Sau 5 năm lao động, tích lũy được 1 tỷ đồng, chị Hằng (36 tuổi) nhân viên văn phòng đang trọ tại TP Thủ Đức, dự kiến vay thêm tối đa 700 triệu đồng, mua căn hộ 52 m2 tại dự án sắp mở bán ở Bình Dương. Đầu năm, dự án này được giới thiệu giá khoảng 33 triệu đồng mỗi m2 (đã gồm VAT). Nhưng đến đầu tháng 6 khi dự án chính thức mở đặt chỗ, giá chưa thuế đã tăng lên 40 triệu đồng mỗi m2, đẩy tổng giá căn hộ lên hơn 2,1 tỷ đồng.

Với khoản chênh lên đến 400 triệu đồng một căn, gia đình chị Hằng không đủ khả năng vay thêm vì thu nhập hạn chế và ngại rủi ro lãi suất. “Chúng tôi đã tính toán rất kỹ, nhưng giá nhà cứ tăng liên tục, trong khi mức thu nhập gần như không đổi, khiến cơ hội mua nhà ngày càng xa vời”, chị Hằng nói.

Tương tự, anh Văn Nghị (41 tuổi, quận 12) đang tìm nhà tại khu vực rìa TP Thủ Đức. Dù vị trí bất tiện, di chuyển hơn 90 phút vào trung tâm, anh vẫn cân nhắc vì giá chào ban đầu khoảng 46 triệu đồng mỗi m2. Nhưng khi hỏi thực tế, giá các căn đều trên 55 triệu, chỉ vài căn vị trí xấu giữ mức 50 triệu đồng mỗi m2. “Giá nhà quá cao, nguồn tài chính eo hẹp, tôi không biết nên tiếp tục tìm căn vừa túi tiền hay dừng kế hoạch mua nhà lại”, anh nói.

Trường hợp anh Nguyễn Văn Tùng (39 tuổi), kỹ thuật viên điện lạnh, vào TP HCM từ 2014, sau hơn 10 năm thuê trọ vẫn chưa mua được nhà. Với thu nhập 18-22 triệu đồng mỗi tháng, anh dành dụm được 850 triệu đồng, dự tính vay thêm 700-800 triệu để tìm mua căn hộ nhỏ ở vùng ven TP HCM hoặc giáp Bình Dương.

Thế nhưng, sau gần một năm tìm kiếm, anh chưa tìm được căn phù hợp. Những dự án giá dưới 35 triệu đồng mỗi m2 đã hết hàng, còn lại đa phần báo giá 40-50 triệu đồng, đẩy tổng giá lên quá 2 tỷ đồng.

“Làm nghề tự do nên tôi khó vay ngân hàng. Do đó, tôi cứ chần chừ mãi và giá nhà lại tăng cao liên tục, vượt khỏi tầm với”, anh chia sẻ.

Theo Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), trong quý I, cả nước có khoảng 14.500 căn hộ chào bán mới, trong đó hơn 80% thuộc phân khúc cao cấp và hạng sang. Ngược lại, phân khúc bình dân, vốn đáp ứng nhu cầu ở thực, chỉ chiếm gần 13%, tương đương khoảng 2.000 căn, quá ít so với nhu cầu hàng triệu căn của người lao động.

Xu hướng này cũng được ghi nhận bởi các đơn vị nghiên cứu quốc tế. Báo cáo của Cushman & Wakefield cho thấy tại TP HCM, hơn 75% nguồn cung là căn hộ cao cấp, trong khi nhà giá rẻ gần như không xuất hiện. Giá sơ cấp trung bình tại thành phố đã vượt 120 triệu đồng mỗi m2, tăng 47% so với năm 2024.

