Giá thuê không theo kịp giá nhà

Ông T.M (phường Xuân Hòa, TPHCM) sở hữu căn nhà phố 1 trệt, 2 lầu với diện tích sử dụng 150m² trên đường Võ Chí Công (phường Phước Long). Do chuyển về sống cùng cha mẹ lớn tuổi, ông quyết định cho thuê căn nhà với giá 15 triệu đồng/tháng. Nhưng vì vị trí xa trung tâm, thiếu tiện ích như chợ hay siêu thị, mức giá này vẫn chỉ ở ngưỡng “dễ chịu” so với mặt bằng chung.

Trên thị trường, căn nhà được định giá khoảng 10 tỷ đồng. Tính ra, tỷ suất sinh lời từ cho thuê chỉ vào khoảng 1,8%/năm – con số khá khiêm tốn và thấp hơn đáng kể so với gửi tiết kiệm ngân hàng.

Ở chiều ngược lại, bà P.N (phường Long Trường) có phần “may mắn” hơn khi cho thuê căn hộ tại Thảo Điền (phường An Khánh) với giá 14 triệu đồng/tháng. Căn hộ này được định giá khoảng 5 tỷ đồng, giúp tỷ suất lợi nhuận cho thuê đạt mức 3,3%/năm – cao hơn gần gấp đôi so với trường hợp của ông T.M.

Dù vậy, áp lực tài chính vẫn chưa giảm bớt với bà P.N, bởi khoản vay mua nhà khiến tiền thu từ cho thuê mỗi tháng chỉ vừa đủ “gánh” phần lãi ngân hàng.

Không chỉ dừng lại ở hai trường hợp nêu trên, thị trường bất động sản phía Nam còn ghi nhận hàng loạt ví dụ cho thấy tỷ suất sinh lời từ cho thuê ngày càng “teo tóp” trong vài năm gần đây. Thậm chí, nhiều ý kiến cho rằng với mức giá thuê rẻ như hiện nay, thay vì vay ngân hàng mua nhà rồi gồng gánh trả lãi, việc đi thuê lại kinh tế hơn.

Ông Đinh Minh Tuấn – Giám đốc khu vực miền Nam của PropertyGuru Việt Nam – cho biết tỷ suất lợi nhuận cho thuê chung cư TPHCM đã giảm từ 2,8% năm ngoái xuống khoảng 2,2%/năm vào cuối năm nay. Nhà phố, nhà riêng cũng chỉ quanh mức 1,8%. Theo ông Tuấn, giá bán – đặc biệt căn hộ trung tâm – tăng quá nhanh, bỏ xa tốc độ tăng của giá thuê, khiến hiệu quả khai thác ngày càng thấp.

Thị trường cũng ghi nhận sự dịch chuyển nguồn cung. Nếu trước đây khu Nam tập trung đông dự án cho thuê, thì nay lượng lớn căn hộ lại đổ về phía Đông – nơi các dự án cao cấp chiếm ưu thế. Khi nguồn cung tăng mạnh ở phân khúc giá cao, giá thuê khó có cơ hội bứt lên.

Bình Dương – nơi thị trường căn hộ phía Nam sôi động thời gian qua – cũng không nằm ngoài xu hướng, khi tỷ suất cho thuê giảm từ 4,4% xuống còn khoảng 3,9%/năm.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt – Giám đốc Bộ phận Phát triển Nhà ở CBRE Việt Nam – cho hay giá căn hộ đã “tăng nóng” trong thời gian dài. Trung bình mỗi năm giá tăng 20-30%, có giai đoạn chạm tới 40%. Ngược lại, giá thuê sau Covid-19 phục hồi chậm, dự kiến 5 năm tới mỗi năm cũng chỉ tăng 5-10%. “Độ vênh” lớn giữa tốc độ tăng giá bán và giá thuê khiến tỷ suất cho thuê tiếp tục giảm khi tính theo giá trị mua hiện tại.

Ông Kiệt cho biết cấu trúc nguồn cung TPHCM cũng góp phần tạo áp lực. Thị trường hiện dư thừa căn hộ cao cấp, hạng sang, trong khi phân khúc tầm trung và vừa túi tiền cực kỳ khan hiếm. Giá bán các dự án cao cấp phổ biến 120-150 triệu đồng/m², thậm chí 180-200 triệu đồng/m², cao hơn nhiều so với mức bình quân 90 triệu đồng/m².

