Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất nhằm tháo gỡ vướng mắc khi triển khai Luật Đất đai.

Theo dự thảo Nghị định, khi hộ gia đình, cá nhân chuyển mục đích từ đất nông nghiệp sang đất ở trong hạn mức giao đất ở của địa phương, mức thu tiền sử dụng đất chỉ bằng 30% phần chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và giá đất nông nghiệp tại thời điểm được cơ quan có thẩm quyền cho phép chuyển mục đích.

Với phần diện tích vượt hạn mức nhưng không quá một lần hạn mức, người sử dụng đất phải nộp 50% chênh lệch. Trường hợp diện tích vượt trên một lần hạn mức, mức thu sẽ là 100% chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và đất nông nghiệp.

Chính sách ưu đãi này chỉ áp dụng một lần cho mỗi hộ gia đình, cá nhân trên một thửa đất. Các lần chuyển đổi mục đích sau sẽ phải nộp 100% chênh lệch theo quy định.

Theo Luật Đất đai 2024, tiền chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất ở được tính bằng phần chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất nông nghiệp. Điều đó đồng nghĩa người dân hiện phải nộp toàn bộ, tức 100% khoản chênh lệch này.

Thực tế, giá đất nông nghiệp thường rất thấp, trong khi bảng giá đất ở do nhiều địa phương công bố từ năm 2025 lại tăng mạnh. Vì vậy, không ít người dân gặp khó khăn, thậm chí không thể chuyển đổi mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất ở.

Bộ Tài chính nhận định đây là vấn đề cấp bách, tác động trực tiếp đến an sinh và nhu cầu nhà ở của người dân, nên cần có giải pháp tháo gỡ sớm, trước khi Luật Đất đai 2024 được điều chỉnh. 

Tại cuộc họp với các bộ, ngành và 17 địa phương về sửa các quy định liên quan tính tiền sử dụng đất, quỹ phát triển đất (Nghị định 103 và 104) hồi tháng 8, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu sửa quy định tiền sử dụng đất theo hướng công bằng, khoan sức cho dân, tránh gây khó khi sửa Luật Đất đai 2024.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà cho biết Luật Đất đai 2024 đã có bước cải cách mạnh mẽ, xuất phát từ thực tiễn và nhu cầu của người dân. Tuy nhiên, nếu các nghị định hướng dẫn không đủ rõ ràng, dễ hiểu, sẽ rất khó triển khai thống nhất tại địa phương. Ông đề nghị các bộ, ngành tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định phù hợp với đặc thù từng vùng.

Sự thay đổi của thị trường

Theo ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt – Giám đốc Bộ phận Nhà ở CBRE Việt Nam, thị trường bất động sản đang bước vào giai đoạn chuyển giao với những quy định mới, thay đổi hoàn toàn tư duy của người mua và nhà đầu tư.

Trước hết, việc Chính phủ tiến tới xây dựng bảng giá đất hằng năm, áp dụng làm cơ sở tính thuế và các nghĩa vụ tài chính về đất đai, được dự báo sẽ tác động mạnh đến cách thị trường xác định giá trị bất động sản. Thay đổi quan trọng này buộc nhà đầu tư phải đánh giá lại danh mục của mình một cách thận trọng hơn.

Câu chuyện thuế tài sản, dù Bộ Tài chính chưa áp dụng, vẫn là vấn đề khiến giới đầu tư đặc biệt quan tâm. Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy việc đánh thuế sở hữu bất động sản là xu hướng tất yếu nhằm kiểm soát đầu cơ và điều tiết thị trường. Vì vậy, khả năng Việt Nam triển khai sắc thuế này trong 3-5 năm tới được nhiều chuyên gia đánh giá là kịch bản hoàn toàn khả thi. Khi đó, tâm lý và chiến lược đầu tư chắc chắn sẽ có sự dịch chuyển đáng kể.

Song song đó, Chính phủ cũng đang siết chặt quản lý các dòng vốn đầu tư và cơ cấu sản phẩm trên thị trường. Những phân khúc từng được coi là “miền đất hứa” như đất nền phân lô đã bị siết chặt tại một số địa phương, cho thấy mức độ ảnh hưởng rất lớn của chính sách lên hành vi đầu tư của cá nhân. Kỳ vọng “nhân đôi tài sản” trong 6 tháng từ nguồn cung đất nền phân lô đã trở nên không thực tế.

