Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về một số cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật và chỉ tiêu pháp lệnh đột phá phát triển nhà ở xã hội.

Bộ này đề xuất tiêu chí ưu tiên giao chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội có năng lực tài chính, kinh nghiệm đã triển khai các dự án nhà ở; cam kết và trách nhiệm với xã hội.

Trong đó, doanh nghiệp có cam kết tiến độ hoàn thành dự án nhanh nhất và không vượt quá 3 năm kể từ ngày được nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở xã hội.

Về tiêu chí năng lực tài chính, kinh nghiệm triển khai, doanh nghiệp phải có đủ năng lực, kinh nghiệm, có cam kết tiến độ hoàn thành dự án nhanh nhất theo quy định nêu trên, có cam kết bảo hành chất lượng về nhà ở và giá thành hợp lý.

Tại dự thảo, Bộ cũng nêu 5 cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc phát triển nhà ở xã hội.

Trong đó, nếu nhà đầu tư đề xuất dự án tại khu đất chưa phù hợp với quy hoạch hoặc chưa có trong chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở, Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xem xét, trình UBND cấp tỉnh quyết định chỉ tiêu về sử dụng đất, cũng như các yêu cầu khác. Từ đó, UBND tỉnh sẽ quyết định chấp thuận chủ trương, đồng thời giao chủ đầu tư.

Trường hợp chủ đầu tư dành tối đa 20% diện tích trong dự án nhà xã hội để làm nhà thương mại thì phải nộp tiền sử dụng theo bảng giá đất. Trường hợp không xây dựng công trình dịch vụ, thương mại, nhà ở thương mại, chủ đầu tư có thể được dùng tối đa 20% diện tích sàn tại dự án nhà ở xã hội cho mục đích trên (không gồm diện tích cho nhu cầu sinh hoạt chung của cư dân).

Bộ cũng đề xuất bổ sung đối tượng được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội mà không phải đáp ứng điều kiện về nhà ở và điều kiện về thu nhập là cá nhân, hộ gia đình bị thu hồi đất hoặc thỏa thuận chuyển nhượng cho chủ đầu tư làm nhà ở xã hội.

Cụ thể, Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về một số cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật và chỉ tiêu pháp lệnh đột phá phát triển nhà ở xã hội.

Tại văn bản này, Bộ đề xuất người được bố trí tái định cư theo hình thức mua, thuê mua nhà ở xã hội; hộ gia đình, cá nhân thuộc đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất hoặc thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho dự án nhà ở xã hội thì được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Cá nhân, hộ gia đình thuộc diện này cũng không phải đáp ứng điều kiện về nhà ở và điều kiện về thu nhập, trừ trường hợp đã được mua, thuê mua nhà ở xã hội theo quy định.

Theo lý giải từ Bộ, pháp luật về đất đai đã có quy định về bồi thường nhà ở khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất ở. Tuy nhiên, trên thực tế, cơ chế này hầu như chưa được áp dụng rộng rãi do địa phương không có sẵn quỹ nhà để bố trí, chưa có hướng dẫn cụ thể về quy trình, tiêu chí, định giá nhà bồi thường.

Trong khi đó, tâm lý người dân muốn nhận tiền hơn là nhận nhà, còn chủ đầu tư ngại bố trí quỹ nhà vì ảnh hưởng đến cơ cấu sản phẩm.

Những bất cập này khiến tiến độ thu hồi đất và giải phóng mặt bằng tại nhiều địa phương bị kéo dài, đặc biệt với các dự án nhà ở xã hội và khu đô thị mới. Người dân chậm được bố trí chỗ ở ổn định, phát sinh khiếu nại; doanh nghiệp không có mặt bằng sạch để triển khai dự án, làm chậm mục tiêu phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội…

Pháp luật về nhà ở cũng có quy định hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất mà chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở, đất ở, nếu đáp ứng điều kiện chưa có nhà, hoặc diện tích nhà ở bình quân đầu người dưới mức tối thiểu thì được mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Để tạo cơ chế khuyến khích người dân nhanh chóng bàn giao đất cho Nhà nước khi thu hồi làm nhà ở xã hội, giúp sớm có quỹ đất sạch, Bộ cho rằng cần có cơ chế ưu đãi, cho phép người dân, hộ gia đình bị thu hồi đất được ưu tiên mua nhà ở xã hội tại dự án đó mà không cần đáp ứng điều kiện về nhà ở, điều kiện về thu nhập cũng như không phải thực hiện bốc thăm.