Số liệu từ Batdongsan cũng chỉ ra, trong 5 năm qua, giá chung cư TP HCM tăng trung bình 46-60%, hiện đạt khoảng 60 triệu đồng mỗi m2. Các tỉnh phía Nam ghi nhận đà tăng mạnh, như Long An tăng 30%, Cần Thơ 46%, Bình Dương 12% trong năm qua. Khoảng 90% nguồn cung tại TP HCM có giá trên 55 triệu đồng mỗi m2, còn ở các tỉnh, khoảng 40% dao động 35-55 triệu đồng mỗi m2.

Trái với tốc độ tăng giá nhà, thu nhập người lao động tăng không tương xứng. Theo Tổng cục Thống kê, năm 2024, thu nhập bình quân đầu người mỗi tháng đạt 7,7 triệu đồng, thành thị là 9,3 triệu đồng, nông thôn 6,7 triệu đồng. Con số này chỉ tăng 8,6% so với năm trước, mức lương tối thiểu cũng chỉ tăng 6%.

Giá nhà tăng quá nhanh trong 2-3 năm gần đây đang trở thành rào cản lớn với người mua nhà. Theo báo cáo của Savills, Knight Frank và DKRA, thanh khoản căn hộ những tháng đầu năm giảm sâu, tỷ lệ hấp thụ chỉ đạt 15-16% trên tổng lượng hàng mở bán, dù nguồn cung không nhiều và cạnh tranh thấp.

Đánh giá về thực trạng chênh lệch giữa giá nhà và thu nhập, ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt, Giám đốc Bộ phận Tiếp thị nhà ở tại CBRE Việt Nam, cho rằng giá nhà đang bỏ xa thu nhập người dân. Thị trường hiện nay gần như không có nhiều sản phẩm phù hợp với người mua ở thực. Giá nhà tăng quá nhanh khiến không chỉ người có thu nhập trung bình mà cả nhóm thu nhập khá cũng khó tiếp cận. Điều này làm gia tăng rào cản sở hữu nhà, đặc biệt sau giai đoạn kinh tế suy giảm kéo dài.

Theo ông Kiệt, không thể đổ hoàn toàn trách nhiệm cho chủ đầu tư, bởi doanh nghiệp buộc phải đảm bảo lợi nhuận. Giá bán tăng không chỉ do định giá kỳ vọng, mà còn chi phí đầu vào đội lên như bảng giá đất mới, chi phí bồi thường, xây dựng, và lãi vay tích lũy từ giai đoạn thị trường trầm lắng 2020-2023.

Dù vậy, ông Kiệt thừa nhận một số dự án vẫn định giá cao hơn giá trị thực mà người mua có thể cảm nhận, chẳng hạn bán ngang hoặc cao hơn các dự án nổi bật trong khu vực, dù chưa tương xứng về vị trí, tiện ích hay chất lượng xây dựng.

Chuyên gia Lê Quốc Kiên bổ sung, thị trường đang lệch pha nghiêm trọng về cung – cầu. Các dự án mở bán trong 3-4 năm qua đều có giá từ 45 triệu đồng mỗi m2 trở lên; hiện nay, giao dịch thứ cấp phổ biến ở mức 55 triệu đồng mỗi m2. Một căn hộ nhỏ 50 m2 hiện tiệm cận 3 tỷ đồng, vượt xa khả năng chi trả của số đông người mua ở thực, vốn chỉ xoay quanh ngưỡng 2 tỷ đồng.

Người mua để ở ngày càng khó tiếp cận nhà khi thu nhập không theo kịp giá bất động sản. Trong khi đó, nhóm khách này lại có xu hướng tìm kiếm căn hộ mới để được hỗ trợ thanh toán trả góp. Tuy nhiên, giá sơ cấp tăng nhanh kéo theo mặt bằng giá thứ cấp biến động mạnh, khiến cơ hội an cư gần như khép lại với lao động thu nhập trung bình.