Cùng quan điểm, TS Đinh Thế Hiển – Chuyên gia kinh tế – cho rằng việc Nhà nước đang có những điều chỉnh, kiểm soát lại và dòng vốn vào “lướt sóng” sẽ bị kiểm soát. Trong ngắn hạn, những dự án mở ra phục vụ nhu cầu các nhà đầu tư “đón sóng” sẽ gặp khó khăn. Ngược lại, những dự án tốt vẫn tiềm năng thu hút vốn.

‏‏Theo quan sát và phân tích thị trường bất động sản của chuyên gia trong suốt 30 năm qua, giai đoạn mang lại lợi nhuận cao nhất, thậm chí là siêu lợi nhuận, được hình thành dựa trên 3 yếu tố nền tảng là pháp lý, vĩ mô và hạ tầng.

Tuy nhiên, khi các yếu tố này đã gần đạt tới ngưỡng, bản chất của thị trường sẽ có sự chuyển đổi lớn, dần chuyển đổi theo mô hình của các nước phát triển: Trở thành một kênh đầu tư phát triển bền vững chứ không còn là kênh siêu lợi nhuận như trước đây.

“Khẩu vị” mới trong đầu tư

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt cho rằng trong bối cảnh mới, nhà đầu tư cần chuyển đổi tư duy từ đầu tư “lướt sóng” sang đầu tư giá trị. Theo đó, nhà đầu tư cần tìm kiếm sản phẩm tạo dòng tiền ổn định, ưu tiên các tài sản cho thuê. Dòng tiền hàng tháng từ việc cho thuê sẽ bù đắp chi phí vốn, đồng thời chờ hưởng lợi từ tăng giá vốn trong tương lai.

‏Phân khúc tiềm năng của tương lai cần kết hợp giữa thu nhập và khai thác cũng là quan điểm TS Đinh Thế Hiển nhấn mạnh. Về thu nhập, người mua để ở hoặc đầu tư sẽ ra quyết định dựa trên thu nhập thực tế của họ. Một căn nhà được xem là hợp lý khi việc chi trả (kể cả phần vốn vay) phải phù hợp với khả năng tài chính.

Về hiệu quả khai thác (cho thuê, vận hành), giá trị một bất động sản (dù là 5 tỷ đồng hay 50 tỷ đồng) sẽ được đánh giá thông qua tỷ suất sinh lời phải đạt khoảng 3-3,5%/năm trên tổng vốn đầu tư bỏ ra.

Không chỉ nhà đầu tư, hành vi và chiến lược của người mua bất động sản cũng đang thay đổi đáng kể trước những biến động về chính sách và xu hướng phát triển đô thị.

Theo đại diện CBRE Việt Nam, giá nhà tại Hà Nội và TPHCM trong năm qua đều tăng mạnh. Người mua ở thực lẫn nhà đầu tư đều đặt yếu tố giá lên hàng đầu, tiếp theo là xu hướng lựa chọn các dự án ở giai đoạn mở bán sớm để hưởng lợi thế về giá và phương thức thanh toán.

Người mua cũng chấp nhận đi xa hơn để sở hữu không gian sống tốt hơn, thay vì cố bám lấy khu vực trung tâm với giá quá cao. Câu hỏi “cách trung tâm bao nhiêu km” dần được thay bằng “mất bao lâu để di chuyển”. 

Người mua cũng chú trọng nhiều hơn đến chất lượng vận hành, tiện ích và tiêu chuẩn sống. Điều này thúc đẩy các chủ đầu tư tập trung vào mô hình đại đô thị – xu hướng đã định hình rõ rệt tại Hà Nội và đang lan xuống phía Nam. Những dự án quy mô hàng trăm đến hàng nghìn hecta, kết nối hạ tầng tốt, sẽ trở thành “điểm đến” chủ đạo của nguồn cung mới.

Cuối cùng, yếu tố pháp lý và uy tín chủ đầu tư trở thành ưu tiên hàng đầu. Những biến cố xảy ra trong 5 năm qua đã khiến nhà đầu tư thận trọng hơn, xem pháp lý đầy đủ như “lá chắn” bảo vệ an toàn vốn và khả năng thanh khoản.

Sáng 7/12, theo nguồn tin của phóng viên Dân trí, 28 lô đất liền kề và 20 lô biệt thự tại Dự án hạ tầng khu dân cư đô thị, thương mại và dịch vụ tổng hợp Đông Nam Kỳ Anh (giai đoạn 1) đã được Trung tâm Phát triển Quỹ đất tỉnh Hà Tĩnh phối hợp với các đơn vị tổ chức đấu giá thành công.

