Kỳ vọng minh bạch, hạn chế “thổi giá”

Trong dự thảo mới đây của Bộ Xây dựng trình Chính phủ, Trung tâm giao dịch bất động sản được đề xuất thành lập nhằm công khai và minh bạch hóa các giao dịch trên thị trường. Đầu mối này sẽ sử dụng dữ liệu do Nhà nước quản lý, bảo đảm mọi hoạt động mua bán, chuyển nhượng, cho thuê mua bất động sản đều được giám sát và xác thực.

Theo dự thảo, việc thành lập, tổ chức và vận hành trung tâm sẽ do Chính phủ quy định chi tiết, đồng bộ với quá trình chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai và bất động sản. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống minh bạch, thống nhất, hạn chế tình trạng đầu cơ, “thổi giá”, đồng thời tạo niềm tin cho nhà đầu tư và người dân khi tham gia thị trường.

Theo kế hoạch, mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất sẽ được triển khai thí điểm trong giai đoạn 2026-2027, trên phạm vi toàn quốc. Các loại bất động sản được đưa vào giao dịch tại trung tâm bao gồm nhà ở có sẵn, nhà ở hình thành trong tương lai, quyền sử dụng đất đã có hạ tầng kỹ thuật trong dự án, cũng như quyền sử dụng đất ở được mã hóa, định danh.

Việc thí điểm thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản được nhiều người đặt kỳ vọng. Bởi thời gian qua, các hoạt động giao dịch bất động sản đang thực hiện trên tinh thần hoạt động qua sàn của doanh nghiệp quản lý, chủ yếu các hoạt động giới thiệu của các bất động sản, cũng như thực hiện một số giao dịch sơ cấp.

TS Phạm Thế Anh – Trưởng Khoa Kinh tế học, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân – cho rằng việc thành lập sàn này có ý nghĩa tích cực trong việc minh bạch hóa thông tin thị trường, giúp làm giảm tình trạng “giá ảo” và “giao dịch ảo” hiện nay.

Nếu vận hành hiệu quả, trung tâm này có thể giúp kiểm soát giá giao dịch thực tế, hạn chế tình trạng “thổi giá ảo” cũng như kê khai thấp giá để trốn thuế, đồng thời tạo cơ sở dữ liệu thống nhất phục vụ hoạch định chính sách.

Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) nêu, nếu Trung tâm được thành lập và đi vào hoạt động, đảm bảo đúng các tiêu chí đề ra, chắc chắn sẽ mang đến một cuộc cách mạng cho ngành bất động sản Việt Nam.

Theo đó, trước khi bất động sản được đưa vào giao dịch, tất cả dữ liệu liên quan sẽ được tích hợp và định danh tại Trung tâm. Điều này đảm bảo tính pháp lý minh bạch, giúp người dân giao dịch thuận tiện hơn, đồng thời Nhà nước kiểm soát được toàn bộ biến động trên thị trường bất động sản, từ giá cả, lịch sử giao dịch đến các yếu tố pháp lý.

Hiện tại, các thủ tục liên quan đến giao dịch bất động sản còn rườm rà, mất nhiều thời gian và chi phí. Người dân phải thực hiện nhiều bước như công chứng, nộp thuế, đăng ký biến động… với thời gian trung bình 45-60 ngày. Khi Trung tâm giao dịch được triển khai, các thủ tục này sẽ được thực hiện nhanh chóng, chỉ trong 1-3 ngày, thậm chí tính bằng giờ, giúp giảm thiểu thời gian và chi phí.

Cũng theo đơn vị trên, Trung tâm này không thay thế chức năng của các cơ quan khác mà chỉ đóng vai trò kết nối, xử lý dữ liệu trên nền tảng số. Mô hình này đã được triển khai thành công ở nhiều quốc gia phát triển.

Đặc biệt, trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh tiến trình chuyển đổi số, định hướng này không chỉ phù hợp với xu thế phát triển mà còn là điều kiện tất yếu, mang tính bắt buộc để nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành và tính minh bạch của thị trường.

Cần hoàn thiện pháp lý và hạ tầng thông tin

Tại hội thảo gần đây, ông Nguyễn Văn Đính – Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam – đề xuất nhiều giải pháp trọng điểm phát triển thị trường lành mạnh, trong đó có khẩn trương hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về bất động sản. Bởi đây là một trong những nguyên nhân khiến công tác điều tiết thị trường hiện nay còn kém hiệu quả.

