiện tại khu vực đô thị hoặc khu vực được quy hoạch phát triển đô thị; Tổng diện tích đất ở trong dự án thí điểm không vượt quá 30% của phần diện tích đất ở tăng thêm trong kỳ quy hoạch của tỉnh/thành phố; Không thuộc danh mục công trình, dự án phải thu hồi đất được HĐND cấp tỉnh thông qua.

Lê Tuyết

Theo văn bản vừa được Ngân hàng Nhà nước ban hành, lãi suất cho vay của ngân hàng thương mại với khoản vay người trẻ dưới 35 tuổi mua nhà ở xã hội sẽ thấp hơn 2% mỗi năm so với lãi suất cho vay trung và dài hạn bình quân của Agribank, BIDV, Vietcombank và VietinBank. Mức lãi suất này được xác định trong 5 năm đầu tiên kể từ thời điểm giải ngân.

Từ nay đến 31/12, lãi suất áp dụng với khoản vay mua nhà xã hội của người trẻ là 5,9% một năm, thấp hơn 0,2% so với trước đây. Trong 10 năm tiếp theo, mức lãi này được xác định thấp hơn 1% một năm so với lãi suất cho vay trung và dài hạn bình quân của nhóm ngân hàng Big4.

Với chủ đầu tư các dự án nhà xã hội, nhà công nhân, cải tạo chung cư cũ, mức lãi suất từ nay đến hết năm cũng được giảm xuống còn 6,4%.

Kể từ khi áp dụng tháng 4/2023 đến nay, gói tín dụng 120.000 tỷ đồng cho vay ưu đãi phát triển nhà ở xã hội, nhà công nhân đã 4 lần được giảm lãi suất. Giai đoạn tháng 7-12/2023, mức lãi cho vay mua nhà và chủ đầu tư dự lần lượt 8,2% và 8,7%.

Sang nửa đầu 2024, mức lãi giảm còn 7-8% và hạ tiếp 1% vào cuối năm. Từ đầu năm nay, Ngân hàng Nhà nước thông báo giảm lãi suất gói vay trên còn 6,1% cho người mua nhà và 6,6% với chủ đầu tư.

Theo quy định, định kỳ 6 tháng Ngân hàng Nhà nước sẽ thông báo lãi suất cho vay trong thời gian ưu đãi cho các nhà băng tham gia chương trình trên. Nguồn lực thực hiện gói tín dụng này từ vốn của 9 nhà băng tham gia (gồm 4 ngân hàng quốc doanh và HDBank, TP Bank, VPBank, MB, Techcombank).

Ngoài nhóm thu nhập thấp, hồi đầu năm Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu Ngân hàng Nhà nước và các nhà băng nghiên cứu có gói tín dụng ưu đãi cho cả cung và cầu để phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho người không quá 35 tuổi.

Tính tới giữa tháng 5, số tiền giải ngân cho vay nhà ở xã hội từ gói 120.000 tỷ đồng đạt khoảng 3.400 tỷ đồng, tương đương 2%. Trong số này, khoảng 2.940 tỷ đồng cho chủ đầu tư tại 21 dự án, còn lại là người mua nhà. Riêng 4 tháng đầu năm nay, số tiền giải ngân đạt hơn 550 tỷ đồng.

Giải thích lý do giải ngân thấp, theo Bộ Xây dựng, nguồn cung nhà ở xã hội còn hạn chế, trong khi nhiều chủ đầu tư không đủ điều kiện để vay hay đảm bảo điều kiện dư nợ… Ngoài ra, lãi suất gói vay ưu đãi trên được đánh giá vẫn cao, trong khi thời gian vay ngắn, nên chưa thu hút được các doanh nghiệp, người dân vay vốn.

Anh Tú – Quỳnh Trang

Tại dự thảo Luật Đất đai 2024 (sửa đổi), Bộ Tài nguyên và Môi trường đề xuất cơ chế mới: nếu dự án đạt thỏa thuận với từ 75% diện tích hoặc số hộ dân đồng thuận, phần còn lại sẽ do Nhà nước hỗ trợ thu hồi để giao cho chủ đầu tư thực hiện dự án. Đề xuất này được kỳ vọng giải quyết điểm nghẽn giải phóng mặt bằng, vốn kéo dài nhiều năm, gây lãng phí tài nguyên đất.

Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM, nhìn nhận giải phóng mặt bằng là nút thắt lớn nhất của các dự án bất động sản, không chỉ làm tăng chi phí vốn cho doanh nghiệp mà còn đẩy giá bán nhà đất lên cao. Cơ chế Nhà nước hỗ trợ thu hồi khi đạt sự đồng thuận số đông sẽ giúp tránh tình trạng “găm đất” chờ giá, giảm việc thiểu số kéo lùi số đông.

Đồng quan điểm, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM, nói đề xuất này sẽ mở hướng gỡ vướng cho loạt dự án bị đình trệ do vài hộ dân không đồng ý. “Đây là bước đột phá pháp lý giúp khơi thông nguồn cung cho thị trường bất động sản”, ông nói.