Theo các chuyên gia, để hạ nhiệt giá nhà và gia tăng cơ hội sở hữu cho người mua ở thực, cần có sự phối hợp đồng bộ từ Chính phủ, doanh nghiệp, ngân hàng. Trong đó, yếu tố then chốt là quỹ đất. Không chỉ dừng ở đất trống, quỹ đất phát triển nhà ở cần đi kèm hạ tầng hoàn chỉnh, từ giao thông, tiện ích, an ninh đến hệ thống an sinh xã hội… mới có thể hình thành các dự án nhà ở giá hợp lý một cách bền vững.

Thị trường hiện cũng ghi nhận những tín hiệu tích cực khi Chính phủ yêu cầu xây dựng Quỹ nhà ở quốc gia, khuyến khích doanh nghiệp lớn tham gia phát triển nhà ở phù hợp khả năng chi trả. Tuy vậy, để chính sách đi vào thực tế, các chuyên gia cho rằng cần có thêm cơ chế hỗ trợ cụ thể dành cho doanh nghiệp phát triển nhà giá thấp, tạo điều kiện để tăng nguồn cung và đưa giá nhà tiệm cận với thu nhập của người dân. Bên cạnh đó, cần có cơ chế phân phối minh bạch, đảm bảo sản phẩm đến đúng tay người có nhu cầu thật.

Phương Uyên

Cuối tháng 5, chuỗi nhà hàng của chị Phạm Thị Hải đã đóng cửa hai điểm thuê tại quận 3 và quận 11, sau thời gian dài hoạt động cầm chừng. Trong đó, mặt bằng rộng 230 m2 trên đường Cách Mạng Tháng Tám (quận 3) có giá thuê 190 triệu đồng mỗi tháng.

“Dù chủ nhà đồng ý giảm thêm giá thuê, tôi vẫn phải đóng cửa vì không thể gánh nổi khoản chi cố định quá lớn trong bối cảnh kinh doanh ế ẩm”, chị Hải nói và cho biết sẽ chuyển sang mặt bằng nhỏ hơn trên cùng tuyến đường thuộc quận 10.

Trên đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa (quận 3), một căn nhà phố từng được thương hiệu thời trang thuê gần hai năm, đã treo biển tìm khách mới từ tháng 4 đến nay. Cách đó không xa, đoạn gần chùa Vĩnh Nghiêm, có ba mặt bằng liền kề cũng rao cho thuê từ đầu năm, hiện chưa có người chốt.

Tình trạng tương tự diễn ra trên đường 3 Tháng 2 (quận 10), nơi nhiều căn nhà mặt tiền bị bỏ trống, phủ kín bảng cho thuê. Một số mặt bằng đã treo biển từ cuối năm 2023, đến nay chưa giao dịch được. Anh Kiên, môi giới phụ trách một căn nhà ba tầng trên tuyến đường này, cho biết có mặt bằng rộng gần 300 m2, từng được thuê với giá khoảng 180 triệu đồng mỗi tháng. Hiện chủ nhà giữ nguyên mức giá chào thuê nhưng sẵn sàng thương lượng giảm 15-20% nếu có khách chốt hợp đồng.

Trên đường Nguyễn Văn Trỗi (quận Phú Nhuận), một cửa hàng kinh doanh đồ gia dụng đã dừng hoạt động từ tháng 4. Mặt bằng rộng khoảng 120 m2, từng có giá thuê 90 triệu đồng mỗi tháng. Chủ nhà cũng chấp nhận giảm 10 triệu đồng để giữ khách, nhưng do doanh thu giảm sút và chi phí vận hành cao, đơn vị thuê quyết định không gia hạn hợp đồng.

Ghi nhận của VnExpress cho thấy nhiều tuyến đường trung tâm khác như Cách Mạng Tháng Tám, Điện Biên Phủ, Nguyễn Trãi, Phan Xích Long… cũng xuất hiện dày đặc biển hiệu “cho thuê”, dán kín số điện thoại trên kính và tường nhà.