Không chỉ vậy, việc siết hoạt động cho thuê ngắn ngày (như Airbnb) 1-2 năm gần đây cũng khiến một kênh cho thuê vốn đem lại tỷ suất cao bị thu hẹp. TPHCM đang thí điểm lại loại hình này, kỳ vọng có thể mở thêm dư địa cải thiện lợi nhuận cho nhà đầu tư trong thời gian tới.

Hành vi đầu tư liệu có thay đổi?

Không khó để nhận thấy phần lớn nhà đầu tư hiện nay mua bất động sản chủ yếu để chờ tăng giá, thay vì trông chờ vào dòng tiền cho thuê. Những dự án cũ – nơi giá mua ban đầu thấp hơn – vẫn cho tỷ suất thuê tốt hơn, trong khi nhiều dự án mới có giá bán cao nhưng chưa thể khai thác cho thuê hiệu quả.

Đại diện CBRE Việt Nam cho biết nhà đầu tư ngày càng thận trọng, không còn mua “ồ ạt” như trước. Việc mua để cho thuê hiện không còn hấp dẫn, phần lớn giao dịch xuất phát từ kỳ vọng tăng giá vốn.

Cùng quan điểm, ông Đinh Minh Tuấn cho rằng suốt 5 năm qua giá thuê gần như đi ngang, trong khi lãi suất ngân hàng tăng, khiến mô hình mua – cho thuê kém hiệu quả. Vì vậy, nhà đầu tư ưu tiên các sản phẩm có tiềm năng tăng giá, như căn hộ tại các khu vực mới hoặc đô thị vệ tinh.

Nói tại một sự kiện gần đây, TS Đinh Thế Hiển – chuyên gia kinh tế – cho rằng thị trường bất động sản trong suốt 30 năm qua có nhiều giai đoạn siêu lợi nhuận, mức sinh lời có thể tới 25%/năm, vượt xa chứng khoán và lãi suất gửi tiết kiệm. Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, bất động sản sẽ dần dịch chuyển trở thành kênh đầu tư phát triển bền vững chứ không còn là kênh siêu lợi nhuận như trước.

Theo chuyên gia, một căn nhà được xem là hợp lý khi việc chi trả (kể cả phần vốn vay) phải phù hợp với khả năng tài chính của người mua. Và giá trị một bất động sản (dù là 5 tỷ đồng hay 50 tỷ đồng) sẽ được đánh giá qua hiệu quả khai thác của nó. Tức, một bất động sản tốt là khi có thể tạo ra tỷ suất sinh lời từ việc khai thác (cho thuê, vận hành) đạt khoảng 3% đến 3,5%/năm trên tổng vốn đầu tư bỏ ra.

Nhiều chuyên gia và ngân hàng đã đưa ra các giải pháp giúp kéo giảm giá nhà tại cuộc họp chiều 22/9 của Thủ tướng Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản. 

Đề nghị doanh nghiệp bất động sản giảm lợi nhuận để hạ giá nhà

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA), nhấn mạnh rằng thị trường bất động sản đã bước vào chu kỳ phục hồi và tăng trưởng trở lại từ quý I/2024.

Tuy nhiên, để đạt mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội, vẫn cần bổ sung hơn 300.000 căn. Đây là nền tảng để tạo nguồn cung trong những năm tới, đồng thời góp phần giải quyết nhu cầu an cư cho nhóm dân cư có thu nhập trung bình và thấp.

Một trong những công cụ quan trọng để khơi thông thị trường là gói tín dụng 145.000 tỷ đồng của 9 ngân hàng thương mại. Trong đó Vietcombank góp 30.000 tỷ đồng, tuy nhiên đến nay chưa giải ngân được do vướng mắc pháp lý của các dự án. 

Ông Châu tán thành việc Bộ Xây dựng đề xuất điều chỉnh tiêu chí thu nhập mua nhà ở xã hội lên 20 triệu đồng/tháng cho một cá nhân, 40 triệu đồng/tháng cho vợ chồng, và 30 triệu đồng/tháng cho cá nhân nuôi con dưới 18 tuổi. 