Ngoài ra, theo Chuyên gia kinh tế Đinh Thế Hiển, quy định này còn có thể giúp giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp.

Dẫu vậy, giới chuyên gia cũng cảnh báo nên thận trọng với ngưỡng đồng thuận trên 75% này. Vì nếu cơ quan chức năng thiếu hành lang pháp lý chặt chẽ, cơ chế này dễ dẫn đến “ép buộc thiểu số”, phát sinh khiếu kiện, làm suy giảm tính chính danh của chính sách thu hồi đất.

Ông Lê Hoàng Châu phân tích, giữa phương án xác định tỷ lệ đồng thuận theo hộ dân và diện tích, cách xác định tỷ lệ theo diện tích sẽ phù hợp hơn. Theo ông, nếu 25% hộ dân còn lại nắm giữ 40-50% diện tích, tỷ lệ 75% hộ đồng thuận không còn phản ánh đúng ý chí cộng đồng. Ông đề xuất chỉ nên tính theo diện tích và nâng mức đồng thuận lên trên 85% để “đảm bảo công bằng”.

Ông Phạm Viết Thuận cũng nói ngưỡng 75% là thấp và cần nâng lên mức tối thiểu 80-85%. “Chỉ khi doanh nghiệp đã tự thỏa thuận được ít nhất 80% diện tích đất, việc nhà nước hỗ trợ phần còn lại mới thật sự hợp lý”, ông nhận xét.

Về mặt pháp lý, luật sư Phạm Anh Tuấn (Đoàn Luật sư TP HCM) cho rằng nên có quy định rõ thế nào là đồng thuận, cơ chế thương lượng ra sao và cách bảo vệ quyền lợi của nhóm chưa đồng ý thế nào. Chỉ khi các quy định rõ ràng, việc áp dụng ngưỡng 75% trong thu hồi đất mới minh bạch và tránh được việc tranh chấp, khiếu kiện.

Ông Tuấn cũng bày tỏ lo ngại trong bối cảnh Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất bỏ yếu tố thị trường trong định giá đất, nếu khung giá đất thấp hơn nhiều so với giá thị trường, việc cưỡng chế phần còn lại sẽ gây cảm giác bất công, “áp đặt số đông”, làm mất tính chính danh của dự án.

Đồng tình, đại diện một doanh nghiệp bất động sản tại Đồng Nai nói vướng mắc lớn nhất hiện nay không nằm ở tỷ lệ đồng thuận, mà ở khâu định giá. Người dân sẵn sàng giao đất khi được bồi thường hợp lý, không bị thiệt so với giá thị trường. Nếu không tạo niềm tin vào sự công bằng, thiểu số sẽ phản ứng quyết liệt khi bị ép giao đất. “Muốn thu hồi theo cơ chế này, trước hết phải có hệ thống định giá đáng tin cậy, phản ánh đúng giá trị thị trường”, ông nhấn mạnh.

Để hạn chế hệ quả tiêu cực, nhiều chuyên gia cho rằng cần bổ sung các điều kiện ràng buộc với chủ đầu tư; xây dựng hệ thống định giá đất minh bạch, do hội đồng độc lập thực hiện với sự tham gia của người dân và chuyên gia. Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng phải được công khai, có cơ chế giải trình và thời hạn khiếu nại rõ ràng. Cơ chế đồng thuận đa số chỉ hiệu quả khi đi kèm chốt chặn pháp lý bảo vệ nhóm yếu thế.

Các chuyên gia cũng gợi ý Việt Nam có thể tham khảo mô hình tại Thái Lan, Malaysia, Đức – nơi tỷ lệ đồng thuận gắn liền với các bước phản biện công khai, phân tích tác động xã hội, định giá đất do đơn vị độc lập thực hiện.

Tại Thái Lan, nếu dự án không đạt đồng thuận toàn diện, chính quyền vẫn có thể tiến hành thu hồi nhưng thường phải thương lượng thêm hoặc điều chỉnh dự án, không chỉ cưỡng chế theo ý chí nhà nước. Ở Đức, trưng dụng chỉ được thực hiện vì lợi ích công cộng, với bồi thường công bằng; người bị trưng dụng đất có quyền khởi kiện ra tòa để kiểm tra mức bồi thường và tính hợp lý của quyết định.

Theo đó, tỷ lệ đồng thuận được các chuyên gia cho là yếu tố cần thiết trong thu hồi đất, nhưng không nên chỉ nhìn vào con số. Quan trọng hơn là bảo đảm sự đồng thuận thực chất, dựa trên nguyên tắc minh bạch, công bằng và có cơ chế bảo vệ quyền lợi cho các bên. Nếu thiếu những yếu tố này, tỷ lệ phần trăm có thể không phản ánh đúng sự đồng thuận của cộng đồng.

Phương Uyên