Sự thay đổi của thị trường

Theo ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt – Giám đốc Bộ phận Nhà ở CBRE Việt Nam, thị trường bất động sản đang bước vào giai đoạn chuyển giao với những quy định mới, thay đổi hoàn toàn tư duy của người mua và nhà đầu tư.

Trước hết, việc Chính phủ tiến tới xây dựng bảng giá đất hằng năm, áp dụng làm cơ sở tính thuế và các nghĩa vụ tài chính về đất đai, được dự báo sẽ tác động mạnh đến cách thị trường xác định giá trị bất động sản. Thay đổi quan trọng này buộc nhà đầu tư phải đánh giá lại danh mục của mình một cách thận trọng hơn.

Câu chuyện thuế tài sản, dù Bộ Tài chính chưa áp dụng, vẫn là vấn đề khiến giới đầu tư đặc biệt quan tâm. Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy việc đánh thuế sở hữu bất động sản là xu hướng tất yếu nhằm kiểm soát đầu cơ và điều tiết thị trường. Vì vậy, khả năng Việt Nam triển khai sắc thuế này trong 3-5 năm tới được nhiều chuyên gia đánh giá là kịch bản hoàn toàn khả thi. Khi đó, tâm lý và chiến lược đầu tư chắc chắn sẽ có sự dịch chuyển đáng kể.

Song song đó, Chính phủ cũng đang siết chặt quản lý các dòng vốn đầu tư và cơ cấu sản phẩm trên thị trường. Những phân khúc từng được coi là “miền đất hứa” như đất nền phân lô đã bị siết chặt tại một số địa phương, cho thấy mức độ ảnh hưởng rất lớn của chính sách lên hành vi đầu tư của cá nhân. Kỳ vọng “nhân đôi tài sản” trong 6 tháng từ nguồn cung đất nền phân lô đã trở nên không thực tế.

Cùng quan điểm, TS Đinh Thế Hiển – Chuyên gia kinh tế – cho rằng việc Nhà nước đang có những điều chỉnh, kiểm soát lại và dòng vốn vào “lướt sóng” sẽ bị kiểm soát. Trong ngắn hạn, những dự án mở ra phục vụ nhu cầu các nhà đầu tư “đón sóng” sẽ gặp khó khăn. Ngược lại, những dự án tốt vẫn tiềm năng thu hút vốn.

‏‏Theo quan sát và phân tích thị trường bất động sản của chuyên gia trong suốt 30 năm qua, giai đoạn mang lại lợi nhuận cao nhất, thậm chí là siêu lợi nhuận, được hình thành dựa trên 3 yếu tố nền tảng là pháp lý, vĩ mô và hạ tầng.

Tuy nhiên, khi các yếu tố này đã gần đạt tới ngưỡng, bản chất của thị trường sẽ có sự chuyển đổi lớn, dần chuyển đổi theo mô hình của các nước phát triển: Trở thành một kênh đầu tư phát triển bền vững chứ không còn là kênh siêu lợi nhuận như trước đây.

“Khẩu vị” mới trong đầu tư

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt cho rằng trong bối cảnh mới, nhà đầu tư cần chuyển đổi tư duy từ đầu tư “lướt sóng” sang đầu tư giá trị. Theo đó, nhà đầu tư cần tìm kiếm sản phẩm tạo dòng tiền ổn định, ưu tiên các tài sản cho thuê. Dòng tiền hàng tháng từ việc cho thuê sẽ bù đắp chi phí vốn, đồng thời chờ hưởng lợi từ tăng giá vốn trong tương lai.

‏Phân khúc tiềm năng của tương lai cần kết hợp giữa thu nhập và khai thác cũng là quan điểm TS Đinh Thế Hiển nhấn mạnh. Về thu nhập, người mua để ở hoặc đầu tư sẽ ra quyết định dựa trên thu nhập thực tế của họ. Một căn nhà được xem là hợp lý khi việc chi trả (kể cả phần vốn vay) phải phù hợp với khả năng tài chính.

Về hiệu quả khai thác (cho thuê, vận hành), giá trị một bất động sản (dù là 5 tỷ đồng hay 50 tỷ đồng) sẽ được đánh giá thông qua tỷ suất sinh lời phải đạt khoảng 3-3,5%/năm trên tổng vốn đầu tư bỏ ra.

Không chỉ nhà đầu tư, hành vi và chiến lược của người mua bất động sản cũng đang thay đổi đáng kể trước những biến động về chính sách và xu hướng phát triển đô thị.