Về lãi suất vay mua nhà ở xã hội, ông Châu đề nghị quay lại mức 4,8%/năm, từng được Thủ tướng phê duyệt trong giai đoạn từ năm 2021 đến tháng 7/2024, nhưng riêng Hà Nội và TPHCM có thể quy định khung cao hơn phù hợp với đặc thù. Hiện Ngân hàng Chính sách xã hội đang áp mức 6,6%, cao hơn lãi suất thương mại mà một số ngân hàng như Vietcombank đang áp dụng (5,9–6,1%/năm). 

Ông Châu cho rằng muốn kéo giảm giá nhà, trước hết phải giảm chi phí tiền sử dụng đất, xây dựng, đầu vào như cát, sỏi, thép, xi măng, điện, xăng dầu, cho đến chi phí tuân thủ pháp luật…

Một yếu tố quan trọng khác là kỳ vọng lợi nhuận của doanh nghiệp. Ông Châu đề nghị cộng đồng doanh nghiệp giảm kỳ vọng lợi nhuận ở mức hợp lý để có sự chia sẻ với người mua nhà. 

Lãi suất chưa bao giờ thấp đến thế

Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Đức Vinh, Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank,) nhìn nhận thị trường bất động sản hiện tại đã rất khác so với một năm trước. Khi đó, nhiều dự án gần như “đóng băng”, ngân hàng rơi vào thế bị động, chỉ chờ nợ đến hạn.

Nhờ những bước đi quyết liệt của Chính phủ, bất động sản đã khởi sắc trở lại, kéo theo hệ thống ngân hàng thoát dần nguy cơ nợ xấu và có thêm niềm tin vào sự phục hồi. “So với một năm trước, thị trường đã tưng bừng hơn rất nhiều. Điều này cho thấy chúng ta đã đi qua giai đoạn khó khăn nhất”, ông nhấn mạnh.

Theo ông Vinh, giá bất động sản hiện nay là kết quả của nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là giá đất. Nhiều năm qua, ngân sách địa phương được bổ sung nhờ tăng giá đất, nhưng cũng đẩy chi phí nhà ở lên cao.

“Nếu muốn kéo giá nhà xuống thì cần một chính sách đất đai tổng thể và quyết liệt hơn. Chỉ có tăng nguồn cung thì thị trường mới tự điều chỉnh”, ông Vinh phân tích.

Đề cập đến lãi suất, ông Vinh thẳng thắn: “Tôi đã làm ngân hàng 26 năm, chưa bao giờ thấy lãi suất thấp như bây giờ”. Lãi suất thuận lợi cho cả doanh nghiệp và người dân, nhưng không phải là chiếc đũa thần vì vấn đề cốt lõi nằm ở thủ tục. Nếu một dự án triển khai trong 6 tháng, doanh nghiệp sẽ không quá bận tâm lãi suất là 7% hay 10%. Nhưng nếu bị treo nhiều năm, “lãi mẹ đẻ lãi con” thì dù lãi suất giảm đến đâu cũng không cứu nổi.

Với gói tín dụng 120.000 tỷ đồng cho nhà ở xã hội, Tổng giám đốc VPBank tin rằng quý IV năm nay và năm 2026 sẽ là thời điểm giải ngân mạnh mẽ. Ông cũng đồng tình với phương án giao trực tiếp cho các doanh nghiệp bất động sản uy tín triển khai nhà ở xã hội. Nhà nước chỉ cần kiểm soát mục tiêu và ưu đãi đúng địa chỉ, còn doanh nghiệp có thể làm nhanh, làm hiệu quả. 

Để ngăn chặn tình trạng đầu cơ trong đấu giá đất, Bộ Tư pháp đã trình Chính phủ dự thảo nghị quyết mới. Đơn vị này đề xuất nâng mức tiền đặt cọc của cá nhân tham gia đấu giá và trường hợp giao đất để thực hiện dự án đầu tư tối thiểu 20%, tối đa 50% giá khởi điểm. Theo quy định hiện hành, với cá nhân, mức tối thiểu là 5%, tối đa 20%; với dự án đầu tư lần lượt là 10% và 20%.