Theo dữ liệu từ Batdongsan, giá thuê nhà phố tại TP HCM trong tháng 5 tiếp tục giảm 10%, nhà riêng giảm 19% so với đầu năm. Tương tự, thống kê từ nền tảng Nhà Tốt ghi nhận giá thuê nhà phố kinh doanh bán lẻ tại các quận nội thành trong tháng 1 giảm trung bình 10-18%. Mức giảm mạnh nhất tại quận 1 và Bình Thạnh, khoảng 20-32% so với cuối năm ngoái. Đến cuối tháng 3, giá chào thuê tiếp tục giảm thêm 4%, trong khi nhu cầu thuê vẫn duy trì trạng thái đi ngang từ đầu năm.

Báo cáo quý I của Savills Việt Nam cũng cho biết giá thuê trung bình hiện thấp hơn 10-20% so với trước đại dịch. Dù chủ nhà đã đưa ra nhiều ưu đãi như giữ nguyên giá lâu dài, giãn tiến độ thanh toán, giảm tiền cọc… tình trạng mặt bằng trống vẫn phổ biến, kể cả ở các vị trí đắc địa.

Lý giải nguyên nhân giá thuê giảm, mặt bằng nhà phố cho thuê vẫn ế ẩm, ông Nguyễn Ngọc Tuần, môi giới lâu năm trong phân khúc nhà phố trung tâm TP HCM, nhìn nhận nhóm khách có tiềm lực tài chính mạnh như ngân hàng, F&B, y tế, giáo dục – vốn là mục tiêu của các mặt bằng lớn – đang trong làn sóng cơ cấu lại hoạt động, nên họ tiết giảm nhu cầu thuê.

Còn ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, nói sự phát triển mạnh của thương mại điện tử đã làm thay đổi hành vi tiêu dùng. Người dân ít ra phố mua sắm, chuyển sang mua hàng trực tuyến, kéo theo nhu cầu thuê mặt bằng bán lẻ sụt giảm rõ rệt.

Ngoài nhóm ngành ăn uống cần không gian trải nghiệm, phần lớn mô hình kinh doanh đều gặp khó do chi phí mặt bằng cao, thường chiếm khoảng 30% doanh thu. Trong khi đó, sức mua yếu khiến nhiều cửa hàng không đủ khả năng duy trì hoạt động.

Song song đó, ông Tuấn cho rằng xu hướng tiêu dùng hiện đại cũng không còn ưu ái nhà phố. Người dân ngày càng ưa chuộng các trung tâm thương mại tích hợp như Vincom, Aeon Mall hay Crescent Mall – nơi tiện lợi hơn về hạ tầng và trải nghiệm mua sắm. Trong khi đó, nhà phố vốn nhỏ hẹp, thiếu chỗ đậu xe và khó cải tạo không gian, ngày càng lép vế dù đã hạ giá thuê.

Bà Cao Thị Thu Hương, quản lý cấp cao Savills Việt Nam, cũng nhìn nhận mô hình “tất cả trong một” tại trung tâm thương mại đang chiếm ưu thế nhờ giúp các thương hiệu tiếp cận khách hàng dễ hơn, đồng thời được phân bổ ngành hàng hợp lý. Số khác, họ tìm mặt bằng trong hẻm để tiết giảm chi phí.

“Trước đây, nhiều doanh nghiệp chấp nhận lỗ để quảng bá thương hiệu ở các mặt bằng trung tâm. Tuy nhiên, khi truyền thông đa phương tiện lên ngôi, việc thuê nhà phố đắt đỏ để nhận diện thương hiệu không còn là ưu tiên”, bà Hương đánh giá.

Thực tế, nhiều đơn vị kinh doanh nhỏ lẻ đã chuyển hướng sang thuê nhà trong hẻm, nhà riêng hoặc tầng trệt các chung cư để giảm chi phí, kết hợp mô hình “giao nhanh, tiêu dùng gần”.

