Bộ Xây dựng vừa có ý kiến trả lời cử tri tỉnh Quảng Trị liên quan đến các giải pháp kiểm soát thị trường, nhất là giá cả đất đai, nhà ở nhằm ổn định đời sống người dân.

Bộ này thừa nhận trong những năm gần đây, thị trường bất động sản tại nhiều tỉnh thành, đặc biệt là tại các đô thị lớn và khu vực đang đô thị hóa nhanh đã xuất hiện nhiều diễn biến phức tạp, có yếu tố bất ổn, gây ảnh hưởng khó khăn đến khả năng tiếp cận nhà ở của người dân.

Tại các khu vực đô thị lớn, giá nhà ở tăng mạnh, nhiều nơi vượt xa khả năng chi trả của phần đông người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp, trung bình, nhóm hưởng lương như người lao động trong các doanh nghiệp, cán bộ, công chức, viên chức.

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp giá nhà đất không phản ánh đúng quy luật cung – cầu, bị chi phối bởi hoạt động đầu cơ, thông tin quy hoạch chưa minh bạch, sắp xếp điều chỉnh địa giới hành chính, tâm lý đám đông…

Bộ cho rằng cần thiết có giải pháp phù hợp, kịp thời, nhất là giải pháp điều tiết về cơ cấu sản phẩm nhà ở, giá giao dịch đất đai, nhà ở nhằm tạo điều kiện để đáp ứng đúng nhu cầu ở thiết thực, khắc phục các bất cập; bảo đảm thị trường bất động sản phát triển ổn định, lành mạnh; góp phần thực hiện mục tiêu an sinh xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô…

Đánh giá các mục tiêu này là cấp bách nhưng việc thực hiện lâu dài và cần có giải pháp chiến lược để xử lý nên Bộ Xây dựng đang chủ trì và phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện, đề xuất Chính phủ thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau.

Trước hết, Bộ tiếp tục nghiên cứu, rà soát, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về nhà ở, kinh doanh bất động sản, quy hoạch đô thị và nông thôn, xây dựng… để tháo gỡ các vấn đề khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Đồng thời, tiếp tục kiểm tra, đôn đốc các địa phương, doanh nghiệp đẩy mạnh triển khai đầu tư xây dựng nhà ở xã hội, đảm bảo mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội.

Bộ cũng xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị định sửa đổi Nghị định số 94 về xây dựng và quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản để làm cơ sở xây dựng, vận hành cơ sở dữ liệu quốc gia về nhà ở và thị trường bất động sản.

Mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất cũng đang được nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách thí điểm do Nhà nước quản lý nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch của giao dịch bất động sản.

Bộ Xây dựng cũng chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính sớm hoàn thiện khung pháp lý, thủ tục để thành lập Quỹ nhà ở quốc gia.

Đặc biệt, Bộ trình Chính phủ ban hành Nghị quyết về cơ chế kiểm soát, kiềm chế giá bất động sản. Việc xây dựng Nghị quyết nhằm mục đích thiết lập cơ chế pháp lý đặc thù để kiểm soát, điều tiết và từng bước kéo giảm giá bất động sản nhà ở về mức phù hợp với thu nhập của đại bộ phận người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập phù hợp và trung bình; điều tiết thị trường theo hướng công khai, minh bạch, kiểm soát chặt đầu cơ và thao túng giá.

Nghị quyết cũng hướng tới mục tiêu hình thành hệ thống chính sách đồng bộ về đất đai, đầu tư, quy hoạch, tín dụng, thuế và lựa chọn nhà đầu tư để phát triển mạnh mẽ nhà ở giá phù hợp. Đồng thời kiểm soát biên độ lợi nhuận doanh nghiệp trong phân khúc này là một giải pháp then chốt để hạ giá thành sản phẩm.

Đặc biệt, Nghị quyết sẽ góp phần tạo nguồn cung nhà ở thương mại giá phù hợp, điều chỉnh cơ cấu thị trường đang mất cân đối, từ đó kéo mặt bằng giá chung giảm xuống, tăng khả năng tiếp cận nhà ở của người dân có nhu cầu thực. Bộ kỳ vọng tạo công cụ pháp lý quan trọng giúp ổn định thị trường, bảo đảm an sinh xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô.

Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) vừa có văn bản góp ý bổ sung dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai.