Theo quy định hiện hành của Luật Nhà ở 2023, 12 đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội gồm:

Người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ thuộc trường hợp được hỗ trợ cải thiện nhà ở theo quy định của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng.

Hộ gia đình nghèo, cận nghèo tại khu vực nông thôn.

Hộ gia đình nghèo, cận nghèo tại khu vực nông thôn thuộc vùng thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai, biến đổi khí hậu.

Hộ gia đình nghèo, cận nghèo tại khu vực đô thị.

Người thu nhập thấp tại khu vực đô thị.

Công nhân, người lao động đang làm việc tại doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong và ngoài khu công nghiệp.

Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, công nhân công an, công chức, công nhân và viên chức quốc phòng đang phục vụ tại ngũ; người làm công tác cơ yếu, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu hưởng lương từ ngân sách Nhà nước đang công tác.

Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức.

Đối tượng đã trả lại nhà ở công vụ theo quy định tại khoản 4 Điều 125 của Luật này, trừ trường hợp bị thu hồi nhà ở công vụ do vi phạm quy định của Luật này.

Hộ gia đình, cá nhân thuộc trường hợp bị thu hồi đất và phải giải tỏa, phá dỡ nhà ở theo quy định của pháp luật mà chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở, đất ở.

Học sinh, sinh viên đại học, học viện, trường đại học, cao đẳng, dạy nghề, trường chuyên biệt theo quy định của pháp luật; học sinh trường dân tộc nội trú công lập.

Doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong khu công nghiệp.

Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM vừa có văn bản gửi UBND TPHCM về việc xây dựng bảng giá đất lần đầu áp dụng từ ngày 1/1/2026 theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Sở này đề nghị 168 xã, phường, đặc khu, thuế thành phố và các thuế cơ sở, Văn phòng đăng ký đất đai thành phố, các chi nhánh cùng các cơ quan liên quan khẩn trương cung cấp dữ liệu giá đất các tuyến đường, tuyến đường dự kiến, gửi trước ngày 5/11.

Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố sẽ tổng hợp, tính toán, đề xuất bảng giá đất áp dụng từ ngày 1/1/2026.

Dự kiến, Sở sẽ đề xuất bảng giá đất lần đầu và gửi Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố; đồng thời đăng tải dự thảo bảng giá đất lên Cổng thông tin thành phố để lấy ý kiến rộng rãi cơ quan, tổ chức và nhân dân thành phố.

Sau đó, Sở sẽ tổng hợp gửi Hội đồng thẩm định bảng giá đất có ý kiến và gửi Sở Tư pháp thẩm định văn bản quy phạm pháp luật; tổng hợp, báo cáo UBND TP kèm dự thảo bảng giá đất, để UBND TP trình HĐND TP xem xét, phê duyệt.

Hồi đầu tháng 9, TPHCM cũng đã ra thông báo triển khai lấy khoảng 27.000 phiếu điều tra trên hơn 7.500 tuyến đường, đoạn đường, thực hiện từ tháng 8 đến cuối năm nay để xây dựng bảng giá đất lần đầu.

TPHCM đang áp dụng bảng giá đất 168 xã, phường, đặc khu theo quy định tại bảng giá đất 3 địa phương trước sáp nhập, gồm TPHCM, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu. Thời gian áp dụng là từ ngày 1/7 năm nay đến khi các quyết định bị bãi bỏ, thay thế hoặc các cấp thẩm quyền có ý kiến khác.