Viện Nghiên cứu và Đánh giá Thị trường Bất động sản Việt Nam (VARS IRE) đề xuất siết chặt điều kiện tham gia đấu giá, yêu cầu người dự phải chứng minh năng lực tài chính, mục đích sử dụng rõ ràng và có bảo lãnh ngân hàng. Tỷ lệ đặt cọc nên nâng lên 20-30% giá trị khu đất để tăng tính ràng buộc.

Hiệp hội bất động sản TP HCM (HoREA) cũng ủng hộ đề xuất nâng mức tiền đặt trước lên tối thiểu 20% và tối đa 50% giá khởi điểm, thay cho mức 10-20% hiện nay, nhằm sàng lọc nhà đầu tư thiếu năng lực tài chính và ngăn người tham gia chỉ để đẩy giá rồi rút lui.

Tuy nhiên, luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), lại cho rằng câu chuyện không đơn giản chỉ là nâng mức tiền cọc đủ lớn để người tham gia buộc phải cân nhắc nghiêm túc, thay vì “đấu cho vui”.

Cụ thể hơn, nếu một cá nhân đấu giá lô đất ở vài tỷ đồng, việc tăng đặt cọc có thể chấp nhận được. Nhưng với một doanh nghiệp tham gia dự án hàng nghìn tỷ, đặt trước tới 50% gần như bất khả thi. Doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ bị loại khỏi cuộc chơi, còn các doanh nghiệp lớn cũng khó xoay vốn kịp.

Thực tế, tiền sử dụng đất vốn đã chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng mức đầu tư, trong khi luật lại chỉ yêu cầu vốn chủ sở hữu từ 15 đến 20% tổng mức đầu tư, tùy thuộc quy mô diện tích dự án. Nếu tăng mức đặt cọc quá cao, thị trường sẽ teo tóp người chơi, và nguy cơ độc quyền hoặc thông đồng lại xuất hiện.

Luật sư cũng cho rằng biên độ dao động từ 20% đến 50% nếu không có hướng dẫn chi tiết sẽ dẫn đến tình trạng mỗi địa phương một kiểu. Một số nơi có thể mặc định áp dụng mức 50% khiến nhiều doanh nghiệp e ngại, người dân cũng không mặn mà.

Do đó, ông Tuấn nêu điều quan trọng không chỉ là nâng tiền đặt trước, mà phải phân biệt rõ giữa cá nhân và doanh nghiệp, đồng thời có tiêu chí thống nhất để áp dụng. Với cá nhân, việc nâng mức tiền đặt trước 50% là hợp lý, nhưng với doanh nghiệp, con số này nên có sự cân nhắc kỹ lưỡng.

Luật sư tin rằng điểm hợp lý và được kỳ vọng nhất chính là quy định về bồi thường chi phí. Trước đây, người bỏ cọc chỉ mất khoản đặt trước. Nay, nếu còn tình trạng đấu giá bỏ cọc, họ còn phải thanh toán toàn bộ chi phí tổ chức cuộc đấu giá.

Với những phiên đấu giá lớn, khoản chi phí này có thể rất cao, thậm chí vượt cả số tiền đặt trước. Chế tài này đủ sức nặng, buộc người tham gia phải tính toán kỹ lưỡng, bởi coi đấu giá như một “trò chơi” có thể dẫn tới thiệt hại nặng nề. 

Ở góc độ tổng quan, luật sư Phạm Thanh Tuấn cho rằng nếu chỉ thay đổi về đấu giá sẽ không giải quyết tồn tại về đấu giá đất đai thời gian qua. Gốc rễ nằm ở việc xác định giá đất khởi điểm quá thấp so với thị trường. Nếu bảng giá đất được điều chỉnh sát thực tế, ngay từ đầu cuộc chơi đã sòng phẳng hơn. 

Để chấm dứt cảnh đấu giá bỏ cọc, ông Tuấn đề xuất cần điều chỉnh đồng bộ cả 3 yếu tố: Bảng giá đất phù hợp, dữ liệu thị trường bất động sản thật sự minh bạch và chính sách tài chính đủ sức kiểm soát đầu cơ. Khi đó, đấu giá đất mới thực sự trở thành một công cụ công bằng để phân bổ nguồn lực đất đai. 