Một trong những nội dung HoREA đặc biệt quan tâm là cơ chế áp dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K) để tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất khi Nhà nước giao đất, cho thuê đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với các dự án bất động sản.

HoREA bày tỏ ủng hộ việc áp dụng bảng giá đất nhân với hệ số K để tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất trong các trường hợp Nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất và bồi thường khi thu hồi đất. Theo Hiệp hội, cách làm này có ưu điểm là nhanh, minh bạch và thuận lợi, giúp các địa phương xác định kịp thời nghĩa vụ tài chính, còn doanh nghiệp có thể chủ động tính toán chi phí và rút ngắn thời gian làm thủ tục hành chính so với trước đây.

Tuy nhiên, ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch HoREA – cho rằng cần bổ sung quy định xây dựng hệ số K cho từng dự án cụ thể. Nếu chỉ quy định hệ số K theo năm hoặc theo khu vực, địa phương có thể chỉ áp dụng cho mục đích bồi thường, dẫn đến thiệt thòi cho người có đất bị thu hồi và phát sinh khiếu kiện, chậm bàn giao mặt bằng.

Với trường hợp doanh nghiệp được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án, việc chỉ áp dụng bảng giá đất nhân hệ số K chung cũng chưa đủ cơ sở. Do đó, HoREA kiến nghị xây dựng hệ số điều chỉnh giá đất riêng cho từng dự án đã được phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500.

Trong đó, dự án bất động sản cao cấp, dự án bất động sản trung cấp, dự án bất động sản bình dân, dự án bất động sản là nhà cao tầng (hệ số sử dụng đất rất cao), dự án bất động sản là nhà thấp tầng (hệ số sử dụng đất thấp hơn) hoặc dự án khu đô thị có quy mô diện tích lớn hoặc rất lớn để xây dựng các hệ số K phù hợp, bao gồm cả trường hợp UBND tỉnh quyết định hệ số này để tính giá khởi điểm đấu giá.

Lý do là bảng giá đất hiện nay được xây dựng theo vị trí, tuyến đường, mục đích sử dụng đất hiện có, nhưng chưa quy định việc áp dụng hệ số K đối với các dự án bất động sản đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500.

Trong khi đó, nghĩa vụ tài chính phần lớn phát sinh khi thay đổi mục đích sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất theo quy hoạch, chuyển từ đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp hoặc từ đất nông nghiệp sang đất ở, đô thị, từ đất sản xuất kinh doanh sang đất ở…

HoREA đề nghị bổ sung quy định UBND cấp tỉnh quyết định hệ số K cho từng dự án để áp dụng nhằm bảo đảm tính bao trùm của quy phạm pháp luật và để hoàn thiện cơ chế bảng giá đất được áp dụng để tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất khi nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với các dự án có sử dụng đất, bao gồm các dự án bất động sản, nhà ở thương mại, khu đô thị.

Đồng thời, Hiệp hội đề nghị bổ sung quy định UBND cấp tỉnh không phải ban hành hệ số điều chỉnh giá đất áp dụng từ ngày 1/1 hàng năm cho năm 2026 để các địa phương không lúng túng khi triển khai thực hiện Nghị quyết của Quốc hội.

Theo Nghị định 357 của Chính phủ, từ ngày 1/3, mỗi căn nhà, căn hộ chung cư và sản phẩm bất động sản sẽ được gắn một mã định danh điện tử riêng.

Mã là chuỗi ký tự số và chữ, tối đa 40 ký tự. Cấu trúc của mã định danh điện tử cho các sản phẩm bất động sản bao gồm các trường thông tin: mã thông tin dự án, công trình; mã định danh địa điểm (nếu có); dãy ký tự tự nhiên.

Bước đi nhằm minh bạch hóa thị trường

Trao đổi với phóng viên báo Dân trí, ông Nguyễn Anh Quê – Chủ tịch G6 Group, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Bất động sản Việt Nam – cho rằng về bản chất, bất động sản không phải đến bây giờ mới được định danh. Trước đây, mỗi thửa đất đã có số tờ, số thửa; mỗi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đều có số sổ riêng và các thông tin này không trùng nhau.

Việc gắn mã định danh điện tử theo nghị định mới không tạo ra một khái niệm hoàn toàn mới, mà là thống nhất cách định danh trên phạm vi cả nước và đưa dữ liệu lên môi trường số.