Ngọc Anh, chủ một cửa hàng mỹ phẩm, chia sẻ rằng sau gần một năm thuê mặt bằng nhà phố trên đường 3 Tháng 2 với giá 45 triệu đồng mỗi tháng, chị đã chuyển về căn hộ tầng trệt trong một khu chung cư gần đó. “Khách hàng cũ vẫn tìm đến, mà chi phí thuê giảm một nửa”, chị nói.

Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng nhà phố cho thuê chưa hẳn đã “hết thời”. Với sức mua lớn tại TP HCM, tiềm năng bán lẻ vẫn còn, nhưng chủ nhà cần định giá hợp lý, linh hoạt và cùng đồng hành với khách thuê để vượt qua giai đoạn khó khăn.

Phương Uyên

Đầu năm ngoái, thấy thị trường tăng nhiệt, anh Phạm Hải xuống tiền đầu tư một căn chung cư ba phòng ngủ tại dự án mặt đường Phạm Hùng, quận Nam Từ Liêm. Căn này rộng 90 m2, giá 7,5 tỷ đồng, trong đó 60% vay ngân hàng. Sau 8 tháng, cùng đà tăng nhiệt của thị trường, tài sản của anh đã tăng giá lên gần 9 tỷ đồng. Nhà đầu tư này cho biết thời điểm đó, nhiều người đã khuyên anh bán chốt lời nhưng anh vẫn chờ được giá cao hơn.

Đầu năm nay, sốt ruột khi thấy căn nhà đã chững giá, anh Hải tăng giá thuê thêm 10% để bù đắp khoản lãi vay ngân hàng. Giá thuê cao khiến căn nhà của anh kén khách hơn. Rao bán 9,5 tỷ đồng nhưng ba tháng nay, anh chưa tìm được người mua. Nhà đầu tư này quyết định giảm còn 9 tỷ, bằng giá của quý III năm ngoái.

“Một số căn cùng diện tích vẫn rao 9,5 tỷ đồng nhưng cần tiền gấp nên tôi đại hạ giá mà vẫn chưa bán được”, anh cho hay.

Trường hợp như anh Hải không hiếm gặp. Đầu tư hai căn chung cư cao cấp tại phân khu hai tòa ở huyện Đông Anh, chị Nhung cho biết muốn “lướt sóng” nhân lúc thị trường đang thiếu dự án mới, thanh khoản cao. Thời điểm dự án ra hàng cuối năm ngoái, giá bán đã nhỉnh 100 triệu đồng một m2, tương đương hơn 8 tỷ đồng một căn 74 m2.

Chị tính sau khi booking (đặt quyền mua) thành công sẽ sang tay sớm nhưng gần đến thời điểm ký hợp đồng, hai căn vẫn chưa thanh khoản được. Hiện nhà đầu tư này đã vào tiền 20%.

Môi giới từng tư vấn chị “mua vào là chắc thắng” cho biết thời điểm này nguồn cung mới liên tục ra mắt, nếu không giảm 100-200 triệu đồng một căn, chị sẽ khó sang nhượng. Dù vậy, chị nói, nhiều nhà đầu tư khác cũng bị ép giá 50-200 triệu đồng, bao phí chuyển nhượng mà chưa bán được. “Tôi đang tính giảm mạnh hơn 250-300 triệu để nhanh thoát hàng”, chị cho hay.

Hoàng Sơn, một môi giới chuyên phân khúc căn hộ tại phía Đông (gồm quận Long Biên, huyện Gia Lâm), cho hay ba tháng qua, liên tục có khách nhờ ký gửi căn hộ trong các phân khu mới ở đại đô thị. Trong khi năm ngoái, nhiều khách hàng phải “giành giật” để có được suất mua nhà.

Tại phân khu ba tòa cao 26 tầng, Sơn cho hay nhiều chủ nhà chấp nhận giảm 100-200 triệu đồng so với hợp đồng mua bán. Đơn cử một căn hai phòng ngủ rộng 64 m2 được giảm 180 triệu đồng, còn khoảng 4,4 tỷ đồng, thanh toán theo tiến độ.