Có 380m2 đất nông nghiệp, muốn lên thổ cư 100m2

Một công dân gửi câu hỏi tới Cổng thông tin điện tử Chính phủ về việc gia đình có hơn 380m2 đất trồng cây lâu năm, phù hợp chuyển mục đích sử dụng sang đất ở theo quy định của địa phương. Gia đình muốn chuyển mục đích sử dụng 100m2 nhưng khi làm thủ tục lên thổ cư, cán bộ địa phương cho biết bắt buộc phải chuyển toàn bộ diện tích trong Giấy chứng nhận (sổ đỏ).

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng Điều 220 Luật Đất đai đã quy định về điều kiện và nguyên tắc khi thực hiện việc tách thửa đất. Cụ thể, diện tích của thửa đất sau khi tách ra để chuyển đổi mục đích phải bằng hoặc lớn hơn diện tích tối thiểu quy định đối với loại đất sau khi chuyển đổi. Như vậy, theo luật hiện nay, việc cán bộ địa phương yêu cầu xử lý vấn đề tách thửa trước khi chuyển đổi một phần là có cơ sở pháp lý.

Nhận thấy quy định trên đang gây khó khăn, vướng mắc cho người dân trong thực tiễn, Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết đã nghiên cứu và tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành Nghị quyết mới về một số cơ chế, chính sách đặc thù.

Điểm đáng chú ý trong đề xuất này là nội dung: “Trường hợp chuyển mục đích sử dụng một phần thửa đất thì không bắt buộc thực hiện tách thửa”.

Điểm mới trong quy định chuyển mục đích sử dụng đất

Theo Luật Đất đai 2024, khi chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở, người dân phải nộp 100% chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất nông nghiệp.

Tuy nhiên, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết Quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai, trong đó có quy định giảm nghĩa vụ tài chính khi chuyển mục đích sử dụng đất.

Cụ thể, đối với đất vườn, ao, đất nông nghiệp trong cùng thửa đất có đất ở khi chuyển mục đích sử dụng sang đất ở, tiền sử dụng đất được tính bằng 30% phần chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất nông nghiệp đối với diện tích trong hạn mức giao đất ở tại địa phương.

Mức thu bằng 50% chênh lệch đối với diện tích đất vượt hạn mức nhưng không quá 1 lần hạn mức giao đất ở tại địa phương.

Mức thu bằng 100% chênh lệch đối với diện tích đất vượt hạn mức mà vượt quá 1 lần hạn mức giao đất ở tại địa phương. Mức thu tiền sử dụng đất nêu trên chỉ được tính 1 lần cho một hộ gia đình, cá nhân (tính trên 1 thửa đất).

Chính sách ưu đãi này chỉ áp dụng một lần cho hộ gia đình, cá nhân. Các lần chuyển đổi mục đích sau sẽ phải nộp toàn bộ chênh lệch.

Người dân đã chuyển mục đích sử dụng đất từ ngày 1/8/2024 (thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực) đến trước ngày 1/1/2026 (Nghị quyết có hiệu lực) sẽ được cơ quan thuế tính lại tiền sử dụng đất. Số tiền tính lại thấp hơn khoản đã nộp được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính khác hoặc hoàn trả.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) đánh giá những  thay đổi này rất quan trọng, không chỉ giúp giảm chi phí cho người dân khi chuyển mục đích sử dụng đất trong tương lai mà còn tạo cơ chế hoàn trả hoặc khấu trừ cho những trường hợp đã chuyển mục đích trong giai đoạn từ 1/8/2024 (ngày Luật đất đai 2024 có hiệu lực) nhưng đã phải nộp ở mức cao hơn trước đây.

Cũng theo luật sư, quy định mới góp phần giảm gánh nặng tài chính, đồng thời bảo đảm sự công bằng và hợp lý về chính sách, thể hiện tính nhân văn trong việc xử lý các trường hợp đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính nhưng chưa phù hợp với thực tiễn hiện nay.