Theo đó, 28 lô đất liền kề, diện tích 135-150m2, giá khởi điểm từ 975 triệu đồng đến 1,4 tỷ đồng/lô. Phiên đấu giá thu hút gần 400 hồ sơ đăng ký với hơn 200 người tham gia, mức giá trả cho mỗi lô đất vượt cao so với giá khởi điểm, số bước giá lớn.

Kết quả, 2 lô đất được trả vượt tới 50 bước giá (mỗi bước giá 60 triệu đồng), diện tích lần lượt 147,5m2 (khởi điểm hơn 1,1 tỷ đồng) và 135,5m2 (khởi điểm hơn 1,3 tỷ đồng), trúng đấu giá hơn 4 tỷ đồng mỗi lô, vượt tổng giá trị khởi điểm hơn 6 tỷ đồng.

Ngoài ra, 7 lô đất được trả vượt 25-29 bước giá, 5 lô khác vượt 30-35 bước giá, 100% lô đất đấu giá thành công.

Tổng số tiền thu về sau phiên đấu giá ngoài sức mong đợi, đạt hơn 75 tỷ đồng, vượt 43,5 tỷ đồng so với tổng giá trị khởi điểm.

Hôm 4/12, 20 lô đất biệt thự thuộc dự án nêu trên có diện tích lớn 459-523m2 cũng được đấu giá thành công, dự kiến thu về hơn 82,3 tỷ đồng, vượt tổng giá trị khởi điểm hơn 10 tỷ đồng.

Vào tháng 6, báo Dân trí có bài Dự án khu đô thị trăm tỷ gần 10 năm chưa bán được một lô đất phản ánh về thực trạng dự án này.

Dự án hạ tầng khu dân cư đô thị, thương mại và dịch vụ tổng hợp phía Đông Nam Kỳ Anh, được UBND tỉnh Hà Tĩnh phê duyệt năm 2015 với tổng mức đầu tư gần 193 tỷ đồng. Trong đó, chi phí xây dựng hơn 114 tỷ đồng và giải phóng mặt bằng lên đến 46 tỷ đồng.

Để triển khai dự án với 88 lô đất, hơn 17ha đất tại các xã Kỳ Thư, Kỳ Văn, Kỳ Tân (huyện Kỳ Anh cũ, nay thuộc 2 xã Kỳ Khang và Kỳ Hoa) đã được thu hồi. Đến cuối năm 2017, các hạng mục hạ tầng cơ bản như mương thoát nước, nền đường, đường ống nước sạch, hệ thống điện đã hoàn thành.

Sau khi hạ tầng hoàn thiện, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã phê duyệt đấu giá quyền sử dụng 88 lô đất, diện tích 130-523m2, với giá khởi điểm từ 960 triệu đồng đến 3,94 tỷ đồng.

Tuy nhiên, qua 5 đợt tổ chức đấu giá, không một hồ sơ nào được nộp, khiến dự án nằm tại vị trí đắc địa ven quốc lộ 1A “đắp chiếu” suốt gần 10 năm mà không bán được lô đất nào.

Trong thời gian dài, hạ tầng khu đô thị được đầu tư đồng bộ nhưng vắng bóng dân cư, biến nơi đây thành khu đất bỏ hoang. Cây dại mọc um tùm, các cấu kiện bê tông phơi nắng mưa, xuống cấp. Khuôn viên dự án trở thành nơi chăn thả gia súc, gia cầm của người dân địa phương.

Theo nguồn tin, nguyên nhân chính khiến dự án suốt nhiều năm trước không đấu giá thành công là do “giá khởi điểm cao”. Quá trình đấu giá bị đình trệ do những thay đổi trong Luật Đất đai và việc chờ đợi Thông tư hướng dẫn mới.

Sau khi thành lập vào tháng 5 vừa qua, để giải quyết tồn đọng trên, Trung tâm Phát triển Quỹ đất tỉnh Hà Tĩnh (trực thuộc UBND tỉnh) đã phối hợp với chính quyền địa phương, các sở, ngành rà soát toàn bộ hồ sơ dự án, đánh giá lại hiện trạng để có giải pháp tháo gỡ “điểm nghẽn” và đưa khu đất trở lại sàn đấu giá.