Theo đại diện CBRE Việt Nam, giá nhà tại Hà Nội và TPHCM trong năm qua đều tăng mạnh. Người mua ở thực lẫn nhà đầu tư đều đặt yếu tố giá lên hàng đầu, tiếp theo là xu hướng lựa chọn các dự án ở giai đoạn mở bán sớm để hưởng lợi thế về giá và phương thức thanh toán.

Người mua cũng chấp nhận đi xa hơn để sở hữu không gian sống tốt hơn, thay vì cố bám lấy khu vực trung tâm với giá quá cao. Câu hỏi “cách trung tâm bao nhiêu km” dần được thay bằng “mất bao lâu để di chuyển”. 

Người mua cũng chú trọng nhiều hơn đến chất lượng vận hành, tiện ích và tiêu chuẩn sống. Điều này thúc đẩy các chủ đầu tư tập trung vào mô hình đại đô thị – xu hướng đã định hình rõ rệt tại Hà Nội và đang lan xuống phía Nam. Những dự án quy mô hàng trăm đến hàng nghìn hecta, kết nối hạ tầng tốt, sẽ trở thành “điểm đến” chủ đạo của nguồn cung mới.

Cuối cùng, yếu tố pháp lý và uy tín chủ đầu tư trở thành ưu tiên hàng đầu. Những biến cố xảy ra trong 5 năm qua đã khiến nhà đầu tư thận trọng hơn, xem pháp lý đầy đủ như “lá chắn” bảo vệ an toàn vốn và khả năng thanh khoản.

Cụ thể, Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về một số cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật và chỉ tiêu pháp lệnh đột phá phát triển nhà ở xã hội.

Tại văn bản này, Bộ đề xuất người được bố trí tái định cư theo hình thức mua, thuê mua nhà ở xã hội; hộ gia đình, cá nhân thuộc đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất hoặc thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho dự án nhà ở xã hội thì được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Cá nhân, hộ gia đình thuộc diện này cũng không phải đáp ứng điều kiện về nhà ở và điều kiện về thu nhập, trừ trường hợp đã được mua, thuê mua nhà ở xã hội theo quy định.

Theo lý giải từ Bộ, pháp luật về đất đai đã có quy định về bồi thường nhà ở khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất ở. Tuy nhiên, trên thực tế, cơ chế này hầu như chưa được áp dụng rộng rãi do địa phương không có sẵn quỹ nhà để bố trí, chưa có hướng dẫn cụ thể về quy trình, tiêu chí, định giá nhà bồi thường.

Trong khi đó, tâm lý người dân muốn nhận tiền hơn là nhận nhà, còn chủ đầu tư ngại bố trí quỹ nhà vì ảnh hưởng đến cơ cấu sản phẩm.

Những bất cập này khiến tiến độ thu hồi đất và giải phóng mặt bằng tại nhiều địa phương bị kéo dài, đặc biệt với các dự án nhà ở xã hội và khu đô thị mới. Người dân chậm được bố trí chỗ ở ổn định, phát sinh khiếu nại; doanh nghiệp không có mặt bằng sạch để triển khai dự án, làm chậm mục tiêu phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội…

Pháp luật về nhà ở cũng có quy định hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất mà chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở, đất ở, nếu đáp ứng điều kiện chưa có nhà, hoặc diện tích nhà ở bình quân đầu người dưới mức tối thiểu thì được mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Để tạo cơ chế khuyến khích người dân nhanh chóng bàn giao đất cho Nhà nước khi thu hồi làm nhà ở xã hội, giúp sớm có quỹ đất sạch, Bộ cho rằng cần có cơ chế ưu đãi, cho phép người dân, hộ gia đình bị thu hồi đất được ưu tiên mua nhà ở xã hội tại dự án đó mà không cần đáp ứng điều kiện về nhà ở, điều kiện về thu nhập cũng như không phải thực hiện bốc thăm.

Theo quy định hiện hành của Luật Nhà ở 2023, 12 đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội gồm:

Người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ thuộc trường hợp được hỗ trợ cải thiện nhà ở theo quy định của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng.

Hộ gia đình nghèo, cận nghèo tại khu vực nông thôn.

Hộ gia đình nghèo, cận nghèo tại khu vực nông thôn thuộc vùng thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai, biến đổi khí hậu.

Hộ gia đình nghèo, cận nghèo tại khu vực đô thị.