Theo ông, cần triển khai các Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý để tăng tính minh bạch và niềm tin trong các hoạt động giao dịch.

Đồng thuận với việc hình thành sàn giao dịch bất động sản, hướng tới xây dựng thị trường minh bạch, hiệu quả nhưng ông Nguyễn Khánh Duy – Giám đốc bộ phận kinh doanh căn hộ Savills – e ngại khi thực hiện sẽ gặp một số thách thức.

Thách thức nằm ở sự đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, việc liên thông dữ liệu, chuẩn hóa quy trình đòi hỏi sự phối hợp từ nhiều bên. Hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực cũng là yếu tố đáng lưu ý, để có thể vận hành, giám sát và quản lý thông tin chặt chẽ.

Để giải quyết bài toán, ông Duy đề xuất cần hoàn thiện hành lang pháp lý cho giao dịch điện tử, công nhận giá trị pháp lý của hợp đồng, chữ ký số và chứng nhận điện tử, đảm bảo quy trình giao dịch trực tuyến có tính ràng buộc như giao dịch truyền thống. Để làm được, cơ sở dữ liệu quốc gia kết nối thông tin đất đai, nhà ở, thuế, dân cư và ngân hàng cũng phải được chuẩn hóa và liên thông.

Cuối cùng, mô hình hợp tác công – tư cần được phát huy triệt để, Nhà nước giữ vai trò hoạch định, còn doanh nghiệp cung cấp công nghệ, nền tảng vận hành và các dịch vụ hỗ trợ như định giá, tài chính, bảo hiểm, tư vấn pháp lý.

Thị trường bất động sản chuyển sang giai đoạn mới

Chiều 8/1, diễn đàn Triển vọng thị trường bất động sản năm 2026 – Động lực cho chu kỳ tăng trưởng mới được tổ chức tại TPHCM.

Tại sự kiện, TS Nguyễn Văn Đính, Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, cho rằng thị trường đang bước vào chu kỳ phát triển mới, bao gồm cả cơ hội lẫn thách thức.

Trong đó, nhiều tín hiệu tích cực của thị trường đã được mở ra, như nguồn cung tăng mạnh khi hàng loạt dự án được tháo gỡ pháp lý; thanh khoản phục hồi; giá bất động sản có xu hướng tăng mạnh đầu năm nhưng đã chững lại vào giữa năm và đang được kiểm soát tốt hơn nhờ sự điều tiết của Nhà nước.

Cũng theo chuyên gia, các “cơn sóng” đầu cơ ngắn hạn bị đứt gãy sau khi sáp nhập tỉnh thành, tốc độ tăng giá phi mã được chặn lại, thay vào đó là xu hướng phát triển ổn định và dài hạn hơn. Tuy vậy, thách thức vẫn hiện hữu, từ cơ cấu nguồn cung thiên về phân khúc giá cao, áp lực chi phí đầu vào, đến sự phụ thuộc lớn vào tín dụng.

Về tổng thể, ông Đính cho rằng thị trường sẽ không còn chỗ cho đầu tư ăn xổi. Giai đoạn tới đòi hỏi các chủ thể phải chuyên nghiệp hơn, minh bạch hơn và tuân thủ nghiêm kỷ cương thị trường trong một hệ sinh thái được quản trị bằng dữ liệu và công nghệ số.

Cùng với đó, TS Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, cho rằng thị trường bất động sản Việt Nam, đặc biệt là khu vực phía Nam, đang đứng trước yêu cầu tái cấu trúc toàn diện. Sự tái cấu trúc này diễn ra đồng bộ trên tất cả các khía cạnh, từ chủ thể tham gia thị trường, cơ cấu sản phẩm, giá cả, dịch vụ hỗ trợ đến thể chế và phương thức quản lý Nhà nước.

Sản phẩm bất động sản sẽ ngày càng hướng mạnh hơn vào nhu cầu thực, chú trọng chất lượng, tiện ích, công năng và yếu tố thông minh. Thị trường sẽ dần chuyển từ các dự án nhỏ lẻ sang các đại dự án, siêu đô thị quy mô lớn, gắn với hệ thống hạ tầng đồng bộ, giao thông công cộng và không gian sống hiện đại.