Cách đó 3 km, tại dự án của chủ đầu tư nước ngoài có hơn 2.000 căn, ngay cả dòng sản phẩm diện tích nhỏ từng “cháy hàng” khi booking, hiện đều được rao giảm 100-200 triệu đồng. Với những căn diện tích lớn hơn hay dòng duplex, một số chủ nhà chấp nhận “cắt lỗ” hơn 200 triệu để có giao dịch.

Dữ liệu của kênh Batdongsan cho thấy thị trường chung cư Hà Nội bắt đầu chững giá từ cuối 2024. Giá chào bán và lượng giao dịch tại nhiều dự án có chiều hướng đi xuống so với cùng kỳ. Mức giảm 2-5% so với lúc đỉnh đầu năm ngoái tập trung ở những dự án như Ha Do Park View, Trung Yên Plaza (Cầu Giấy), Masteri West Heights (Nam Từ Liêm), CT4 Yên Nghĩa (Hà Đông)…

Lý giải diễn biến trên, ông Nguyễn Quốc Anh, Phó tổng giám đốc kênh Batdongsan, cho hay mức giảm nửa tỷ đồng xuất hiện cục bộ ở một căn mà chủ gặp áp lực tài chính, cần bán gấp. Điểm chung là những căn này có diện tích lớn, tổng tiền lên đến 8-12 tỷ đồng một căn nên khó hấp thụ.

Ông nói, so với đà tăng 40-50% của năm ngoái, mức giảm này bản chất là “người bán giảm kỳ vọng lợi nhuận”. Khi thị trường đi xuống, tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ) không còn, chủ nhà và môi giới có thể dùng chiêu “giảm giá” hay “cắt lỗ” để thu hút người mua. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng phần lớn người mua hiện nay đều giữ tâm lý cẩn trọng và muốn chờ giá giảm thêm.

Tuy nhiên, trường hợp thực sự “cắt lỗ” cũng diễn ra tại nhiều dự án, phân khu mới từng là điểm nóng tăng giá như phía Tây, phía Đông và Nam. Ông Phạm Đức Toản, Tổng giám đốc EZ Property, cho hay người mua những dự án này phần lớn để đầu cơ, “lướt sóng” kiếm lời. Họ mới vào tiền khoảng 15-20% nhưng không có dày vốn để thanh toán theo tiến độ nên phải ồ ạt sang nhượng.

Cùng với đó, nguồn cung chung cư mới liên tục bổ sung càng khiến áp lực đẩy hàng mạnh hơn. Theo hãng tư vấn dịch vụ bất động sản Savills, năm nay thành phố có thêm 25.200 căn hộ được mở bán và tăng lên khoảng 70.000 căn từ 2026.

Tương tự, CBRE dự báo nguồn cung thị trường Hà Nội có khoảng 31.000 căn hộ mới trong năm nay, chủ yếu ở các vùng ven như Đan Phượng, Long Biên, Đông Anh… Với phân khúc nhà thấp tầng, hãng này ước tính Thủ đô đón thêm trên 7.000 sản phẩm trong hai năm tới.

“Nguồn cung mới hết khan hiếm và tâm lý người mua ổn định trở lại khiến chung cư khó hút dòng tiền đầu tư mạnh như năm ngoái”, ông Toản cho hay.

Ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó chủ tịch Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), nhìn nhận việc dùng đòn bẩy tài chính để “ôm” bất động sản chờ tăng giá khiến nhà đầu tư gặp rủi ro lớn. Bởi tâm lý sang tay nhanh, người mua sau tăng thêm một vài giá so với chủ sở hữu trước, khiến mức chênh lệch trên thị trường chung cư lên đến 50-100% .

“Đến khi áp lực nợ ngân hàng quá lớn, nhà đầu tư sẽ buộc phải bán tháo do đặt kỳ vọng tăng giá quá cao”, Phó chủ tịch VNBA cho hay.

Ngọc Diễm