Đồng quan điểm, GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, chỉ ra khi dữ liệu được số hóa và liên thông ở quy mô quốc gia, các hoạt động như tra cứu thông tin, thống kê, chuyển nhượng hay thực hiện các nghiệp vụ liên quan đến bất động sản sẽ trở nên thuận lợi và minh bạch hơn.

Trước khi có nghị định mới, hạn chế lớn nhất không nằm ở việc có hay không có định danh, mà ở phạm vi quản lý dữ liệu. Việc quản lý chủ yếu dừng ở cấp huyện, sau đó mở rộng lên cấp tỉnh khi có liên thông nội bộ, nhưng chưa cho phép quản lý tài sản nhà ở và đất đai ở quy mô quốc gia. Điều này khiến công tác thống kê, tổng hợp dữ liệu phải đi qua nhiều tầng nấc, mất thời gian và thiếu tính đồng bộ.

Về tác động, GS Võ cho rằng việc gắn mã định danh điện tử là cơ sở quan trọng để minh bạch hóa thị trường. Đây là điều kiện tiên quyết để bất động sản phát triển bền vững.

Phân tích kỹ hơn, ông Nguyễn Anh Quê nhấn mạnh một trong những nguyên nhân khiến thị trường vận hành thiếu lành mạnh là thiếu minh bạch thông tin và lịch sử giao dịch.

“Khi mỗi bất động sản được gắn mã định danh, tài sản đó sẽ có số hiệu riêng, gắn với chủ sở hữu cụ thể. Quan trọng hơn, toàn bộ lịch sử giao dịch, từ mua bán, chuyển nhượng đến cho tặng đều được ghi nhận xuyên suốt theo mã định danh”, vị ông Quê nói.

Mua, bán, cho ai đều biết

Theo ông Nguyễn Anh Quê, khi bất động sản được định danh đầy đủ, việc chuyển nhượng cho con cái, cho tặng hay mua bán qua nhiều lần đều để lại dấu vết dữ liệu rõ ràng, qua đó hạn chế các giao dịch mập mờ, giao dịch ngầm hoặc khai báo không đầy đủ.

Để làm được việc này, cơ sở dữ liệu bất động sản không thể tồn tại độc lập, mà cần được kết nối với các cơ sở dữ liệu khác như thuế, ngân hàng và công chứng. Khi đó, việc quản lý không chỉ dừng lại ở “ai sở hữu tài sản gì”, mà còn tiến tới làm rõ nguồn tiền hình thành bất động sản, hạn chế tình trạng đầu cơ hoặc đứng tên hộ.

GS Đặng Hùng Võ nhìn nhận việc định danh bất động sản là xu hướng mà nhiều quốc gia đã áp dụng từ lâu. Ở các thị trường phát triển, minh bạch bất động sản không chỉ là thông tin về thửa đất hay vị trí, mà còn bao gồm toàn bộ lịch sử chuyển nhượng và dòng tiền liên quan đến tài sản. Việt Nam, theo ông, đang từng bước tiến tới mô hình quản lý này.

Dẫu vậy, cả 2 vị chuyên gia đều cho rằng người dân chỉ thực sự hưởng lợi khi việc gắn mã định danh điện tử đi kèm cải cách thủ tục hành chính thực chất. Theo ông Quê, nếu chỉ dừng lại ở việc gắn mã, trong khi các giao dịch như chuyển nhượng, thừa kế, chỉnh lý biến động vẫn phải nộp hồ sơ giấy và chờ đợi theo quy trình cũ, thì người dân sẽ khó cảm nhận được lợi ích rõ ràng.

GS Đặng Hùng Võ thì nhấn mạnh sự cần thiết của cải cách đồng bộ các quy định pháp luật liên quan, từ đất đai, công chứng đến căn cước. Nếu dữ liệu đã điện tử hóa nhưng các luật vẫn yêu cầu xuất trình giấy tờ bản cứng, cải cách sẽ không triệt để, thậm chí tạo thêm chồng chéo.

Về dài hạn, mã định danh điện tử sẽ giúp thị trường bất động sản vận hành mạch lạc hơn. Mọi giao dịch đều có thể truy xuất rõ ràng: ai bán cho ai, giao dịch vào thời điểm nào, và trong những bước tiếp theo, thậm chí phải giải trình nguồn tiền mua bất động sản. Khi đó, thị trường sẽ tiến gần hơn tới trạng thái minh bạch, lành mạnh và bền vững.