Những dự án này đòi hỏi các chủ đầu tư có năng lực tài chính, quản trị, trách nhiệm xã hội và tầm nhìn dài hạn. Quá trình này cũng kéo theo sự sàng lọc mạnh mẽ các chủ đầu tư, loại bỏ những dự án kém chất lượng, thiếu minh bạch, qua đó nâng cao chất lượng chung của thị trường.

Quyết tâm từ Bộ Xây dựng

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh nhận định thị trường bất động sản Việt Nam đang đứng trước cơ hội bước vào giai đoạn phát triển ổn định, bền vững hơn nhờ hoàn thiện thể chế và tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý. Tuy nhiên, thị trường vẫn đối mặt nhiều tồn tại, hạn chế cần được khắc phục.

Trước hết là dư thừa nguồn cung sản phẩm bất động sản, nhà ở phân khúc cao cấp và phân khúc trung cấp, thiếu sản phẩm bất động sản là nhà ở giá phù hợp với khả năng chi trả của đa số người dân, đặc biệt thiếu nhà ở cho công nhân khu công nghiệp, nhà ở xã hội, nhà ở cho người thu nhập thấp.

Ngoài ra, giá bất động sản còn cao so với thu nhập của số đông người dân và vượt quá khả năng chi trả của người dân. Việc cập nhật thông tin lên hệ thống thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản của các địa phương, doanh nghiệp còn chậm…

Để tạo động lực cho chu kỳ tăng trưởng mới, Bộ Xây dựng xác định các giải pháp trọng tâm gồm tiếp tục hoàn thiện thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số; thúc đẩy phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp, nhà cho thuê, thuê mua; đẩy mạnh nhà ở xã hội theo mục tiêu xây dựng ít nhất 1 triệu căn giai đoạn 2021-2030, đồng thời sớm thành lập Quỹ nhà ở quốc gia.

Đồng thời, tháo gỡ vướng mắc các dự án để khơi thông nguồn lực; tăng cường theo dõi, điều tiết thị trường, thanh tra, kiểm soát tín dụng và trái phiếu bất động sản; hoàn thiện hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản.

Theo Nghị định 357 của Chính phủ, từ ngày 1/3, mỗi căn nhà, căn hộ chung cư và sản phẩm bất động sản sẽ được gắn một mã định danh điện tử riêng.

Mã là chuỗi ký tự số và chữ, tối đa 40 ký tự. Cấu trúc của mã định danh điện tử cho các sản phẩm bất động sản bao gồm các trường thông tin: mã thông tin dự án, công trình; mã định danh địa điểm (nếu có); dãy ký tự tự nhiên.

Bước đi nhằm minh bạch hóa thị trường

Trao đổi với phóng viên báo Dân trí, ông Nguyễn Anh Quê – Chủ tịch G6 Group, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Bất động sản Việt Nam – cho rằng về bản chất, bất động sản không phải đến bây giờ mới được định danh. Trước đây, mỗi thửa đất đã có số tờ, số thửa; mỗi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đều có số sổ riêng và các thông tin này không trùng nhau.

Việc gắn mã định danh điện tử theo nghị định mới không tạo ra một khái niệm hoàn toàn mới, mà là thống nhất cách định danh trên phạm vi cả nước và đưa dữ liệu lên môi trường số.

Đồng quan điểm, GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, chỉ ra khi dữ liệu được số hóa và liên thông ở quy mô quốc gia, các hoạt động như tra cứu thông tin, thống kê, chuyển nhượng hay thực hiện các nghiệp vụ liên quan đến bất động sản sẽ trở nên thuận lợi và minh bạch hơn.

Trước khi có nghị định mới, hạn chế lớn nhất không nằm ở việc có hay không có định danh, mà ở phạm vi quản lý dữ liệu. Việc quản lý chủ yếu dừng ở cấp huyện, sau đó mở rộng lên cấp tỉnh khi có liên thông nội bộ, nhưng chưa cho phép quản lý tài sản nhà ở và đất đai ở quy mô quốc gia. Điều này khiến công tác thống kê, tổng hợp dữ liệu phải đi qua nhiều tầng nấc, mất thời gian và thiếu tính đồng bộ.