Người thu nhập thấp tại khu vực đô thị.

Công nhân, người lao động đang làm việc tại doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong và ngoài khu công nghiệp.

Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, công nhân công an, công chức, công nhân và viên chức quốc phòng đang phục vụ tại ngũ; người làm công tác cơ yếu, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu hưởng lương từ ngân sách Nhà nước đang công tác.

Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức.

Đối tượng đã trả lại nhà ở công vụ theo quy định tại khoản 4 Điều 125 của Luật này, trừ trường hợp bị thu hồi nhà ở công vụ do vi phạm quy định của Luật này.

Hộ gia đình, cá nhân thuộc trường hợp bị thu hồi đất và phải giải tỏa, phá dỡ nhà ở theo quy định của pháp luật mà chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở, đất ở.

Học sinh, sinh viên đại học, học viện, trường đại học, cao đẳng, dạy nghề, trường chuyên biệt theo quy định của pháp luật; học sinh trường dân tộc nội trú công lập.

Doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong khu công nghiệp.

Cùng với cả nước, một số địa phương khu vực phía Nam cũng đồng loạt công bố thông tin mở bán, nộp hồ sơ đăng ký mua nhà ở xã hội.

Tại TPHCM, Sở Xây dựng công bố thông tin dự án khu nhà ở xã hội cao tầng Phúc Đạt Tân Uyên thuộc Khu nhà ở thương mại Phúc Đạt tại phường Tân Hiệp. Dự án có 936 căn hộ để bán với diện tích từ 32m2 đến 62m2.

Giá bán tạm tính là 22 triệu đồng/m2, đã bao gồm 5% VAT và chưa bao gồm kinh phí bảo trì. Như vậy, giá bán thấp nhất cho mỗi căn nhà ở xã hội là 704 triệu đồng, cao nhất gần 1,3 tỷ đồng.

Thời gian bắt đầu nhận đơn đăng ký từ ngày 27/11 đến ngày 7/12. Khu nhà ở xã hội cao tầng này gồm 3 khối chung cư cao 18 tầng, tiến độ thực hiện đến tháng 6/2027. 

Tại Đồng Nai, Sở Xây dựng công bố giá bán nhà ở xã hội thuộc dự án Khu dân cư theo quy hoạch tại xã Long Thành. Giá bán tại tòa E gần 21,7 triệu đồng/m2; giá bán ở tòa F gần 21 triệu đồng/m2. Giá bán này đã bao gồm VAT, chưa bao gồm chi phí bảo trì, chi phí quản lý và vận hành nhà chung cư.

Nhà ở xã hội thuộc dự án Khu dân cư theo quy hoạch tại xã Long Thành. Dự án có 4 khối nhà ở xã hội với số lượng 628 căn hộ, diện tích từ 48m2 đến 77m2. Doanh nghiệp công bố gia hạn thời gian tiếp nhận hồ sơ đăng ký mua đợt 1 từ ngày 14/10 đến 15/12, số lượng 314 căn hộ.

Trước đó vào đầu tháng 11, chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội tại dự án Khu nhà ở xã hội phường Bảo Vinh, Đồng Nai cũng đã tổ chức buổi lễ bốc thăm mua.

Cụ thể, khách hàng bốc thăm quyền mua 168 căn nhà ở xã hội – đều là nhà ở liên kế đều đã hoàn thành xây dựng, giá bán hơn 9,2 triệu đồng/m2 (đã bao gồm thuế 5%, chưa bao gồm phí bảo trì). Dự án này có quy mô hơn 1.000 căn nhà xã hội. Chủ đầu tư đã xây dựng xong 592 căn nhà liên kế, đang thi công 456 căn nhà ở xã hội dạng chung cư.

Tại dự thảo Nghị quyết về việc ban hành một số cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc về nhà ở xã hội của Bộ Xây dựng, TPHCM được giao xây nhà ở xã hội nhiều nhất cả nước, hơn 194.000 căn giai đoạn 2025-2030. Lý do chính TPHCM được giao nhiều, tăng mạnh là thành phố đã sáp nhập 2 tỉnh Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu. Trước đó, trước hợp nhất, con số TPHCM được giao là 69.700 căn.

Cùng thời gian này, Đồng Nai cũng được giao chỉ tiêu gần 64.700 căn, xếp sau Bắc Ninh, Hà Nội, Tây Ninh; nhiều hơn Phú Thọ, Hải Phòng.