Về tác động, GS Võ cho rằng việc gắn mã định danh điện tử là cơ sở quan trọng để minh bạch hóa thị trường. Đây là điều kiện tiên quyết để bất động sản phát triển bền vững.

Phân tích kỹ hơn, ông Nguyễn Anh Quê nhấn mạnh một trong những nguyên nhân khiến thị trường vận hành thiếu lành mạnh là thiếu minh bạch thông tin và lịch sử giao dịch.

“Khi mỗi bất động sản được gắn mã định danh, tài sản đó sẽ có số hiệu riêng, gắn với chủ sở hữu cụ thể. Quan trọng hơn, toàn bộ lịch sử giao dịch, từ mua bán, chuyển nhượng đến cho tặng đều được ghi nhận xuyên suốt theo mã định danh”, vị ông Quê nói.

Mua, bán, cho ai đều biết

Theo ông Nguyễn Anh Quê, khi bất động sản được định danh đầy đủ, việc chuyển nhượng cho con cái, cho tặng hay mua bán qua nhiều lần đều để lại dấu vết dữ liệu rõ ràng, qua đó hạn chế các giao dịch mập mờ, giao dịch ngầm hoặc khai báo không đầy đủ.

Để làm được việc này, cơ sở dữ liệu bất động sản không thể tồn tại độc lập, mà cần được kết nối với các cơ sở dữ liệu khác như thuế, ngân hàng và công chứng. Khi đó, việc quản lý không chỉ dừng lại ở “ai sở hữu tài sản gì”, mà còn tiến tới làm rõ nguồn tiền hình thành bất động sản, hạn chế tình trạng đầu cơ hoặc đứng tên hộ.

GS Đặng Hùng Võ nhìn nhận việc định danh bất động sản là xu hướng mà nhiều quốc gia đã áp dụng từ lâu. Ở các thị trường phát triển, minh bạch bất động sản không chỉ là thông tin về thửa đất hay vị trí, mà còn bao gồm toàn bộ lịch sử chuyển nhượng và dòng tiền liên quan đến tài sản. Việt Nam, theo ông, đang từng bước tiến tới mô hình quản lý này.

Dẫu vậy, cả 2 vị chuyên gia đều cho rằng người dân chỉ thực sự hưởng lợi khi việc gắn mã định danh điện tử đi kèm cải cách thủ tục hành chính thực chất. Theo ông Quê, nếu chỉ dừng lại ở việc gắn mã, trong khi các giao dịch như chuyển nhượng, thừa kế, chỉnh lý biến động vẫn phải nộp hồ sơ giấy và chờ đợi theo quy trình cũ, thì người dân sẽ khó cảm nhận được lợi ích rõ ràng.

GS Đặng Hùng Võ thì nhấn mạnh sự cần thiết của cải cách đồng bộ các quy định pháp luật liên quan, từ đất đai, công chứng đến căn cước. Nếu dữ liệu đã điện tử hóa nhưng các luật vẫn yêu cầu xuất trình giấy tờ bản cứng, cải cách sẽ không triệt để, thậm chí tạo thêm chồng chéo.

Về dài hạn, mã định danh điện tử sẽ giúp thị trường bất động sản vận hành mạch lạc hơn. Mọi giao dịch đều có thể truy xuất rõ ràng: ai bán cho ai, giao dịch vào thời điểm nào, và trong những bước tiếp theo, thậm chí phải giải trình nguồn tiền mua bất động sản. Khi đó, thị trường sẽ tiến gần hơn tới trạng thái minh bạch, lành mạnh và bền vững.

Thị trường bất động sản xã Nghi Phong cũ, nay là phường Vinh Lộc, Nghệ An “bùng nổ” sau khi thông tin Trung tâm hành chính tỉnh này được quy hoạch trên trục đại lộ Vinh – Cửa Lò. 

Trong khi giá đất tại các phường cũ như Đông Vĩnh, Quán Bàu, Hưng Đông dao động quanh mức 30-40 triệu đồng/m2, thì một số lô mặt đường 72m ở Nghi Phong được rao bán với giá 70-80 triệu đồng/m2. Ngay cả đất trong ngõ cũng tăng từ 10-12 triệu đồng/m2 lên 17-25 triệu đồng/m2 chỉ sau một năm.

Anh Trường Văn Ngọc (trú xã Hưng Nguyên) cho biết mua lô đất tại xóm 5 Nghi Phong với giá 12 triệu đồng/m2 vào tháng 11/2024. Đến tháng 11/2025, nhiều môi giới liên tục hỏi mua lại 25-26 triệu đồng/m2.

“Tôi mua để ở, nhưng ngày nào cũng có người gọi trả giá, không hiểu sao đất ở Nghi Phong lại tăng đến chóng mặt như vậy”, anh Ngọc nói.

Theo nhận định của người dân và giới chuyên gia, mức tăng này không xuất phát từ nhu cầu thực hay giá trị hạ tầng. Khu vực này chưa có sự phát triển tương xứng, dân cư còn thưa thớt, nhiều dự án mới chỉ nằm trên giấy tờ.

“Địa tô bị đẩy lên quá mức, tăng kiểu này là bất thường”, một cán bộ Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An chia sẻ với phóng viên Dân trí.

Qua tìm hiểu, nhiều dấu hiệu cho thấy Nghi Phong đang rơi vào kịch bản “thổi giá”. Giai đoạn đầu, một số nhóm gom đất trước khi thông tin quy hoạch lan rộng. Sau đó, họ tạo chuỗi giao dịch nội bộ để “làm giá”, đẩy giá từng ngày. Khi giá đạt đỉnh ảo, các nhóm này rao bán để “thoát hàng”, đẩy rủi ro cho người mua sau cùng.

Một số người dân cho biết, phần lớn giao dịch gần đây thực chất là môi giới tự “đẩy giá” cho nhau nhằm tạo hiệu ứng sốt. “Người mua thật gần như không có. Đất vẫn vậy mà giá tăng gấp đôi, gấp ba…”, một người dân địa phương cho hay.

Một cán bộ tỉnh Nghệ An (xin giấu tên) cảnh báo: “Ngay cả khi Trung tâm hành chính được triển khai, giá đất vẫn phải dựa trên hạ tầng thật. Mức 70-80 triệu đồng/m2 hiện tại là không hợp lý. Ai “nhảy vào” lúc này rất dễ trở thành nạn nhân của giao dịch ảo”.

Giới chuyên gia cũng nhận định, việc giá tăng vượt xa giá trị địa tô và hạ tầng là dấu hiệu điển hình của bong bóng bất động sản. Tại các thị trường chưa có động lực phát triển mạnh, các cơn sốt thường xuất hiện khi thông tin quy hoạch bị thổi phồng.

“Nếu 1m2 đất chưa tạo ra giá trị tương xứng, việc tăng lên 70-80 triệu là vô lý”, vị cán bộ này nhấn mạnh.

Nếu không sớm kiểm soát tình trạng tung tin đồn, rao bán sai sự thật, giao dịch ảo và tự tạo sóng, thị trường có thể đối mặt nhiều hệ lụy như nhà đầu tư cuối bị thiệt hại, công tác quy hoạch bị méo mó, gây bất ổn kinh tế, xã hội.

Luật sư Nguyễn Quốc Khánh, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Nghệ An, cho biết lượng giao dịch tại Nghi Phong đã giảm do nguồn cung khan hiếm và giá bị đẩy lên quá cao.

“Người dân nên thận trọng khi giao dịch vì có thể vướng quy hoạch. Khi mua bán cần tìm đến các đơn vị pháp lý, công ty bất động sản uy tín để được tư vấn rõ ràng, cơ quan chức năng cần tăng cường tuyên truyền để người dân hiểu đúng, tránh rủi ro…”, ông Khánh khuyến cáo.

Như Dân trí đã thông tin, kể từ khi quy hoạch Trung tâm hành chính tỉnh xuất hiện, đất dọc đại lộ Vinh – Cửa Lò, đặc biệt tại Nghi Phong, đã tăng chóng mặt. Nhiều vị trí bị đẩy giá gấp đôi chỉ trong thời gian ngắn; hoạt động rao bán, livestream (phát trực tiếp) chốt đơn diễn ra dày đặc, tiềm ẩn nguy cơ “sốt ảo” và rủi ro lớn cho nhà đầu tư.